
«خیلی چیزها از ذهنت میگذرد، خیلی اتفاقها برایت میافتد، اما توصیف آنها کار دشواری است. دفتر خاطرات، دفتر یادداشت، و امثال اینها خانههای امید بهشمار میآیند؛ در آنها میکوشیم افکار خود را حلاجی کنیم، معنای واقعی روزی را که از سر گذراندهایم دریابیم، رابطهای را تعریف کنیم، خاطرهی سفری را زنده نگه داریم یا لحظات شیرین یک قایقسواری فوقالعاده را در خاطر ثبت کنیم. [...]یادداشتها جمع میشوند و بر تعدادشان افزوده میشود. درست یادتان نمیآید چه چیز توجهتان را جلب کرده یا در زمانی که یادداشتتان را نوشتهاید چرا آن مطلب آنقدر به نظرتان پر قدرت آمده بود. حقیقت دردناک این است که فقط شمار اندکی از افکاری که ذهنتان خطور میکنند دوام میآورند. اگر چیزی قرار است برای اندیشیدن ما مهم و مؤثر باشد، باید بارها و بارها به آن بازگردیم»
این حرفهاییست که جان آرمسترانگ در کتاب «درسهای نیچه برای زندگی» به ما یادآوری میکند. میخواهم از همین حرفها استفاده کنم و تجربهای شخصی را برایتان تعریف کنم. من دفترچهای دارم که اسمش را گذاشتهام «دفترچهی فراموشی». برایتان میگویم که چرا اسمش این است و کارکردش را هم توضیح خواهم داد. اما بگذارید قصه را از ابتدا شروع کنم.
چندسال پیش از شغلی که در آن مشغول به کار بودم استعفا دادم. در کارم بسیار تلاش کرده بودم و تمام مسئولیتهایم را به نحو احسن انجام داده بودم. اما رفتار متقابل درخوری را دریافت نکرده بودم. تصمیم قطعی بود. استعفایم را نوشتم و گذاشتم روی میز مدیریت منابع انسانی. وسایلم را جمع کردم و از محل کار بیرون زدم.
این نخستین تجربهی کاری من بود و به آن، نخستین تصمیم جدی من برای تغییر شغل. بیست و سه ساله بودم و برای این تصمیم آنقدرها شجاع نبودم. اما این کار را کرده بودم و حالا توی ماشین نشسته بودم و به خانه برمیگشتم. منی که معنای استقلال را از روزهای 22سالگی چشیده بودم، حالا برایم خیلی سخت بود که بدون هیچ برنامهای قید حقوق ماهیانه و زندگی کارمندی را بزنم. به خانه که رسیدم، در همان حالِ ناپایدار، دفترچهای را برداشتم و شروع کردم به نوشتن. از آرزوها. از اینکه دلم میخواهد چه کارهایی در زندگی انجام دهم. از اینکه دوست دارم شرایط کاریام چطور باشد و از تمام چیزهایی که مرا وصل میکرد به آیندهی دلخواهم.
یک سال از آن روز گذشته بود. من حالا جای دیگری مشغول به کار بودم. شرایط خیلی فرق کرده بود و اوضاع تا حدود زیادی باب میلم بود. یکی از روزهای آخر هفته درحال مرتب کردن وسایلم بودم که دفترچهای را در انتهای یکی از کشوها پیدا کردم. اشتباه نکنید! از قصهی معروف «راز» برایتان حرف نمیزنم. اتفاقی که افتاد تمام چیزیست که از سرگذراندهام. دفترچه را که به دست گرفتم هیچ یادم نبود که پیشتر چیزی درونش نوشتهام. گشودماش و بهتزده سطر به سطر چیزهایی که نوشته بودم را خواندم.
درست حدس زدید. من در نقطهای قرار داشتم که یک سال پیش در آن دفترچه برای خودم ترسیم کرده بودم. باور کردنش برایم عجیب بود. اینطور بگویم که شرایط موجود آنقدر برایم السویه بود که هیچ گمان نمیکردم یک روز به عنوان آرزو از آنها یاد کرده باشم! اسم دفتر را گذاشتم «دفترچه فراموشی» و به خودم قول دادم هرچندوقت یک بار از شرایط موجود در آن بنویسم. مدتی به آن سر نزنم، و بعد خودم را غافلگیر کنم و ببینم کجای زندگی هستم! اما از آن روز به بعد کمی روال را تغییر دادم. هربار که قرار بود در دفتر فراموشی چیزی بنویسیم، دقیق و نکته به نکته مینوشتم. از جزئیات حالم وقتی که در شرایط دلخواه آینده قرار گرفتهام، از کیفیت آدمهای اطرافم، ویژگیهای ظاهری مکانی که در آن هستم و تعریف بازهی زمانی برای رسیدن به آن اتفاق. و هربار که دفتر فراموشی را پیدا میکردم، عناصر را یک به یک بررسی میکردم. آیا من در مسیر درست خواستهایم بودم؟ عوامل بازدارنده چه چیزهایی بود؟ کدام مسیر را اشتباه رفتهام و راه جبران چیست؟ آیا الان زمان آن رسیده است که تغییر بزرگی در زندگی ایجاد کنم؟ و همهی اینها پرسشهایی بود که تصاویر جدیدی از آینده به دست میداد و صفحاتی دیگر از دفترچه فراموشی پُر میشد. من کاری را میکردم که آرمسترانگ به آن اشاره کرده بود. بارها و بارها بازگشتن به مسیر طی شده و به خاطر سپردن آنچه باید اتفاق بیفتد.
