لبنیات حیوانی سالها بخشی ثابت از الگوی غذایی بسیاری از مردم بودهاند؛ از شیر و ماست گرفته تا پنیر، خامه و کره. شیر گاو نیز معمولاً بهعنوان منبع کلسیم، پروتئین و ویتامینهایی مانند B12 معرفی میشود. اما آیا برای دریافت این مواد مغذی حتماً باید لبنیات حیوانی مصرف کنیم؟
خیر.
یک رژیم غذایی متنوع میتواند بسیاری از مواد مغذی موجود در لبنیات را از منابع گیاهی دریافت کند. شیرهای گیاهی غنیشده، توفو، حبوبات، مغزها، دانهها و سبزیجات برگسبز میتوانند بخشی از این نیاز را تأمین کنند. حتی منابع علمی مانند Harvard T.H. Chan School of Public Health نیز تأکید میکنند که مواد مغذی موجود در شیر را میتوان از غذاهای دیگر دریافت کرد و شیر برای یک رژیم سالم، غذای ضروری محسوب نمیشود. TThe Nutrition Source+1
در نتیجه، اگر هدف حرکت به سمت رژیم گیاهمحور یا وگان باشد، مسئله فقط حذف شیر نیست؛ بلکه باید جایگزینهای مناسبی برای شیر، ماست، پنیر و سایر لبنیات پیدا کنیم.

شیر کامل، خامه، کره، روغن حیوانی و بسیاری از پنیرهای پرچرب مقدار قابلتوجهی چربی اشباع دارند.
مصرف چربی اشباع میتواند برای سلامت قلب و عروق نامطلوب باشد، بهخصوص زمانی که جای چربیهای غیراشباع موجود در مغزها، دانهها و روغنهای گیاهی را بگیرد.
Harvard نیز اشاره میکند که لبنیات پرچرب منبع چربی اشباع هستند و اثر جایگزینی این چربی اهمیت زیادی دارد؛ جایگزین کردن آن با چربیهای غیراشباع مانند مغزها و روغنهای گیاهی میتواند انتخاب مطلوبتری باشد. TThe Nutrition Source
در رژیم گیاهمحور، میتوان بهجای کره و خامه از گزینههایی مانند:
ارده
آووکادو
کره بادامزمینی بدون شکر افزوده
مغزها
دانهها
روغن زیتون
استفاده کرد.

یکی از رایجترین باورها این است:
«اگر شیر نخوریم، کلسیم بدنمان کم میشود.»
اما کلسیم فقط در شیر وجود ندارد.
منابع گیاهی متعددی از کلسیم وجود دارند، از جمله:
توفو تهیهشده با کلسیم
شیر سویای غنیشده
شیرهای گیاهی غنیشده
کلمبرگ و برخی سبزیجات برگسبز
کنجد و ارده
برخی مغزها
حبوبات
Harvard گزارش میکند که توفوی تهیهشده با کلسیم و نوشیدنیهای گیاهی یا آبمیوههای غنیشده میتوانند از نظر کلسیم قابلجذب با شیر قابلمقایسه باشند. TThe Nutrition Source
بنابراین حذف شیر به معنی حذف کلسیم نیست.

شیر گیاهی یک محصول واحد نیست.
انواع مختلفی وجود دارد:
یکی از مهمترین گزینهها برای جایگزینی شیر گاو است.
شیر سویا از نظر پروتئین میتواند بسیار نزدیک به شیر گاو باشد و برای افرادی که میخواهند جایگزین گیاهی نسبتاً پرپروتئینی داشته باشند، گزینه مناسبی است. Harvard نیز سویا را از معدود شیرهای گیاهی میداند که میتواند پروتئین قابلتوجهی مانند شیر گاو فراهم کند. HHarvard Public Health
معمولاً پروتئین کمی دارد، اما میتواند برای نوشیدنیها، غلات صبحانه و قهوه مناسب باشد.
