
از اونجایی که متد های توسعه این روزا خیلی هارو سردر گم کردن و تو اکثر آگهی ها اون پایین مایینا نوشتن "آشنا با اجایل"، تصمیم گرفتم یه مقاله مختصر بنویسم و این اصطلاحات رو براتون باز کنم تا بهتر درکشون کنید.
اصلا متدی که میگیم چی هست ؟
منظور فرایند یا چرخه حیات تولید نرم افزار هست. هر تیمی بسته به شرایط، منابع، جغرافیا و کلی دلیل دیگه به روش خاصی برای توسعه محصولات خودش انتخاب میکنه.
برای مثال تیمی که منابع مالی محدودی داره در مقایسه با تیمی که منابع مالی زیادی داره روش متفاوتی رو پیش میگیره تا بتونه محدودیت هارو نادیده بگیره.
یا تیمی که تو شهر ظلم آباد از کشور ناکجا آباد داره کار میکنه مسلما روش متفاوتی در مقایسه با تیمی که تو نیویورک کار میکنه داره.
بطور کلی به این روش ها، فرایند یا متد یا مدل های توسعه گفته میشه.
چند تا مدل توسعه وجود داره ؟
مدل و فرایند تا دلتون بخواد داریم ( اصلا کی به کیه خودمون هم میتونیم یه متد بصورت کاملا دیمی خلق کنیم و با همون پیش بریم :) ولی یه سری از این متد ها و فرایند ها هستن که خیلی معروف هستن و تیم های زیادی باهاشون کار میکنن. مثل scrum, kanban, agile, scrumban, lean, XP, waterfall, PMBOK و ... .
اگه بخوایم همه این متد های توسعه رو بچپونیم تو مقاله فکر نکنم کسی حوصله کنه و تا ته اسکرول کنه :)
از این گذشته تو کشور خودمون ایران هم همه این متد ها مرسوم نیستن و معروف ترین ها همین متد های مرتبط با اجایل و مدل آبشاری هستن که قراره این موارد رو بررسی کنیم در ادامه.
مدل آبشاری که بهش linear-sequential هم گفته میشه، میشه گفت قدیمی ترین و اولین مدل فرایندی معرفی شده هست. تو این مدل توسعه، همه چیز بصورت یک جریان خطی رو به پایین وجود داره (مثل یه آبشار). یعنی چی ؟
این مدل شامل چند فاز توسعه مختلف هست که هر کدوم تو یه بخشی از این مسیر به اصطلاح آبشار قرار دارن و فرایند طوری هست که هر فاز باید تموم بشه تا به فاز بعدی برسیم. هیچ ارتباطی هم بین این فاز ها وجود نداره این وسط.
به عکس زیر توجه کنید :

همونطور که تو عکس هم میبینید، ما از فاز بررسی نیازمندی ها باید شروع کنیم و به ترتیب بیایم و برسیم به آخر خط تا بتونیم محصول خودمون رو ارائه بدیم. دقت کنید که این مراحل یکبار ۰ تا ۱۰۰ برنامه ریزی میشن و تا رسیدن به محصول نهایی قابل بازبینی نیستن.برای مثال اگر شما برنامه نویس سایت باشد، باید کل طرح ui سایت رو که از فاز طراحی به دستتون رسیده کدنویسی کنید و تحویل فاز بعدی بدید.
حالا با توجه به این تعریف بریم ببینیم این مدل چه مزایا و چه معایبی داره :
مزایای مدل آبشاری
معایب مدل آبشاری

خب، این بود مفهوم و مزایا و معایب مدل آبشاری. فکر کنم دیگه براتون جا افتاده باشه کاملا.

