
وقتی درباره برنامه ریزی برای رسیدن به هدفهای زندگی صحبت میکنیم همیشه یک سر رشته به یادگیری برمیگردد. در هر سن یا موقعیتی که باشید برای پیشرفت باید تغییراتی ایجاد کنید. تغییرات به مهارت نیاز دارند. میلیونها مهارت مختلف که باید برای یادگیری مهمترینهای آن زمان صرف کنید. پس یادگیری بدون شک اولویت بالایی در ایجاد تغییرات مثبت و دستیابی در اهداف دارد.
حتما با خودتان میگویید خب مهارت را انتخاب میکنیم و یادگیری شروع میشود. اما گمان نکنم به همین سادگیها باشد. شاید این روندی باشد که بخواهیم اجرا شود ولی مغز و حافظه ما هم واقعا به همین سادگی یادگیری را شروع میکنند؟
واقعیت این است که ذهن ما برای حفظ کردن، ذخیزه کردن و یادآوری میلیونها داده و اطلاعات مختلف ساخته نشده است. وظیفه اصلی مغزمان طی چند صد صد سال قبل تنها پردازش اطلاعات محیطی، پیش بینی خطرات و پاسخگویی به آن بود. اما با گذشت زمان و تحول زندگی بشر، مغزها هم مجبور شدند خودشان را توسعه دهند. در حال حاضر باید حجم زیادی از اطلاعات را در حافظه ذخیرهسازی و طبقهبندی کند و عادت کنند تا در کوتاهترین زمان به حجم وسیعی از اطلاعات دسترسی پیدا نمایند.
در واقع این روزها مغزمان شبیه دستگاههای تشخیص الگو شده است. اطلاعات زیادی را پردازش میکند. بر اساس آنها تصمیم میگیرد و باید به صورت مداوم بین انها ارتباط برقرار کند. اما با این اضافه بار حاصل از پردازش چطور کنار میآید؟ آیا راهی برای توسعه توانایی ذهن وجود دارد؟ چطور میتوان سرعت یادگیری اطلاعات را زیاد کرد؟
در این مطلب قصد داریم درباره تکنیکهای یادگیری سریع و به خاطر سپردن اطلاعات صحبت کنیم که به افزایش بازدهی ذهن کمک میکند. با ما همراه باشید.

فرض کنید 80 سال عمر مفید داشته باشیم. از سن ده سالگی هم خودمان مهارتهای مناسب را تشخیص دهیم و برای یادگیری آنها پیش قدم شویم. با کم کردن ساعات خواب و استراحت، زمانهایی که به بطالت میگذرانیم و.. به گمان حدود 20 سال برای یادگیری موثر فرصت داریم. زمان زیادی نیست. بگذریم از اینکه خیلی از ما زمان زیادی را برای شناخت، تشخیص مهارتهای مناسب، ازمون و خطا و حتی تعیین زمانی برای شروع کردن آن –مثل شنبهای که هنوز نیامده- تلف میکنیم.
دوست داشتید با یک بشکن کل اطلاعات این پست یا هر کتابی در ذهنتان دستهبندی و ذخیره میشد؟ به نظر هیجان انگیز است. من هم دوست دارم این هیجان را تجربه کنم. اما نه با یک بشکن، در ادامه چند تکنیک برای یادگیری سریع و موثر اورده شدهاند که دست کمی از بشکن زدن ندارند.
از بچگی موقع درس خواندن باید اتاق ساکت میبود. وقتی از پنجره مشرف رو به کوچه سر و صدای بازی بچهها میامد رشته افکارم به هم میریخت. به خاطر همین ساعتهای درس خواندنم را طوری تنظیم میکردم که با بازی عصر بچههای محل یکی نشود. شما هم میتوانید همین کار را انجام دهید. این یکی از اصول ساده برای بهبود عملکرد حافظه است.
یک اتاق ساکت برای مطالعه و کلا یادگیری انتخاب کنید. تهویه مطبوع داشته باشد و نورش هم کافی باشد. از عوامل حواس پرتی هم دوری کنید. بنابراین قبل از یادگیری گوشی را هم کنار بگذارید. نوتیفیکیشنهای برنامههای مختلف یکی از بزرگترین عوامل حواس پرتی قرن هستند. همینطور تعیین زمان مناسب یا داشتن یک برنامه ریزی مشخص هم به افزایش کارایی ذهن کمک میکند.