بافت و طعم مناسبی برای قهوه، اسموتی و صبحانه دارد.
در برخی محصولات پروتئین نسبتاً بالایی دارد و میتواند جایگزین مناسبی برای افرادی باشد که به دنبال نوشیدنی گیاهی پرپروتئین هستند.
طعم خاصی دارد، اما باید توجه کرد که برخی انواع آن چربی اشباع بالایی دارند؛ بنابراین نمیتوان همه شیرهای گیاهی را به یک اندازه سالم دانست. WWorld Cancer Research Fund+1
یک پاسخ واحد برای همه وجود ندارد.
اما اگر هدف، جایگزینی شیر گاو از نظر پروتئین و مواد مغذی باشد، شیر سویا و برخی شیرهای نخود میتوانند گزینههای قابلتوجهی باشند.
برای سلامت عمومی، بهتر است هنگام خرید شیر گیاهی به چهار مورد توجه کنیم:
۱. بدون شکر افزوده باشد
۲. کلسیم افزوده داشته باشد
۳. ویتامین D افزوده داشته باشد
۴. در صورت نیاز، ویتامین B12 و ید نیز داشته باشد
World Cancer Research Fund نیز توصیه میکند در صورت استفاده از جایگزینهای گیاهی، انواع غنیشده با کلسیم، B12 و ید و در برخی موارد ویتامین D انتخاب شوند. WWorld Cancer Research Fund
گیاهی بودن یک محصول لزوماً به معنای سالم بودن آن نیست.
برخی شیرهای گیاهی طعمدار مقدار قابلتوجهی شکر افزوده دارند.
برای مصرف روزانه معمولاً بهتر است گزینهای انتخاب شود که روی بستهبندی آن نوشته شده باشد:
Unsweetened / بدون شکر
Harvard نیز توصیه میکند هنگام خرید شیرهای گیاهی به شکر افزوده توجه شود و برچسب محصول بررسی شود. TThe Nutrition Source+1
شیر حیوانی حاوی لاکتوز است؛ قندی که برای هضم آن بدن به آنزیم لاکتاز نیاز دارد.
در افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز، مصرف شیر میتواند باعث علائمی مانند:
نفخ
گاز
درد شکمی
اسهال
ناراحتی گوارشی
شود.
شیرهای گیاهی بهطور طبیعی لاکتوز ندارند و به همین دلیل میتوانند برای افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز گزینه مناسبی باشند. Harvard نیز به نبود لاکتوز در شیرهای گیاهی اشاره میکند. TThe Nutrition Source

عدم تحمل لاکتوز با آلرژی به پروتئین شیر یکی نیست.
در آلرژی، سیستم ایمنی به پروتئینهای شیر واکنش نشان میدهد.
برای این افراد، جایگزینهای کاملاً گیاهی میتوانند راهی برای حذف پروتئین شیر باشند؛ البته در موارد آلرژی شدید باید برچسب محصول و احتمال آلودگی متقاطع نیز با دقت بررسی شود.
اگر هدف حذف لبنیات باشد، فقط شیر نیست که جایگزین دارد.
امروزه انواع ماست گیاهی از مواد مختلف تولید میشوند:
سویا
نارگیل
بادام
جو دوسر
بادامهندی
اما مانند شیرهای گیاهی، ترکیب غذایی آنها بسیار متفاوت است.
برای مصرف منظم بهتر است محصولی انتخاب شود که:
قند افزوده کمی داشته باشد
پروتئین مناسبی داشته باشد
در صورت امکان با کلسیم و ویتامین D غنی شده باشد
ماست سویایی ساده و بدون شکر، از نظر پروتئین معمولاً گزینهای کاربردیتر از بسیاری از ماستهای گیاهی بر پایه مغزها یا نارگیل است.
پنیر یکی از سختترین لبنیات برای جایگزینی است، چون هم طعم و هم بافت خاصی دارد.