اولین چیزی که باید بدونید اینه که اجایل مساوی با اسکرام نیست. خیلیا به اشتباه فکر میکنن اسکرام اسم دیگه ای برای اجایل یا بالعکس هست و این کاملا غلطه.
اجایل یک سری اصول و رویکرد های خاص و درواقع به نوع تفکر هست که تو اون، هدف ما تقسیم مکرر و متوالی کار به بخش های کوچیک برای ارائه های سریع و متوالی و در نتیجه جلب رضایت مشتری و پاسخ به تغییراتی هست که مشتری نیاز داره.
این تقسیمات باید مدام در بازه های زمانی مشخص و یکسان تکرار بشن که اصطلاحا به این تکرار ها iteration گفته میشه.
همون طور که تو عکس بالا مشاهده میکنید، ما یک نمود تصویری از یک iteration داریم که داخلش برنامه ریزی بخش کوچیکی از توسعه و نقشه راه رو وارد میکنیم و بعد از مراحل داخل عکس، اون بخش کوچیک رو عرضه میکنیم.
درست مثل یه آشپز که حین پختن غذا، همه مواد غذایی رو یکجا نمیریزه تو ظرف و هر چیزی رو جداگانه آماده و رفته رفته ادغام میکنه و مدام غذا رو مزه میکنه تا مطمئن بشه توی تمامی مراحل پخت، غذا همون چیزیه که باید باشه؛
تو اجایل هم ما پروژمون رو بجای اینکه بصورت یکپارچه وصفر و صدی توسعه بدیم، اون رو تو بخش های کویچک در بازه های زمانی کوتاه مدت توسعه میدیم و بعد از اتمام هر بخش، تست و بررسیش میکنیم و پیش نمایش هایی رو ارائه میدیم تا مطمئن بشیم مورد رضایت مشتری یا ذینفع پروژه هست.

اصول اجایل
متد های اجایلی
همون طور که گفتیم اجایل فقط یه طرز تفکر هست و نه متدولوژی. اما متد هایی وجود دارن که با همین طرز تفکر زاده شدن و یه جورایی زیرمجموعه ای از اجایل هستن.
از معروف ترین متد ها، میشه Scrum رو اسم برد که احتمالا اسمش رو زیاد شنیدید.
این متد ها معمولا اصول و ارزش های مشترکی دارن اما یه سری تفاوت هایی هم ممکنه داشته باشن با هم.
اسکرام یه متد خیلی کارآمد برای پرداختن به پروژه های پیچیده و دارای نیازمندی های متعدد هست.
تمرکز اصلی این متد روی همکاری و تعامل اعضای تیم و ارتباط اونها با همدیگه هست. این تعامل به کمک وجود نقش های مختلف در تیم و جلسات متعددی که تو این متد وجود داره به راحتی دست یافتنی هست.
قراره نقش ها و اصطلاحات و فرایند های این متد رو با هم دیگه بررسی کنیم.(یک سری از اصطلاحات، تو متد های دیگه هم وجود داره که همینجا کاملا میپردازیم بهشون)
یه نگاهی به این عکس بندازید :

اصطلاحات:


تسک های موجود در بُرد ممکنه بسته به اولویت، ستون یا موضوعی که دارن رنگ های مختلفی داشته باشن تا بهتر دسته بندی بشن. همچنین ممکنه یک سری point بر حسب درجه سختیشون داشته باشن.
اگر بخوام تصویر بالا رو توضیح بدم :
-لیست to do از بک لاگ به بُرد تزریق میشه.
-هر شخصی تسک خودش رو از ستون to do وارد ستون in progress یا develop میکنه و شروع به کار میکنه.
-بعد از اتمام کار، کد میتونه وارد ستونی به اسم in review بشه که تو این مرحله شخص دیگه ای مسئول مرور کردن این کد ها میشه.
-ستون بعدی ستون تست هست که تو این قسمت تستر شروع به تست کردن کار های انجام شده میکنه.
در نهایت اگر همه چیز اوکی بود، تسک مورد نظر ادغام میشه و میره تو ستون done.

نقش ها:

بررسی فرایند کاری :
حالا که کاملا با این اصطلاحات آشنا شدید، میخوام اتفاقات یک اسپرینت رو بصورت خلاصه وار با استناد به عکس بالایی توضیح بدم :
-اولین اتفاقی که باید بیفته، جلسه planning هست تا بک لاگ اسپرینت مشخص بشه.
-بعد از اون board آماده میشه و تسک ها شروع به پیشروی میکنن و این کار تا انتهای اسپرینت ادامه داره.
-هر روز صبح توی جلسات روزانه یا سرپایی درمورد کار های روز گذشته و برنامه روز جاری صحبت میشه.
-بعد از اتمام اسپرینت، تو جلسه retro درباره تجربیات اسپرینت تموم شده صحبت میشه.
-در صورت نیاز جلسه demo هم با حضور مدیران یا مشتری برگزار میشه و نتایج کار به نمایش گذاشته میشه.
بعد از همه این کار ها، دوباره این حلقه از اول تکرار میشه و روز از نو و روزی از نو :)

حالا که با متد اسکرام آشنا شدیم بریم یه نگاه کوچیکی به دوتا از متد های دیگهی اجایلی داشته باشیم.