این تجربه شخصی را گفتم تا بتوانم تعمیماش بدهم به اتفاق برنامهریزی. تا اینجای کار و در این پرونده راهرو به اهمیت برنامهریزی پی بردهایم. تفاوت آرزو و هدف را شناختهایم و پیدا و پنهان مسیر ناکامی را دانستهایم. فهمیدهایم که چطور میشود اهداف کلان را خرد کرد و برای رسیدن به این اهداف چه چیزهایی را باید توشهی راه قرار داد. اما چیزی که در این مسیر در مرتبهی اهمیت بالایی قرار دارد این است که چطور حواسمان به برنامهای که تدوین کردهایم باشد؟ مراقبت از مسیر تعریفی و اصلاح مسیرهای انحرافی چگونه است؟
میخواهم بهتان قول بدهم که این کار تاثیر شگرفی در زندگیتان خواهد داشت. مثال حاضر و ناظرش در حال نگارش این متن است و قرار است از این برایتان بنویسد که وقتی داور زندگی خودمان باشیم، میتوانیم در سوت پیروزی به نفع خودمان بدمیم. پس دست به کار شوید و دفتر/دفترچه/ یا تقویمی که صفحات سفیدی دارد و دیگر برای نشان دادن زمان به کار نمیآید، بردارید و شروع کنید به نوشتن.
گذشته را رها کنید. قرار است با ابزارهایی که در دست داریم به سمت آیندهای بهتر پیش برویم. پس از همین لحظهای که در آن قرار دارید بنویسید.از اینکه در حال حاضر چه چیزهایی دارید و در چه شرایطی هستید. به نظرتان چه چیزهایی باید تغییر کنند و برای این تغییر در برنامهریزیهایتان چطور به آن پرداختهاید؟ تصویر امروز و فردا را که در دفترچهی فراموشی ترسیم کردید، آن را جایی بگذارید که آنقدرها در دسترس نباشد. گوشهی ذهنتان به خاطر بسپارید که چنین دفترچهای دارید و هر دو ماه یک بار به آن سر بزنید.
آنچه در این دفتر نوشتهاید تصویر کلی زندگی است. آن چیزیست که قرار است باشید. در این دفتر برنامهای ثبت نمیکنید. تنها تصاویر حال و آینده را ترسیم میکنید. این دفترچه سنگ محکیست برای اینکه بتوانید تشخیص دهید آیا طبق برنامههایتان پیش میروید یا خیر. نوشتن از تصویر حال به شما کمک میکند که تغییرات آینده را به وضوح ببینید.
من چهار سال پیش کارمند ساده انتشارت بودم. تصویری که از آینده ترسیم کرده بودم این بود که فرد اثرگذاری باشم. بتوانم بنویسم و در پوزیشن شغلیام قدرت خلق داشته باشم. بعد از گذشت چهار سال با تمام پستیها و بلندیها، من در تصویر ثبت شدهای هستم که در دفترچهی فراموشی به آن پرداخته بودم. دفترچه فراموشی همان گوی آرزوهاییست که آینده را نشانتان میدهد. پس حواستان باشد که دوست دارید چه تصویری از آیندهی خودتان در این دفتر جادویی ببینید.
نیچه در کتاب «فراسوی نیک و بد» میگوید: «در روزگار صلح، مرد جنگی به خودش حمله میکند.» دفترچهی فراموشی سلاح حملهی شماست. قرار است با رجوع به آن، تصاویر گذشته، امروز و آینده را در کنار هم بگذارید و ببینید تا چه اندازه در مسیر آنچه که میخواهید اتفاق بیفتد، قرار دارید. بازهی دو ماه یک بار به شما کمک میکند چیزی در چنته داشته باشید و تغییرات را به صورت محسوس ببینید. و در نهایت نوبت اقدام است. آیا در تصویر ترسیمی خود قرار دارید؟ کجای برنامه را اشتباه رفتید؟ کجا را کم گذاشتهاید و کجا را زیاد؟
لطفا در حمله به خودتان و در مواجهه با تصاویری که کشیدهاید صادق باشید. تصاویر را خط نزنید. آنها را به سمت بهبود سوق دهید. کارتان این است که برنامهی رسیدن به تصاویر را بررسی کنید و هرکجا را که از مسیر اصلی خارج شدهاید تشخیص دهید. «دفترچه فراموشی» بهتان کمک میکند بفهمید که در مسیر درست اهداف قرار دارید یا خیر. و اگر نبودید؟ بله، اقدام کنید. مسیر انحرافی را ترک کنید. ماندن در مسیر انحرافی شما را روز به روز از اهداف و برنامههایتان دور میکند.