اما گزینههای گیاهی متعددی وجود دارد که از:
بادامهندی
سویا
توفو
دانهها
روغنهای گیاهی
ساخته میشوند.
البته اینجا هم باید مراقب باشیم:
پنیر گیاهی لزوماً سالمتر از پنیر حیوانی نیست.
برخی پنیرهای گیاهی صنعتی ممکن است مقدار زیادی روغن نارگیل، نمک یا چربی داشته باشند.
برای همین، اگر هدف سلامت است، جایگزینهای ساده و کمفرآوریشده مانند توفو، ارده، حمص و کرمهای تهیهشده از مغزها میتوانند گزینههای مناسبی باشند.
توفو فقط جایگزین گوشت نیست.
توفو میتواند در یک رژیم گیاهی نقش یک ماده غذایی بسیار متنوع را داشته باشد و اگر با کلسیم تهیه شده باشد، میتواند منبع خوبی از کلسیم نیز باشد. Harvard به توفوی تهیهشده با کلسیم بهعنوان یکی از منابع گیاهی کلسیم اشاره میکند. TThe Nutrition Source
میتوان از توفو برای تهیه:
صبحانه
ساندویچ
سالاد
دسر
پنیر گیاهی خانگی
اسموتی
غذاهای شور
استفاده کرد.
ارده از کنجد تهیه میشود و میتواند بخشی از چربیهای مفید و مواد معدنی رژیم را فراهم کند.
ترکیب:
نان سبوسدار + ارده + سبزیجات
میتواند یک صبحانه یا میانوعده گیاهی باشد.
همچنین میتوان ارده را با آبلیمو و آب مخلوط کرد و یک سس گیاهی برای سالاد و غذا ساخت.

یکی از دلایل مصرف شیر، پروتئین آن است.
اما منابع گیاهی متنوعی وجود دارند:
عدس
نخود
لوبیا
سویا
توفو
تمپه
نخودفرنگی
مغزها
دانهها
اگر کسی شیر را حذف کند اما رژیم غذایی متنوعی داشته باشد، لزوماً با کمبود پروتئین مواجه نمیشود.
در میان شیرهای گیاهی، شیر سویا از نظر پروتئین گزینه قابلتوجهی است. HHarvard Public Health
کلسیم و ویتامین D برای سلامت استخوان اهمیت دارند؛ اما این موضوع با «ضروری بودن شیر» تفاوت دارد.
Harvard گزارش میکند که شواهد درباره تأثیر مصرف شیر بر سلامت استخوان و شکستگیها یکدست نیست و مواد مغذی موجود در لبنیات را میتوان از منابع دیگر نیز دریافت کرد. TThe Nutrition Source+1
بنابراین به جای این تصور:
«برای استخوان سالم باید شیر بخوریم»
بهتر است بگوییم:
«برای استخوان سالم باید کلسیم، ویتامین D، پروتئین کافی و یک الگوی غذایی مناسب داشته باشیم.»
این مواد میتوانند از منابع گیاهی و غذاهای غنیشده نیز تأمین شوند.
یک الگوی گیاهمحور میتواند کلسیم را از چندین منبع دریافت کند:
شیر سویای غنیشده + جو دوسر + چیا
توفوی تهیهشده با کلسیم + سبزیجات
ارده + نان سبوسدار
لوبیا + سبزیجات برگسبز
تنوع در اینجا بسیار مهم است.
همچنین باید توجه کرد که جذب کلسیم از غذاهای مختلف یکسان نیست؛ برای مثال Harvard توضیح میدهد که جذب کلسیم از برخی سبزیجات مانند بوکچوی میتواند نسبتاً بالا باشد و توفوی تهیهشده با کلسیم و محصولات غنیشده نیز میتوانند منابع مناسبی باشند. TThe Nutrition Source
اگر فردی فقط شیر را حذف کند اما همچنان تخممرغ و سایر محصولات حیوانی مصرف کند، مسئله B12 متفاوت است.