وقتی یک مهارت یا زبان جدید یاد میگیرید چیزی شبیه یک سری رشتههای تازه در مغز ایجاد میشود. ممارت در یادگیری تعداد این رشتهها و مسیرهای رو به رشد آن را بیشتر میکند. اگر بعد از مدتی دست از یادگیری بردارید این مسیرها هم کم کم ناپدید میشوند. پس بهترین روش برای بهبود یادگیری، تمرین و تکرار هر مهارت جدید است.
از روشهای مختلف یادگیری استفاده کنید. بکار گیری سبکهای یادگیری مختلف سرعت یادگیری را افزایش میدهند. سبکهای یادگیری عبارت هستند از:
حتی شناخت اینکه بیشتر به کدام یک از سبکهای یادگیری تمایل دارید میتواند روی افزایش سرعت و بازدهی یادگیریتان موثر باشد. مثلا شاید تنهایی مطالعه کردن برایتان سادهتر از یادگیری مهارت در گروههای جمعی باشد. کافی است سبک و عادت یادگیری خاص خودتان را پیدا کنید تا یادگیریتان ارتقا یابد.
تا به حال برایتان پیش آمده که با دوستان و همکلاسیهایتان درس بخوانید؟ معمولا وقتی مطالبی که میدانیم را برای دیگران توضیح میدهیم به یادگیری بهتر ما کمک میکند. این یکی دیگر از تکنیکهای بهبود حافظه برای یادگیری موثر است. پس سعی کنید مهارتها و اطلاعات جدیدتان را با دیگران به اشتراک بگذارید.
اتفاقی که میافتد این است که اول اطلاعات را به زبان قابل فهم خودمان ترجمه میکنیم و بعد دنبال روشی برای بیان آن میگردیم. این فرآیند باعث میشود تا مهارت یا اطلاعات را به صورت عمیقتری درک کنیم. با پیشرفت دنیای مجازی روشهای یادگیری و آموختن هم ساده شدهاند. میتوانید دانشتان را از طریق پستهای وبلاگی، پادکست یا شرکت در بحثهای گروهی (فرومها) به دیگران منتقل کنید.
5- بین یادگیریهایتان ارتباط برقرار کنید
اگر مهارت جدیدی برای پیشرفت شغلتان یاد میگیرید، سعی کنید مهارت بعدی را در یکی از زیر شاخههای مهارت اولیه انتخاب کنید. در این صورت مهارت بعدی به تمرین اطلاعات قبلی کمک میکند. در ذهن ارتباطی بین این مهارتها ایجاد میشود که به خاطرسپاری و طبقهبندی آنها را راحتتر میکند.
6- کسب تجربه عملی
صبح تا شب هم که مطالب تئوری بخوانیم تا فرصت و مکانی برای تمرین و تجربه نباشد؛ نمیتوانیم از مزیت اصلی یادگیری بهرهمند شویم. تجربه عملی باعث افزایش تمرکز روی مهارت میشود. میتوانید جنبههای مختلف آن را کشف و ازمایش کنید و این یک اتاق یادگیری جانبی برای یادگیری آن مهارت است. اگر یک زبان جدید یاد میگیرید در موقعیتهای مختلف از آن استفاده کنید. حتی شده جلوی آیینه با خودتان حرف بزنید.
7- یادگیری چند چیز به صورت همزمان را متوقف کنید
تا سالها افراد بر این باور بودند که اگر بتوانند چندین کار را به صورت همزمان انجام دهند مزیت بالایی نسبت به سایرین دارند. اما تحقیقات خلاف این باور عمومی را نشان میدهد. زمانی که میخواهید چند مهارت را با همدیگر یاد بگیرید تمرکزتان روی هر کدام از آنها کم میشود. ضمن اینکه این پراکندگی از مغز انرژی زیادی میگیرد. در نهایت باعث میشود تا از یادگیری خسته و دلزده شوید. چون سرعتتان کم شده و حتی دستهبندی و به خاطرسپاری این اطلاعات برایتان دشوار میشود.
