وقتی یک شانه تخممرغ را از فروشگاه خریداری میکنیم، معمولاً فقط به قیمت، اندازه، رنگ پوسته یا ارزش غذایی آن فکر میکنیم. اما پشت هر تخممرغ، چرخهای از پرورش، نگهداری، تولیدمثل، جمعآوری و در نهایت خروج مرغ از سیستم تولید وجود دارد.
مرغ تخمگذار یک موجود زنده و دارای توانایی احساس درد و تجربه شرایط محیطی است. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نیز تأکید میکند که مرغها میتوانند درد و محرومیت را تجربه کنند و بنابراین رفاه آنها موضوعی اخلاقی و عملی است. FFAOHome
این موضوع یک پرسش مهم را مطرح میکند:
برای تولید غذایی که انسان میتواند بدون آن نیز زندگی کند، چه شرایطی را بر حیوان تحمیل میکنیم؟
پاسخ به این پرسش فقط به نحوه نگهداری مرغ در یک مرغداری مربوط نیست؛ بلکه به انتخابهای مصرفکننده نیز ارتباط دارد. هرچه تقاضا برای تخممرغ بیشتر باشد، نیاز به تولید بیشتر و در نتیجه پرورش تعداد بیشتری مرغ تخمگذار ایجاد میشود.
از این منظر، انتخاب غذایی انسان میتواند بخشی از زنجیرهای باشد که بر زندگی حیوانات اثر میگذارد.

مرغهای تخمگذار با مرغهایی که برای تولید گوشت پرورش داده میشوند، یکسان نیستند.
مرغهای تخمگذار از سویههایی انتخاب شدهاند که برای تولید تعداد زیادی تخم مناسب هستند. در سیستمهای تجاری، جوجهها از مرحله پرورش اولیه وارد چرخه تولید میشوند و پس از رسیدن به سن بلوغ جنسی، وارد مرحله تخمگذاری میشوند.
FAO گزارش میکند که مرغهای تخمگذار تجاری معمولاً از حدود ۱۸ هفتگی وارد سالنهای تخمگذاری میشوند و در حدود ۲۱ هفتگی به مرحله تولید تجاری میرسند؛ البته سن دقیق بسته به نژاد و سیستم تولید متفاوت است. FFAOHome
بنابراین، تخممرغی که در فروشگاه میبینیم حاصل یک فرایند صنعتی طولانی است، نه صرفاً نگهداری یک مرغ در یک مزرعه کوچک.
همه مرغهای تخمگذار شرایط یکسانی ندارند.
بهطور کلی میتوان سیستمهای پرورش را به چند گروه اصلی تقسیم کرد:
سیستم قفسی
سیستم بدون قفس یا Barn/Aviary
سیستم Free-range یا دسترسی به فضای بیرونی
سیستم ارگانیک در کشورهایی که استاندارد مشخصی برای آن تعریف شده است
این تفاوتها مهم هستند، زیرا شرایط محیطی میتواند بر امکان حرکت، استراحت، جستوجوی غذا و رفتارهای طبیعی مرغ تأثیر بگذارد.
سازمان جهانی بهداشت حیوانات (WOAH) نیز سیستمهای تجاری پرورش مرغ تخمگذار را از نظر نگهداری کاملاً داخلی، دسترسی محدود به فضای بیرونی و سیستمهای کاملاً بیرونی از یکدیگر تفکیک میکند. WWOAH

یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای صنعت تخممرغ، نگهداری مرغها در قفس است.
در قفسهای معمولی، فضای در دسترس هر مرغ محدود است و امکان انجام بسیاری از رفتارهای طبیعی کاهش مییابد.
مرغها بهطور طبیعی رفتارهایی مانند:
راهرفتن
نوکزدن و جستوجوی غذا
حمام خاک
نشستن روی ارتفاع
لانهسازی
بالزدن
تعامل اجتماعی
استراحت در وضعیتهای مختلف
را انجام میدهند.
در سیستمهای قفسی، انجام برخی از این رفتارها بهخصوص زمانی که فضای کافی یا امکانات مناسب وجود نداشته باشد، محدود میشود.