اما در رژیم کاملاً وگان، ویتامین B12 اهمیت ویژهای پیدا میکند.
بسیاری از شیرهای گیاهی با B12 غنی میشوند؛ بنابراین میتوان از محصولات غنیشده استفاده کرد، اما باید برچسب محصول بررسی شود.
در صورت رژیم وگان، دریافت منظم B12 از غذاهای غنیشده یا مکمل مناسب اهمیت دارد.
لبنیات در بسیاری از رژیمها یکی از منابع ید محسوب میشود.
اگر فرد لبنیات را حذف کند، باید به منابع جایگزین ید توجه داشته باشد.
اما نباید بدون برنامه مقدار زیادی جلبک دریایی مصرف کرد، زیرا میزان ید در انواع جلبک بسیار متغیر است و دریافت بیش از حد ید نیز میتواند مشکلساز باشد.
استفاده از نمک یددار در حد متعادل و توجه به کل رژیم غذایی میتواند رویکرد سادهتری باشد.
موضوع فقط سلامتی نیست.
تولید لبنیات حیوانی، بهخصوص از نشخوارکنندگانی مانند گاو، به زمین، آب و منابع کشاورزی نیاز دارد و با انتشار متان همراه است.
Harvard اشاره میکند که تولید شیر گیاهی عموماً فشار محیطزیستی کمتری نسبت به شیر گاو دارد. HHarvard Public Health+1
البته این به معنی یکسان بودن اثرات محیطزیستی تمام شیرهای گیاهی نیست.
اما از نظر کلی، جایگزین کردن بخشی از شیر گاو با نوشیدنیهای گیاهی میتواند بخشی از حرکت به سمت الگوی غذایی گیاهمحور و پایدارتر باشد.
این نکته بسیار مهم است.
عبارت «شیر گیاهی» بهتنهایی تضمینکننده سلامت نیست.
مثلاً ممکن است یک محصول:
قند افزوده کمی داشته باشد
پروتئین مناسبی داشته باشد
در صورت امکان با کلسیم و ویتامین D غنی شده باشد

بدن برای دریافت کلسیم، پروتئین و سایر مواد مغذی الزاماً به شیر گاو و لبنیات حیوانی وابسته نیست.
میتوان شیر گاو را با شیر سویا، شیر نخود، شیر جو دوسر یا شیر بادام غنیشده جایگزین کرد؛ ماست را با ماست گیاهی و پنیر را با توفو، ارده، حمص یا پنیرهای گیاهی مناسب جایگزین کرد.
در میان شیرهای گیاهی، شیر سویا برای کسانی که به پروتئین بیشتری نیاز دارند، گزینه قابلتوجهی است؛ در مقابل، شیر بادام و بسیاری از شیرهای مغزی ممکن است پروتئین کمی داشته باشند. HHarvard Public Health
برای کلسیم نیز میتوان از توفوی تهیهشده با کلسیم، نوشیدنیهای گیاهی غنیشده، سبزیجات مناسب، کنجد و سایر منابع گیاهی استفاده کرد. TThe Nutrition Source
بنابراین یک رژیم بدون لبنیات اگر درست طراحی شود، لزوماً رژیمی فقیر یا ناقص نیست.
قرار نیست فقط شیر را حذف کنیم؛ قرار است سفره را متنوعتر کنیم.
به جای وابستگی به یک منبع حیوانی، میتوانیم از مجموعهای از حبوبات، سویا، توفو، مغزها، دانهها، سبزیجات، شیرهای گیاهی غنیشده و غذاهای کامل گیاهی استفاده کنیم.