بهتر است روی یک مهارت تمرکز کنید و برای یادگیری بازه زمانی تعیین کنید. بعد از این مدت مشخص، یادگیری مهارت بعدی را آغاز نمایید. در این حالت از ضررهای یادگیری همزمان هم مصون باقی میمانید.
8- دانشتان را زیر سوال ببرید
این یک تکنیک روانشناسی است که به بهبود روند یادگیری کمک میکند. زمانی که یک مهارت یا هر چیز دیگری را یاد میگیریم، یک جنبه یادگیری مربوط به درک مهارت است و جنبه بعدی درباره نحوه درک آن. از این پس برای یادگیری به شناخت و درک مهارت اکتفا نکنید. چگونه درک کردن هم به همان اندازه مهم است.
یک قدم به عقب بروید و دانشتان را زیر سوال ببرید؛ آیا با دانستههایتان هنوز هم میتوانید ادعای شناخت و درک در آن موضوع یا مسئله خاص را داشته باشید؟ گاهی همین روش ساده کمک میکند تا در دانستههایمان عمیق شویم و جنبههای جدید و ناشناختهای از آن را بفهمیم.
9- نوتبرداری کنید
یادداشت برداشتن از چیزهایی که یاد میگیرید سرعت یادگیری را افزایش میدهد. نوت برداری میتواند شامل اطلاعات و جزئیات مهم به صورت نوشتاری، کشیدن جدول یا درست کردن نقشه اطلاعاتی باشد.
10- یادگیری فعال را بیاموزید
مفهوم یادگیری فعال اوایل دهه 90 میلادی ایجاد شد. در یادگیری فعال به جای اینکه منتظر بمانید تا اطلاعات در اختیارتان گذاشته شود؛ مسئولیت یادگیری را خودتان برعهده میگیرید. در واقع یادگیری فعال نوعی از رویکرد خودآموزی است.
اما چرا خودآموزی یا یادگیری فعال به افزایش بازدهی یادگیری کمک میکند؟!
علت اصلی آن مربوط به ذات یادگیری افراد است. خیلی از ما از زمان مدرسه و حتی بعدها در دانشگاه منتظر بودیم تا استاد و معلم جزوه و کتاب را معرفی کند یا سوالات مهم را نشانمان دهد. در واقع لقمههای آماده اطلاعاتی را میبلعیدیم. در حالی که پیشرفت در زندگی نیازمند تغییرات و یادگیری مهارتهایی است که تا حد زیادی برایمان ناشناس هستند.
اگر روحیه یادگیری فعال نداشته باشیم چه اتفاقی میافتد؟ به نظرتان رئیستان میآید و لقمههای آماده مهارتی را در دهانتان میگذارد؟ گمان نکنم. اگر خوش شانس باشید و به دلیل نداشتن مهارتهای لازم یا عدم انعطاف پذیری در برابر تغییرات اخراج نشوید؛ تنها زمینه یادگیری را برایتان مهیا میکند. در نهایت شما هستید که باید روحیه یادگیری مداوم و پیوسته را در وجودتان ایجاد کنید.
اما یادگیری رویکرد اموزش فعال چندان هم سخت نیست. برعکس انگیزه یادگیریتان را هم افزایش میدهد. در ادامه چند ایده برای یادگیری فعال با استفاده از فناوری اورده شده است:
11- از شکست نترسید
زمانی که سراغ یادگیری یک مهارت میروید به جای اینکه امواج ناامیدی را به سوی خودتان گسیل کنید. تنها تمرکزتان را روی یادگیری بگذارید. معمولا میگویند: «فکر فردا را برای فردا بگذار». اما من میگویم؛ اگر فردا یک درصد هم شکست خوردی هنوز دنیا به اخر نرسیده، عمرت هم تمام نشده، دوباره شروع کن. مگر چه چیزی برای از دست دادن داری؟!