EFSA در ارزیابی علمی خود برای مرغهای تخمگذار، «محدودیت حرکت»، ناتوانی در انجام رفتارهای اکتشافی و جستوجوی غذا، مشکلات استراحت و برخی آسیبهای پوستی و اسکلتی را از پیامدهای مهم رفاهی شناسایی کرده است. EEuropean Food Safety Authority
به همین دلیل EFSA در سال ۲۰۲۳ توصیه کرد که مرغهای تخمگذار در سیستمهای بدون قفس نگهداری شوند و محیط آنها به امکاناتی مانند بستر مناسب، نشیمنگاه و ساختارهای مرتفع مجهز باشد. EEuropean Food Safety Authority
رفاه مرغ را نمیتوان فقط با تعداد سانتیمتر فضای در اختیار آن اندازهگیری کرد.
سلامت استخوان، کیفیت پرها، زخمها، شکستگی استخوان سینه، میزان مرگومیر، امکان دسترسی به آب و غذا، ترس و استرس و امکان انجام رفتارهای طبیعی نیز اهمیت دارند.
EFSA یازده پیامد مهم رفاهی را در مرغهای تخمگذار شناسایی کرده است که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ضایعات و شکستگیهای استخوانی
استرس گروهی
محدودیت حرکت
ناتوانی در جستوجوی غذا
مشکلات رفتاری
مشکلات استراحت
آسیب پوست
آسیب پرها
آسیب به منقار و پنجهها
زخمها
ترس از شکارچیان در سیستمهای دارای دسترسی بیرونی EEuropean Food Safety Authority
این مسئله نشان میدهد که رفاه حیوان یک مفهوم چندبعدی است.

از دیدگاه زیستی، تولید تخممرغ برای مرغ یک فرایند پرهزینه است.
مرغ تخمگذار برای تولید مداوم تخم به انرژی، پروتئین، مواد معدنی و بهخصوص کلسیم نیاز دارد.
تولید زیاد تخم میتواند با فشارهای متابولیک و مشکلات اسکلتی همراه باشد.
FAO از پوکی استخوان و شکستگیهای ناشی از آن بهعنوان یکی از نگرانیهای مهم رفاهی در مرغهای تخمگذار تجاری یاد کرده است. FFAOHome
در پایان دوره تخمگذاری نیز ممکن است برخی مرغها وضعیت بدنی ضعیفتری پیدا کنند. FAO اشاره کرده است که نیازهای متابولیک بالای تولید تخم میتواند در پایان دوره تولید با لاغری و وضعیت بدنی نامناسب همراه شود. FFAOHome
مرغها نیز مانند بسیاری از پرندگان، نیاز به استراحت و خواب دارند.
نور یکی از عوامل مهم در صنعت تخممرغ است، زیرا برنامه نوردهی میتواند بر ریتم فعالیت و تولید تخم اثر بگذارد.
در سیستمهای صنعتی ممکن است از نور مصنوعی برای مدیریت طول روز و حفظ تولید استفاده شود. FAO توضیح میدهد که در سالنهای بسته، برنامههای نوردهی مصنوعی میتوانند برای تنظیم دوره تولید استفاده شوند. FFAOHome
بنابراین محیط یک مرغ تخمگذار صنعتی فقط یک فضای فیزیکی نیست؛ نور، دما، تهویه، تراکم، بستر و برنامه غذایی نیز بخشی از محیط زندگی آن هستند.
خیر.
این نکته بسیار مهم است.
«Cage-free» به این معنی نیست که مرغ در شرایط مشابه یک مرغ آزاد در طبیعت زندگی میکند.
سیستمهای بدون قفس معمولاً امکان حرکت بیشتر و انجام برخی رفتارهای طبیعی را فراهم میکنند، اما همچنان یک سیستم تولید تجاری هستند.
در چنین سیستمهایی نیز مشکلاتی مانند:
ازدحام
نوکزدن آسیبزا
شکستگی استخوان
بیماری
مشکلات کیفیت هوا
رقابت برای منابع
مرگومیر
مشکلات مربوط به مدیریت گله
میتواند رخ دهد.
