
از آنجایی که تولد من در ماه اسفند است و فقط چند روز تا شروع سال نو فاصله دارد، همیشه عادت داشتم «تصمیمهای سال نو» که در ذهن دارم را در روز تولدم یادداشت کنم. میخواستم با عملی کردن هر تصمیم، یک هدیه تولد برای سال آیندهام آماده کرده باشم. از مطالعه بیشتر و ورزش و اهداف شغلی گرفته تا تصمیماتی درباره زندگی شخصی. اما هر بار که تولد جدیدی میرسید مجبور بودم بعضی از تصمیمهای قبلیها را دوباره یادداشت کنم یا گاهی با بیمیلی هدفهای کمتری مینوشتم و توقعاتم را از خودم کمتر میکردم. (بین خودمان بماند، یک بار هم همه موارد را کپی/پیست کردم!) هرچقدر درس و مشغلهها بیشتر میشد، بیشتر از اهداف و فعالیتهای مورد علاقهام فاصله میگرفتم. من که عاشق آنها بودم، پس چرا هیچ وقت فرصت مناسب پیش نمیآمد؟
کمکم دانشگاه هم تمام شد. انگار همه وقتهای آزاد دنیا را به من داده بودند. اما چیزی تغییر نکرد. فهمیدم که برای رسیدن به آرزوهای کوچک و بزرگام، به چیزهایی فراتر از یک تصمیم هیجانی در روز تولدم و وقت آزاد نیاز دارم!
من باید معمار میشدم! البته نه معمار ساختمان. بلکه معمار زندگی خودم. البته همانطور که ساختن یک خانه مراحل مختلفی دارد، برای رسیدن به هدف هم باید اقدامات مختلفی را مرحله به مرحله انجام دهیم.
دلیل شکست خوردن اهداف چیست؟ حقیقت اینجاست که تنها درصد کمی از افراد جامعه برای آینده و هدفهایشان برنامهریزی دقیقی میکنند. بقیه مردم یا منتظر معجزه کائنات مینشینند یا بدون آمادگی قبلی یک دفعه دل به دریا میزنند! به همین دلیل، خیلی از آنها موفق به دستیابی به اهدافشان نمیشوند. متاسفانه، ثابت شده است که این افراد هدف یا آرزویشان را فقط در ذهنشان پرورش میدهند و هیچ اقدام موثری برای رسیدن به آن انجام نمیدهند.
گاهی حتی فکر کردن به همه تلاشها و دوندگیهایی که باید انجام بدهیم هم ذهنمان را خسته میکند. و هرچقدر هدف ما بزرگتر باشد، به همان اندازه هم تلاش و وقت بیشتری از ما میگیرد. پس چه باید کرد؟
حقیقت اینجاست که با آرایش جنگی مناسب، میتوانیم یکی یکی قلمروهای موردعلاقهمان را فتح کنیم. مهمترین اقدامی که باید در اولین مرحله انجام بدهیم، خرد کردن هدف است. اشتباه نکنید! منظور من این نیست که چیزی را بشکنیم؛ بلکه منظور تقسیم ماهرانه وظایف و اقداماتی است که باید در مسیر رسیدن به هدف انجام دهیم.
یا: چگونه اهداف بزرگ را به اقدامات کوچکتر خرد کنیم؟
حتما ضربالمثل «اندازه دهانت لقمه بردار» را شیندهاید؟ مثل این است که بگویند «تو در حد و اندازه این کار نیستی!» اما من دوست دارم یک تغییر کوچک در این ضربالمثل ایجاد کنم: هر لقمه بزرگی که دوست داری را بردار و بخور، اما قبلش آن را خرد کن! درست است که باید با توجه به ظرفیتهایمان اقدام به انجام کاری کنیم، اما دلیل نمیشود به خاطر بزرگ بودن یا سخت بودن کاری از انجام آن منصرف شویم.