اندازهگیری، مراقب و اصلاح! این سه کلمه را به خاطر داشته باشید برای اینکه از مسیر اصلی خارج نشوید. شما برای خودتان برنامهای تعریف کردهاید. هدف مشخصی تبیین کردهاید و برای رسیدن به این هدف، باید طبق برنامهای که در دست دارید پیش بروید.
اما چه چیزهایی سبب دور شدن از برنامهها و به تبع آن دورافتادن از هدف میشود؟ اگر حواستان به نقشه راه نباشید، از آن مراقبت نکنید و به اصلاح امور نپردازید، امکان اینکه مسیر را اشتباه بروید و یا به کلی برنامهتان را به فراموشی بسپرید بسیار زیاد است.
یکی ازراههایی که از این اتفاق جلوگیری میکند و کمک میکند تا نقش مراقبتی خود را به خوبی ایفا کنید: تشخیص بایدها و نبایدهاست.
آیا هر نوری که در مسیر زندگی میبینیم نوید روشناییست؟ تمام نورها در مسیر اصلی هستند یا ممکن است با پی گرفتن نوری خود را راهی بیراههی زندگی کنیم؟ آیا هر دری که گشوده میشود دعوتیست برای رسیدن به هدف ما؟ قطعا پاسخ به این پرسش خیر است. پس معیارهای اندازهگیری را از یاد نبرید. مراقب درهایی که در طول مسیر برایتان گشوده میشود باشید، و اگر به اشتباه دری را گشودید و مسیر اشتباهی را پیش گرفتید، یادتان باشد که برای بستن آن در و اصلاح مسیر هنوز فرصت باقیست.
رولف دوبلی، در کتاب «هنر شفاف اندیشیدن» میگوید: «ما همواره میخواهیم در آن واحد کارهای زیادی بکنیم، از هیچ امکانی نمیگذریم و میخواهیم تمام گزینهها را همزمان در اختیار داشته باشیم. اما این امر به سادگی میتواند موفقیتمان را نابود کند. باید یاد بگیریم درها را ببندیم.استراتژی زندگی خود را مثل استراتژی یک شرکت بنویس: کارهایی را که «نباید» در زندگی بکنی بنویس. به بیان دیگر تصمیمهای حساب شدهای بگیر تا برخی چیزها را کلا نادیده بگیری و وقتی شرایطش پیش آمد، طبق لیست نبایدهایت رفتار کن. [...] یکبار خوب فکر کن و تصمیمت را بگیر که سراغ چه چیزهایی، حتا اگر فرصتش بود، نروی. بیشتر درها ارزش وارد شدن ندارند، حتا اگر به نظر برسد چرخاندن دستهی در بسیار ساده است.»
این هم سنگ محکی دیگر! لیستی از «نباید»ها درست کنید. در هربار بررسی هفتگی برنامههایتان، ببینید آیا درحال انجام موردی از لیست نبایدها هستید؟ امیدوارم که در بررسیها پاسختان به این پرسش منفی باشد. اما اگر به این پرسش پاسخی مثبت دادید، بهتر است دستگیرهی دری که بیهوده گشوده شده است را بگیرید و آن را رو به خودتان ببندید.
برای اینکه بتوانیم معیاری برای سنجش عمل به برنامههای خود داشته باشیم، باید بتوانیم موانع را شناسایی کنیم. یکی از راههایی که نتیجهبخش است ارزشگذاری بر روی کارهاست. باید به پرسش مهمی پاسخ دهید. هرکاری که در زندگی انجام میدهید تا چه اندازه سبب بهبود کیفیت زندگیتان میشود؟ برای کارها ارزش تعریف کنید و طبق ارزش تعریفی آن را کسر یا تکثیر کنید.
من در سالی که گذشت چند کار را لیست کردم: پیگیری اخبار، تماشای فیلم، استفاده از شبکههای اجتماعی، کتاب خواندن، معاشرت با آدمها، تمرین نوشتن و… . بعد مقابل هرکدام ارزش و تاثیر عمل را تعریف کردم. پیگیری اخبار به شدت مرا آشفته میکرد، ساعتها به فکر فرو میرفتم و شرایط آینده را مدام نابهسامان تصور میکردم. اتفاقی که افتاد این بود که تمامی کانالهای ورودی خبر را به روی خودم بستم. از تلویزیون و کانالهای تلگرامی گرفته تا روزنامهها و حتا صدای آدمهای خبررسان. نتیجه به طرز چشمگیری مسیر فکرهایم را تغییر داد. کمتر از گذشته نگران آینده بودم. به درکی از حال رسیده بودم و سعی میکردم از آنچه در لحظه دارم نهایت استفاده را بکنم و در نهایت آرامش بیشتری داشتم و بهتر مسیر برنامههای تعریفیام را دنبال میکردم.