مطالعات و مرورهای علمی نیز تأکید کردهاند که سیستمهای بدون قفس در کنار مزایای رفاهی، چالشهای خاص خود را دارند. AAGRIS+1
بنابراین بهتر است به جای دوگانه ساده «قفس بد / فضای آزاد خوب»، مجموعه شرایط زندگی مرغ را بررسی کنیم.
اصطلاح Free-range معمولاً به سیستمهایی اشاره میکند که مرغ امکان دسترسی به فضای بیرونی دارد، اما جزئیات قانونی این اصطلاح در کشورها متفاوت است.
وجود درِ خروجی یا محوطه بیرونی بهتنهایی تضمین نمیکند که تمام مرغها دائماً در فضای باز باشند.
کیفیت و اندازه فضای بیرونی، آبوهوا، وجود سایه و پناهگاه، شکارچیان، بیماریها و نحوه مدیریت گله همگی اهمیت دارند.
در واقع، زندگی در فضای بیرونی میتواند فرصت رفتارهای طبیعی بیشتری فراهم کند، اما خطرهایی مانند شکار، بیماری و آسیب نیز ایجاد میکند. مرور علمی مربوط به سیستمهای Free-range و ارگانیک نیز نشان میدهد که این سیستمها میتوانند فرصت انتخاب و انجام رفتارهای طبیعی بیشتری بدهند، اما همچنان با مشکلات بهداشتی و رفاهی مواجه هستند. AAGRIS
در برخی سیستمهای پرورش، برای کاهش آسیب ناشی از نوکزدن میان مرغها، اقداماتی مانند نوکچینی انجام شده است.
اما این اقدام خود یک موضوع رفاهی است.
EFSA در توصیههای سال ۲۰۲۳ بر پرهیز از قطع یا تغییرات آسیبزای بدن و حرکت به سمت روشهایی برای پیشگیری از نوکزدن آسیبزا بدون نیاز به چنین مداخلاتی تأکید کرده است. EEuropean Food Safety Authority+1
راهکارهای مورد توجه شامل اصلاح محیط، بستر مناسب، کاهش تراکم، غنیسازی محیط و انتخاب ژنتیکی مناسب است.

یکی از موضوعات کمتر دیدهشده در بحث تخممرغ، سرنوشت جوجههای نر در صنعت تخمگذار است.
مرغهای نرِ سویههای تخمگذار مانند مرغهای گوشتی برای تولید گوشت اقتصادی نیستند. به همین دلیل، در برخی زنجیرههای تولید تخممرغ، جوجههای نر در سن بسیار پایین حذف میشوند.
البته شیوه مدیریت این مسئله در کشورها و شرکتهای مختلف متفاوت است و روشهایی مانند تعیین جنسیت پیش از تفریخ، پرورش جوجههای نر برای گوشت یا استفاده از سویههای دو منظوره بهعنوان راهکارهای مورد بحث قرار گرفتهاند.
EFSA نیز در ارزیابی خود به رفاه جوجههای نر مربوط به سویههای تخمگذار پرداخته و نیاز به پژوهش بیشتر درباره شرایط پرورش آنها را مطرح کرده است. EEuropean Food Safety Authority
این موضوع یکی از دلایلی است که نشان میدهد بررسی تخممرغ فقط به زندگی مرغ ماده در سالن تخمگذاری محدود نمیشود.
مرغهای تخمگذار نیز مانند سایر حیوانات تولیدی یک دوره اقتصادی تولید دارند.
وقتی تولید تخم کاهش پیدا میکند یا شرایط گله تغییر میکند، مرغها ممکن است از چرخه تولید خارج شوند.
این مرحله میتواند شامل:
گرفتن مرغها
انتقال
حملونقل
ورود به کشتارگاه
یا در برخی شرایط، کشتار در مزرعه
باشد.
نحوه گرفتن و حملونقل اهمیت زیادی دارد، زیرا دستکاری نامناسب میتواند باعث آسیب، شکستگی و استرس شود. FAO و استانداردهای رفاهی بر ضرورت جابهجایی مناسب و کاهش استرس در این مراحل تأکید کردهاند. FFAOHome+1
بنابراین، رفاه حیوان فقط مسئله «زمانی که مرغ در قفس یا سالن است» نیست؛ حملونقل و پایان دوره تولید نیز بخشی از زندگی حیوان هستند.