Harvard T.H. Chan School of Public Health — The Nutrition Source: Milk؛ بررسی ارزش تغذیهای شیر، جایگزینهای گیاهی، لاکتوز، چربی اشباع و کلسیم. TThe Nutrition Source
Harvard T.H. Chan School of Public Health — Dairy؛ بررسی لبنیات، سلامت استخوان، چربی اشباع و جایگاه لبنیات در رژیم غذایی. TThe Nutrition Source
Harvard T.H. Chan School of Public Health — Calcium؛ مقایسه منابع کلسیم حیوانی و گیاهی و میزان جذب آنها. TThe Nutrition Source
Harvard T.H. Chan School of Public Health — Plant-based milks؛ بررسی شیر سویا، شیرهای مغزی، شکر افزوده، کلسیم و ویتامین D در شیرهای گیاهی. HHarvard Public Health
World Cancer Research Fund — Dairy and Cancer؛ بررسی شواهد مربوط به لبنیات و سرطان روده بزرگ و پروستات و جایگزینهای گیاهی لبنیات. WWorld Cancer Research Fund
World Cancer Research Fund — Second Expert Report؛ بررسی شواهد مربوط به مصرف شیر، کلسیم و سرطان پروستات و روده بزرگ. WWorld Cancer Research Fund
World Cancer Research Fund — Prostate Cancer؛ مرور عوامل تغذیهای مرتبط با خطر سرطان پروستات. WWorld Cancer Research Fund
World Cancer Research Fund — Regional Variations and Dairy Evidence؛ بررسی شواهد متناقض درباره لبنیات و انواع سرطان. WWorld Cancer Research Fund
https://cruelty.farm/
https://cruelty.farm/for-animals/
https://cruelty.farm/for-environment/
https://cruelty.farm/for-humans/
https://cruelty.farm/take-action-now/
https://www.linkedin.com/company/Vegland/
https://virgool.io/VegLand
https://huf.ac/
https://sabzito.com/
https://www.instagram.com/mehravamag/
https://petpersia.com
https://bidad.org/
https://veg.ac/
https://onefork.org
#لبنیات #مضرات_لبنیات #شیر_حیوانی #شیر_گاو #شیر_گیاهی #جایگزین_لبنیات #جایگزین_شیر #رژیم_گیاهی #رژیم_وگان #وگان #گیاهخواری #تغذیه_گیاهی #تغذیه_وگان #غذای_گیاهی #غذاهای_گیاهی #شیر_سویا #شیر_بادام #شیر_جو_دوسر #شیر_نخود #شیر_نارگیل #ماست_گیاهی #پنیر_گیاهی #توفو #سویا #حبوبات #ارده #کنجد #حمص #مغزها #دانه_ها #کلسیم #ویتامین_D #ویتامین_B12 #ید #پروتئین_گیاهی #فیبر #چربی_اشباع #سلامت_قلب #سلامت_استخوان #سلامت_روده #سلامت_گوارش #عدم_تحمل_لاکتوز #لاکتوز #آلرژی_به_شیر #بدون_لبنیات #لبنیات_گیاهی #بدون_شیر #وگان_سالم #تغذیه_سالم #سلامتی #سلامت #سبک_زندگی_سالم #انتخاب_سالم #انتخاب_غذایی #غذای_کامل #غذای_طبیعی #گیاه_خواری #زندگی_وگان #زندگی_گیاهی #رژیم_بدون_لبنیات #کلسیم_گیاهی #پروتئین_سویا #PlantBased #Vegan #VeganDiet #VeganNutrition #VeganLifestyle #PlantBasedDiet #PlantBasedNutrition #DairyFree #DairyFreeDiet #DairyAlternative #DairyAlternatives #PlantMilk #PlantBasedMilk #VeganMilk #SoyMilk #AlmondMilk #OatMilk #PeaMilk #CoconutMilk #VeganYogurt #VeganCheese #Tofu #Soy #PlantProtein #PlantCalcium #Calcium #VitaminD #VitaminB12 #Iodine #LactoseFree #LactoseIntolerance #HealthyEating #HealthyDiet #HealthyLifestyle #WholeFoods #WholeFoodPlantBased #EatMorePlants #PlantFoods #HeartHealth #BoneHealth #GutHealth