متدولوژی XP که مخخف عبارت Extreme Programming یا برنامه نویسی مفرط هست.

البته گیف بالا شوخیه:) این متد به معنی زیاد کار کردن نیست و با همون طرز تفکر اجایلی و مختص توسعه نرم افزار طراحی شده.
این متد از practice های مختلفی که در تصویر بالا هم مشاهده میکنید تشکیل شده که بر نحوه انجام کار ها تاکید دارن. هر حلقه رنگی نشون دهنده گروهی از این practice ها هست که بصورت دوار انجام میگیرن.
به چند تا از این practice ها در ادامه اشاره میکنم.
تمرکز اصلی متد روی کاهش هزینه های توسعه و افزایش کیفیت محصول، به کمک feedback های دریافتی از طریق practice ها در هر بخشی از کار و پاسخ گویی سریع به نیازمندی های درحال تغییر هست.
اگر نقشه راه محصول رو مثل یک جاده پر پیچ و خم در نظر بگیریم، متد XP مثل راننده ماشینی هست که دائما چشم هاش به جاده هست و با هر پیچی سریعا واکنش نشون میده و سریعا فرمون رو میچرخونه.
همچنین تو این متد باید تصور کنید زمان نامحدودی در اختیار دارید و دائما در حال refactor کردن کدها، تست نویسی و ارتباط با مشتری و اعضای تیم باشید(مهم کیفیته).
عکس زیر به خوبی فرایند کاری و ترتیب مراحل رو تو این متد نشون میده :

تفاوت متد اسکرام و XP :


این متدولوژی از اجایل هم بر پایه همون تفکرات و البته فلسفه ی سیستم Just-In-Time شرکت تویوتا بنا شده. کانبان متدی هست که با روش های سخت گیرانه ای که داره باعث مدیریت بهتر گردش کار بین اعضای تیم میشه و کمک میکنه تا لیست کار های روزانهی مشخص و شفافی، بدون multitasking داشته باشیم.
همه این ها در کنار هم باعث افزایش بازدهی میشن و از این منظر بسیار مناسب تیم هایی هست که منابع محدودی دارن.
نحوه کار و فرایند توسعه تو این متد بسیار نزدیک به متد اسکرام هست و وجوه مشترک خیلی زیادی دارن. اما تفاوت هایی هم دارن که اونها رو از هم جدا میکنه.
تفاوت متد اسکرام و کانبان :

اما تو متد کانبان ورودی ها محدود هست و همه چیز بستگی به ظرفیت و توانایی تیم داره. برای مثال اگر تیم ما ۴ نفره باشه نهایتا باید ۵ تسک وارد برد بشه(مثلا).
تو این متد وقتی یکی از تسک ها به مرحله done برسه از برد خارج میشه و به ستون قبلی خودش سیگنالی میده که موقع تزریق تسک جدید رسیده. اون ستون هم به ستون قبلی خودش سیگنال میده و اینطوری تسک جدیدی از بک لاگ تزریق میشه در لحظه.
یکم طولانی شد. اما شاید بتونه فقط مفاهیم خیلی پایه از این مواردی که بررسی شدن رو بهتون یاد بده. مواردی که برای یه برنامه نویس یا طراح یا تستر که میخواد تو یه تیم اجایلی کار کنه کافیه؛ اما برای کسی که میخواد یه scrum master بشه نه.
این متدولوژی ها و سیستم ها برای خودشون دنیای دیگه ای هستن و کتاب های زیادی برای یادگیریشون منتشر شده. برای مثال اسکرام مستری یا coach بودن به قدری وسیعه که یک شغل حرفه ای محسوب میشه.
اگر دوست دارید خیلی عمیق تر این متد ها و سیستم ها رو یاد بگیرید و تبدیل به یه master بشید، پیشنهاد میکنم سمت دوره ها و کتاب های تخصصی برید.
اگر خوشتون اومد لایک یادتون نره... اگر هم ایرادی(چه گرامری چه علمی) تو مقاله دیدید خوشحال میشم درجریانم بزارید تا اصلاحش کنم.