اینجا موضوع از یک مسئله دامپروری به یک مسئله انتخاب فردی تبدیل میشود.
اگر مردم تخممرغ بیشتری مصرف کنند، بازار انگیزه بیشتری برای تولید تخممرغ خواهد داشت.
اگر تقاضا برای تخممرغ کاهش پیدا کند، در بلندمدت میتواند بر حجم تولید و تعداد حیوانات مورد استفاده در این زنجیره اثر بگذارد.
البته رابطه بازار، تولید و رفتار مصرفکننده پیچیده است و نمیتوان گفت یک خرید یا نخریدن بهتنهایی مستقیماً سرنوشت یک مرغ مشخص را تعیین میکند.
اما در مقیاس جمعیتی، الگوهای مصرف میتوانند ساختار بازار غذا را تغییر دهند.
این همان نقطهای است که انتخاب غذایی فرد میتواند با رفاه حیوانات ارتباط پیدا کند.

برای بسیاری از کاربردهای غذایی، بله.
تخممرغ در آشپزی نقشهای مختلفی دارد و جایگزین مناسب به کاربرد آن بستگی دارد.
به جای تخممرغ میتوان از:
توفو اسکرامبل
نخود
لوبیا
عدس
آووکادو
نان کامل
سبزیجات
استفاده کرد.
منابعی مانند:
عدس
لوبیا
نخود
سویا
توفو
تمپه
نخودفرنگی
مغزها و دانهها
میتوانند جایگزینهای گیاهی باشند.
در بعضی دستورها میتوان از:
تخم کتان آسیابشده + آب
دانه چیا + آب
پوره موز
پوره سیب
آکوافابا، یعنی مایع حاصل از پخت نخود
استفاده کرد.
البته هیچکدام در تمام کاربردهای آشپزی دقیقاً عملکرد تخممرغ را ندارند و انتخاب جایگزین باید بر اساس دستور غذا انجام شود.
هر انتخاب غذایی سه سطح دارد:
آیا این غذا برای بدن من مناسب است؟
تولید این غذا چه منابعی مصرف میکند؟
آیا برای تولید آن، حیوانی مجبور به زندگی در شرایطی شده که نیازهای رفتاری و رفاهی آن نادیده گرفته شده است؟
رژیم غذایی گیاهی این امکان را فراهم میکند که بخشی از نیازهای غذایی انسان بدون استفاده مستقیم از حیوانات تأمین شود.
حبوبات، غلات کامل، سبزیجات، میوهها، سویا، توفو، تمپه، مغزها و دانهها میتوانند بخش مهمی از این رژیم را تشکیل دهند.
یک وعده ساده میتواند شامل موارد زیر باشد:
نصف بشقاب: سبزیجات متنوع
یکچهارم: عدس، لوبیا، نخود یا توفو
یکچهارم: برنج قهوهای، بلغور، جو یا نان کامل
در کنار آن:
مقدار کمی مغز یا دانه
یک واحد میوه
آب یا نوشیدنی بدون قند افزوده
این نوع وعده میتواند بدون تخممرغ نیز پروتئین، فیبر، کربوهیدرات پیچیده و طیف متنوعی از مواد مغذی فراهم کند.
تخممرغ یک محصول غذایی ساده به نظر میرسد، اما پشت آن یک زنجیره کامل تولید حیوانی قرار دارد.
مرغهای تخمگذار ممکن است در سیستمهای قفسی، بدون قفس، Free-range یا سیستمهای دیگر نگهداری شوند و کیفیت زندگی آنها به عواملی مانند فضای قابل استفاده، تراکم، بستر، نشیمنگاه، نور، تهویه، تغذیه، سلامت استخوان، مدیریت گله، امکان انجام رفتارهای طبیعی و نحوه حملونقل وابسته است.