بیاید نگاهی به روشهای اصلی ایجاد مراحل کوچک برای رسیدن به هدف بیاندازیم:
1) تقسیم مرحلهای
این روش نه تنها موثر، بلکه واجب و ضروری هم هست. اگر ندانید چه مراحلی را باید برای رسیدن به هدفتان طی کنید، روشهای بعدی هم چندان به دردتان نمیخورند. بهتر است هدفی که دارید را اینگونه به سطوح کوچکتری تبدیل کنید:
اقدامات لازم همان آجرهای کوچکی هستند که در نهایت به یک خانه چشمنواز تبدیل میشوند. این اقدامات شامل: خرید وسایل مورد نیاز، یادگیری مهارتهای مرتبط با هدف، ثبتنام در کلاس یا ورکشاپ، تمرینهای روزانه و موارد دیگر میباشند.
2) تقسیم زمانی
روزی ده دقیقه مدیتیشن، روزی نیم ساعت تمرین موسیقی، روزی یک ساعت تمرین زبان و . . . همه نمونههایی از تقسیم زمانی اهداف هستند.
صادقانه بگویم، بدون اختصاص دادن زمان مناسب برای تلاش و تمرین، هیچ رویایی محقق نمیشود. اگر کنار گذاشتن دو ساعت در روز برایتان سخت است، یک ساعت در صبح و یک ساعت در شب را به هدفتان اختصاص دهید؛ یا حتی چهار تا سی دقیقه در طول روز.
3) تقسیم عددی
تقریبا همه ما در دوران مدرسه و دانشگاه از این روش استفاده کردهایم. روزی ده صفحه خواندن تا امتحان، یادتان میآید؟ اهداف بزرگ را هم میتوانیم با همین روش خرد کنیم. مثلا برای پیشرفت و یادگیری بهتر موسیقی روزی 3 آهنگ تمرین کنید.
در ادامه با تکنیکهایی برای تقسیم مرحلهای آشنا میشویم:
حالا میخواهیم با تقسیم مراحل، به هدف مورد نظرمان در آینده برسیم. به عبارت دیگر، باید از چند مسیر مختلف عبور کنیم. برای پیدا کردن هر مسیر از خودتان بپرسید «باید چه کار کنم که به آنجا برسم؟»
مثال: شما میخواهید یک نویسنده رمان شوید. میدانید که برای این کار باید دانش ادبی خیلی خوبی داشته باشید. برای آشنایی با ادبیات باید چه کار کنم؟ کتابهای زیادی بخوانم. برای یادگیری عناصر داستان باید چه کرد؟ ثبت نام در کلاس داستاننویسی. برای پیشرفت در کلاس هم باید تمرین کرد و داستانهای زیادی را تحلیل کرد. با پرسیدن این سوال در هر مرحله و پل زدن به مرحله بعدی، عبور از یک مسیر طولانی را به سفری جذاب تبدیل میکنید.
یکی دیگر از روشهای خرد کردن اهداف، تقسیم مراحل از خط پایان است.
خب، فرض کنیم یکی از هدفهای شما برای سال جدید گرفتن مدرک آیلتس برای پیشرفت شغلی یا مهاجرت است. ممکن است همین حالا به نمونه سوالهای آیلتس در اینترنت نگاه کنید یا کتابهای گرامر آیلتس را خریداری کنید. ولی با این کار به احتمال زیاد از سخت بودن سطح سوالات وحشت میکنید و ممکن است هیچوقت حتی پایتان را در هیچ آموزشگاهی نگذارید. یکی از دلایلی که خیلی از افراد از گرفتن مدرکهای تافل و آیلتس فرار میکنند همین موضوع است.
وقتی از آخر به اول نگاه میکنیم میبینیم که برای مدرک آیلتس باید در آزمون ثبت نام کنید، که قبل از آن باید در کلاسهای آمادگی آزمون آیلتس شرکت کرده باشید. برای این کار باید سطح دانش مورد قبولی از انگلیسی داشته باشید، یعنی کلاسهای ترمیک را گذرانده باشید و از منابعی مثل فیلم و پادکست هم استفاده کرده باشید. رسیدیم به مرحله پیش نیاز. پس اولین کاری که باید انجام دهید ثبت نام در کلاس و شروع یادگیری زبان انگلیسی است.