یادگیری به تمرکز، ذهنی خلاق و انعطافپذیر نیاز دارد. با فکر کردن به شکست و نگرانی بابت آن فقط به ذهنتان استرس میدهید. یک ذهن متشنج کاندیدای خوبی برای یادگیری و پیشرفت نیست.
12- خودتان را آزمایش کنید
منتظر امتحان آخر هفته یا آزمون سراسری و... نباشید. به طور مرتب خودتان را بسنجید. دانستههایتان را مورد آزمایش و محک قرار دهید. اگر در قسمتهایی از یادگیری مهارت ضعف دارید آنها را بهبود دهید. سعی کنید بهترین خودتان در آن مهارت باشید.
13- روی فرآیند یادگیری تمرکز کنید نه نتیجه!
روی هر چیزی تمرکز کنید همان نصیبتان میشود. این یک قانون ساده در امر یادگیری است. روی تلاشتان و فرایند یادگیری تمرکز کنید و نتیجه یا موفقیت را برای وقت خودش نگه دارید. فکر کردن به نتیجه باعث میشود تحت فشار قرار بگیرید. همینطور مانع از به چالش کشیدن خودتان میشود.
وقتی روی عملکردتان تمرکز میکنید؛ میخواهید دیگران شما را هوشمند ببینند یا خودتان را به آنها اثبات کنید. اما با تمرکز روی یادگیری روی پیشرفت و رشد خودتان سرمایهگذاری میکنید.
سبک زندگی و نقش آن روی سرعت یادگیری
خیلی از فعالیتهای ساده و روتینی که در طول روز انجام میدهیم میتواند روی سرعت یادگیریمان اثر بگذارد. کافی است عادتهای سالم را جایگزین کنیم تا حافظه و ذهنمان به بالاترین میزان بازدهی خودش برسد. به عنوان مثال:
سخن آخر
برای داشتن یادگیری موفقیتآمیز قبل از شروع مغزتان را گرم کنید. وقتی مغزتان به صورت ناگهانی با حجم زیادی از اطلاعات مواجه میشود ممکن است دچار افت کارایی شود. اما گرم کردن مغز این مشکل را برطرف میکند. یک روش ساده برای گرم کردن مغز؛ گفتن کلمات هم قافیه یا بازی با کلمات است. مثلا پشت سر هم 20 کلمه بیربط بگویید که حس خاصی را بیان میکند.
برای برخی از افراد یادگیری دسته جمعی، اشتیاق و انگیزه ایجاد میکند. سعی کنید سبک و عادات یادگیری خودتان را بشناسید و از آن برای بهبود عملکردتان استفاده کنید. داشتن یک محل خاص برای یادگیری، برنامهریزی زمانی، انتخاب مهارتهایی که با همدیگر مرتبط هستند و... هم میتواند به یادگیری بهتر کمک کند. همچنین در هر زمان مشخص فقط روی یادگیری یک موضوع یا مهارت تمرکز کنید. این کار مانع از تقسیم انرژی مغزتان میشود.
برای یادگیری سریع و بهبود مهارتهایتان آنها را به سایرین یاد بدهید یا دانستههایتان را به اشتراک بگذارید. کمک گرفتن از تکنیکهای یادگیری فعال هم انگیزه یادگیریتان را افزایش میدهد.
همینطور فقط به چیزهایی که یاد میگیرید اکتفا نکنید. دانستههایتان را ازمایش کنید. آنها را مرور نمایید. حتی گاهی یک قدم به عقب برگردید و اطلاعاتتان را به چشم انتقادی ببینید. این روش خوبی برای درک عمیق موضوعات است.
در نهایت سعی کنید عادات و سبک زندگی سالمی داشته باشیم. به میزان کافی آب بنوشید، ورزش کنید. از مواد غذایی مفید مثل کولینها و امگا3 در رژیمتان استفاده کنید. بخاطر داشته باشید هرطوری که با بدنتان رفتار کنید نتیجه و عملکردش را روی کیفیت یادگیریتان میبینید.

آنچه که خواندید، بخشی از پروندهی عیدانهی راهرو با موضوع برنامهریزی بود. برای اطلاعات از سایر بخشهای این پرونده و مطالعهی آنها اینجا کلیک کنید.