این شیوه از ارزشگذاری کمک میکند تا فرآیندهای انحرافی را تشخیص دهیم. آنها را از زندگی خود کسر کنیم و در مقابل اتفاقهایی را که تاثیری مثبت بر کیفیت زندگی میگذارند تکثیر کنیم و در مسیر درستتری از برنامههایمان قرار بگیریم.
در پایان هر روز نگاهی جامع به اتفاقهایی که از سر گذراندهاید بیندازید. نشانههای اتفاقهای منفی را پی بگیرید. چقدر از این اتفاقها در جهت نزدیکشدن شما به اهداف و برنامههایتان بوده است؟ قطعا مواردی را خواهید یافت که صرفا وقت، انرژی و یا حال خوشی را از شما گرفته است و در قبالش هیچ چیز دیگری ازآنتان نکرده است. اینها همان مواردیست که باید از روزهای خود کسر کنید.
و در مقابل نشانههایی از چند اتفاق را خواهید یافت که سرعت رسیدن به مطلوب را تسریع بخشیده است. این اتفاقها همانهاییست که باید برایشان ارزش بیشتری تعریف کرد. اگر این تمرین را در پایان هر روز انجام دهید به مرور زمان عادات و افعالی که ارزش کمتری در زندگیتان دارند حذف خواهند شد و عملکردتان در رسیدن به برنامهی مطلوبتان به طرز چشمگیری بهبود پیدا خواهد کرد.
یکی از روشهای سنج برای اینکه ببینید در مسیر درست اهدافتان قرار دارید،اندازهگیری زمان است. برای آنکه بتوانید حساب و کتاب زمان را داشته باشید، باید ببینید که زمانتان را صرف چه کارهایی میکنید. حدس و گمان را کنار بگذارید. یک برگۀ ثبت زمان بردارید و دقایق و ساعتی را که صرف هر کار میکنید در آن ثبت کنید.
آیا نحوۀ استفاده شما از زمان همسو با اهداف کلیدیتان و در مسیر برنامههایتان است؟ اگر در بررسیهایتان به زمانهای چشمگیری رسیدید که ارتباط چندانی با اهداف و برنامههایتان ندارد، بهتر است آلارم هشدار برای خود بگذارید. میتوانید برای کارهایی که شما را از برنامهتان دور میکند رنگ مشخصی اختصاص دهید که برایتان حکم هشدار باشد. این کار سبب میشود در طول روز و در حین ثبت عملکرد با دیدن تکرارِ رنگ هشدار دهنده ناخودآگاه از کاری که شما را از هدف دور میکند خودداری کنید و تمرکزتان را برروی کارهایی بگذارید که در راستای برنامههایتان است.
تعهد به برنامههای زندگی و اصول و قوانینی که برای خودمان تعریف کردهایم شاید در نگاه نخست کار بسیار دشواری به نظر برسد. اما حالا که دانستهایم چگونه اهداف را تعریف کنیم، چطور در رسیدن به آنها هوشمندی داشته باشیم و با چه روشهایی بودن در مسیر برنامههایمان را ارزیابی کنیم، به نظر چند قدم به عمل نزدیکتر شدهایم. یادمان باشد که همیشه و همهجا کسی که میتواند به ما آگاهی برساند و در راستای بهبود کیفیت زندگی کمکمان کند: خودمانیم. انتخاب شیوههای برخورد با مشکلات زندگی، انتخاب اینکه چگونه عادات مثبت را پررنگ کنیم و عادات اشتباه را از سر بیندازیم، همگی به یک «خود» بزرگ وابسته است که همین حالا که در حال خواندن این محتوا هستیم، او را در اختیار دارید. پس یادمان نرود که هشیاری نسبت به سرمایهی عظیمی که خودمان هستیم، سبب میشود در راستای بهبود فرآیندهای زندگی گام برداریم و در بررسیهای روزانه، هفتگی و ماهیانهمان آنچه را که آسیبزننده به این خودِ با ارزش است کنار بگذاریم. و در مقابل در راستای آنچه این «خود» را با ارزش و اعتبار میکند پیش برویم.
آنچه که خواندید، بخشی از پروندهی عیدانهی راهرو با موضوع برنامهریزی بود. برای اطلاعات از سایر بخشهای این پرونده و مطالعهی آنها اینجا کلیک کنید.