§ هرچقدر هدف بزرگتر باشد، ترسناکتر هم به نظر میرسد. به همین خاطر ما، بهطور ناخوداگاه، شروع کار را هر روز به عقب میاندازیم. اقدامات کوچکتر، شجاعت ما را بیشتر میکنند. یعنی یک هدف بزرگ که مثل یک اژدهای غیر قابل شکست بود را تبدیل کردهایم به چند بچه گربه دوستداشتنی!
§ مدیریت وظایف کوچکتر آسانتر است. دقت کردهاید چطور شرکتها برای پروژههای بزرگشان یک تیم حرفهای دارند؟ به بیان دیگر، یک جدول زمانی دارند و هربار یک مرحله جداگانه انجام میشود. چون مدیریت یک پروژه بزرگ و زمانبر بدون تقسیم کردن آن غیرممکن است.
§ بهترین انگیزه برای ادامه مسیر این است که شاهد پیشرفت خود باشیم. وقتی هر مرحله کوچک را با موفقیت پشت سر میگذاریم، نیرو و اشتیاقی که برای رسیدن به هدف نهایی داریم دو چندان میشود.
یا: چگونه اقدامات کوچک را به هم متصل کرده و فرآیند رسیدن به هدف را ارزیابی کنیم؟
شما باید اقداماتی که تا به اینجا موفق شدهاید انجام دهید را ارزیابی کنید و از آنها سکوی پرتابی برای رسیدن به مراحل بعدی بسازید.
خواندن 12 کتاب در طول سه ماه آسانتر است یا هر هفته یک کتاب خواندن؟ با اینکه تعداد نهایی کتابهای خوانده شده یکی است، اما گزینه دوم بهخاطر تقسیم و زمانبندی صحیح آسانتر است. یعنی شما مبنای کار را یک کتاب در هفته قرار دادهاید و با همین مبنا پیشرفت کاریتان را محک میزنید.
دقیقتر بگویم، گاهی وقتها در کنار تقسیم مراحل، نتیجه نهایی را هم خرد میکنیم. اگر هدف شما کاهش وزن (مثلا 24 کیلوگرم در یک سال) است، کم کردن 6 کیلوگرم در هر 3 ماه (یا 2کیلوگرم در هر ماه) میتواند مبنای خوبی برای شما باشد. همین روش برای اهدافی مثل پسانداز کردن و یادگیری مهارتهای مختلف هم کاملا مناسب است.
دیگر رویاها و اهدافمان را یادداشت کردهایم، نقشه مراحل مختلف و پلهای ارتباطی را هم ترسیم نموده و سنگ محکهای مختلفی را هم مشخص کردهایم. حالا از خودمان میپرسیم در طول سه ماه آینده برای رسیدن به هدفم چه اقداماتی را میتوانم انجام دهم؟ و در ماه آینده؟ یادداشت میکنیم و ادامه میدهیم: این هفته باید چه کاری کنم؟ همین امروز چطور؟ دیگر یادداشت نمیکنیم، شروع میکنیم! حتی اگر کاری که میکنیم فقط ثبت نام در کلاس، خریدن وسایل جدید، یا چند صفحه مطالعه باشد.
یادتان باشد که یک نقشه روی کاغذ شما را به جایی نمیرساند و آرایش جنگی به تنهایی دشمن را شکست نمیدهد، باید آنها را به مرحله عمل رساند و رو به جلو حرکت کرد. اگر صبحها با اشتیاق از خواب بیدار میشوید، به دنبال یاد گرفتن روشهای جدید و بهروزترین تکنیکها برای انجام اهداف خود هستید، و دائما میزان پیشرفتتان را ارزیابی میکنید، یعنی در مسیر درستی گام بر میدارید.
همواره روی مرحله فعلی تمرکز کنید و واقعبین باشید. برای ارزیابی هر مرحله، پیشرفت خود را با معیارهای صحیح بسنجید.

آنچه که خواندید، بخشی از پروندهی عیدانهی راهرو با موضوع برنامهریزی بود. برای اطلاعات از سایر بخشهای این پرونده و مطالعهی آنها اینجا کلیک کنید.