شواهد علمی نشان میدهند که قفس میتواند بسیاری از رفتارهای طبیعی مرغ را محدود کند و EFSA در ارزیابی سال ۲۰۲۳ توصیه به سیستمهای بدون قفس، فضای کافی، بستر مناسب، نشیمنگاه و غنیسازی محیط کرده است. EEuropean Food Safety Authority+1
با این حال، سیستمهای بدون قفس یا Free-range نیز راهحل کامل و بدون مشکل نیستند و میتوانند با شکستگی استخوان، بیماری، نوکزدن آسیبزا و سایر مشکلات رفاهی همراه شوند. AAGRIS+1
از طرف دیگر، انتخاب غذایی انسان میتواند بر میزان تقاضا برای محصولات حیوانی اثر بگذارد.
اگر فرد تصمیم بگیرد مصرف تخممرغ را کاهش دهد یا حذف کند، میتواند از منابعی مانند عدس، لوبیا، نخود، سویا، توفو، تمپه، غلات کامل، مغزها و دانهها استفاده کند.
در نهایت، پرسش اصلی فقط این نیست که «آیا تخممرغ سالم است؟»
پرسش بزرگتر این است:
اگر میتوانیم بخشی از نیاز غذایی خود را بدون استفاده از حیوانات تأمین کنیم، آیا انتخاب غذایی ما میتواند به کاهش تقاضا برای سیستمهایی که رفاه حیوانات در آنها یک چالش است کمک کند؟
برای بسیاری از افرادی که دغدغه رفاه حیوانات دارند، پاسخ عملی میتواند کاهش تدریجی مصرف تخممرغ و جایگزینکردن آن با غذاهای گیاهی کامل باشد. این انتخاب نهتنها به مسئله حیوانات توجه میکند، بلکه میتواند فرد را به سمت رژیمی متنوعتر و مبتنی بر حبوبات، سبزیجات، میوهها و غلات کامل سوق دهد.
EFSA – Welfare of laying hens, 2023. ارزیابی علمی رفاه مرغهای تخمگذار و شناسایی پیامدهایی مانند محدودیت حرکت، شکستگی استخوان، مشکلات رفتاری و آسیبهای پوستی. EEuropean Food Safety Authority
EFSA – Alternatives to cages recommended to improve broiler and hen welfare, 2023. توصیههایی درباره سیستمهای بدون قفس، تراکم، بستر، نشیمنگاه و غنیسازی محیط. EEuropean Food Safety Authority
FAO – Animal Welfare: Gateway to Poultry Production and Products. درباره اهمیت رفاه مرغها و روشهای ارزیابی رفاه در صنعت طیور. FFAOHome
FAO – Poultry Development Review: Poultry welfare in developing countries. بررسی مشکلات رفاهی مرغهای تخمگذار، از جمله مشکلات استخوانی، شکستگی و محرومیت رفتاری. FFAOHome
WOAH – Animal welfare and laying hen production systems. چارچوب و توصیههای رفاهی برای سیستمهای تجاری پرورش مرغ تخمگذار. WWOAH+1
Bhanja & Bhadauria – Behaviour and welfare concepts in laying hens and their association with housing systems. بررسی رفتارهای طبیعی و ارتباط آنها با سیستمهای نگهداری. AAGRIS
Bonnefous et al. – Welfare issues and potential solutions for laying hens in free-range and organic production systems, 2022. بررسی مزایا و چالشهای سیستمهای Free-range و ارگانیک. AAGRIS
Mert Erek & Matur – Effects of Housing Systems on Production Performance, Egg Quality, Tonic Immobility and Feather Score in Laying Hens, 2024. مقایسه چند سیستم نگهداری از نظر تولید و شاخصهای رفاهی. AAGRIS
Arulnathan et al. – A systematic review of potential productivity, egg quality, and animal welfare implications of extended lay cycles, 2024. بررسی چرخه تولید و پیامدهای آن برای رفاه مرغها. AAGRIS
Glatz & Tilbrook – Welfare issues associated with moulting of laying hens, 2021. بررسی رفاه مرغها در فرایند پرریزی القایی. AAGRIS
https://cruelty.farm/
https://cruelty.farm/for-animals/
https://cruelty.farm/for-environment/
https://cruelty.farm/for-humans/
https://cruelty.farm/take-action-now/
https://www.linkedin.com/company/Vegland/
https://virgool.io/VegLand
https://huf.ac/
https://sabzito.com/
https://www.instagram.com/mehravamag/
#مرغ #Chicken #مرغ_تخمگذار #LayingHens #تخم_مرغ #Eggs #صنعت_تخم_مرغ #EggIndustry #رفاه_حیوانات #AnimalWelfare #حقوق_حیوانات #AnimalRights #حمایت_از_حیوانات #AnimalProtection #زندگی_مرغها #ChickenLife #مرغ_ها #Hens #مرغ_تخمگذار #EggLayingHens #پرورش_مرغ #PoultryFarming #صنعت_طیور #PoultryIndustry #دامپروری #AnimalAgriculture #کشاورزی_پایدار #SustainableAgriculture #کشاورزی #Agriculture #تغذیه_گیاهی #PlantBasedNutrition #رژیم_گیاهی #PlantBasedDiet #وگان #Vegan #گیاهخواری #Vegetarian #رژیم_وگان #VeganDiet #غذای_گیاهی #PlantBasedFood #غذاهای_گیاهی #PlantFoods #جایگزین_تخم_مرغ #EggAlternative #جایگزین_گیاهی #PlantBasedAlternatives #بدون_تخم_مرغ #EggFree #بدون_محصولات_حیوانی #AnimalFree #زندگی_وگان #VeganLifestyle #اخلاق_غذایی #FoodEthics #اخلاق_حیوانات #AnimalEthics #انتخاب_غذایی #FoodChoices #انتخاب_آگاهانه #ConsciousChoices #مصرف_آگاهانه #ConsciousConsumption #رفاه_مرغ #HenWelfare #ChickenWelfare #حیوانات_مزرعه #FarmAnimals #حیوانات_اهلی #FarmedAnimals #قفس_مرغ #ChickenCage #بدون_قفس #CageFree #مرغ_آزاد #FreeRange #FreeRangeEggs #تخم_مرغ_آزاد #CageFreeEggs #تخم_مرغ_بدون_قفس #تولید_تخم_مرغ #EggProduction #پرورش_مرغ_تخمگذار #LayerHens #سلامت_حیوانات #AnimalHealth #سلامت_مرغ #PoultryHealth #حقوق_حیوان #AnimalRights #زندگی_بدون_خشونت #CrueltyFree #بدون_خشونت #CrueltyFreeLiving #غذای_اخلاقی #EthicalFood #غذا_و_اخلاق #FoodAndEthics #تغذیه_اخلاقی #EthicalEating #انتخاب_وگان #VeganChoice #زندگی_گیاهی #PlantBasedLiving #سبک_زندگی_گیاهی #PlantBasedLifestyle #غذاهای_کامل #WholeFoods #حبوبات #Legumes #عدس #Lentils #لوبیا #Beans #نخود #Chickpeas #سویا #Soy #توفو #Tofu #تمپه #Tempeh #پروتئین_گیاهی #PlantProtein #پروتئین_وگان #VeganProtein #سبزیجات #Vegetables #غلات_کامل #WholeGrains #سلامت #Health #تغذیه_سالم #HealthyEating #سبک_زندگی_سالم #HealthyLifestyle #سلامت_حیوانات #AnimalWellbeing #حیوانات_و_تغذیه #AnimalsAndFood #تولید_اخلاقی #EthicalProduction #تولید_پایدار #SustainableProduction #مصرف_پایدار #SustainableConsumption #محیط_زیست #Environment #پایداری #Sustainability #PlantPowered #EatPlants #EatForAnimals #VeganForAnimals #AnimalsMatter #BeKindToAnimals #ChoosePlants #PlantBasedForAnimals #AnimalFriendly #CompassionForAnimals #EndAnimalCruelty #FarmAnimalWelfare #EthicalVegan #VeganEthics #VeganLifestyle #PlantBasedLifestyle #AnimalWelfareMatters #BetterChoices #ConsciousEating