آکنه یا جوش صورت یکی از شایعترین مشکلات پوستی است که میلیونها نفر، بهویژه نوجوانان و جوانان، با آن مواجه هستند. جوشها ممکن است به شکل سرسیاه، سرسفید، برجستگیهای قرمز، جوشهای چرکی یا ضایعات عمیق و دردناک ظاهر شوند. این مشکل علاوه بر تأثیر جسمی، گاهی بر اعتمادبهنفس، روابط اجتماعی و سلامت روان افراد نیز اثر میگذارد.
بسیاری از افراد برای داشتن پوستی صاف و سالم، محصولات مراقبتی مختلفی را امتحان میکنند؛ اما یکی از پرسشهای مهم این است که آیا رژیم غذایی نیز در ایجاد یا تشدید آکنه نقش دارد؟
در این میان، لبنیات، بهویژه شیر گاو، توجه پژوهشگران را به خود جلب کردهاند. برخی مطالعات نشان میدهند که مصرف شیر ممکن است با افزایش احتمال بروز آکنه ارتباط داشته باشد. در مقابل، درباره تأثیر ماست و پنیر شواهد یکسانی وجود ندارد و هنوز نمیتوان گفت که همه محصولات لبنی برای پوست همه افراد مضر هستند.
در کنار این موضوع، جایگزینهای گیاهی مانند شیر سویا، شیر جو دوسر و شیر بادام به گزینههایی محبوب برای افرادی تبدیل شدهاند که میخواهند مصرف لبنیات را کاهش دهند؛ چه به دلیل نگرانی درباره پوست، چه به دلایل زیستمحیطی و اخلاقی و چه بهمنظور حرکت به سوی رژیم غذایی گیاهی.
در این مقاله، ارتباط لبنیات و آکنه، سازوکارهای احتمالی، مزایای جایگزینهای گیاهی و ملاحظات مربوط به حقوق حیوانات را با تکیه بر منابع علمی بررسی میکنیم.

برای درک ارتباط لبنیات با جوش صورت، ابتدا باید بدانیم آکنه چگونه شکل میگیرد.
آکنه یک بیماری التهابی پوست است که معمولاً در اثر ترکیبی از عوامل زیر ایجاد میشود:
تولید بیشازحد چربی یا سبوم توسط غدد چربی پوست
تجمع سلولهای مرده و بستهشدن منافذ پوست
فعالیت باکتریهای مرتبط با آکنه، بهویژه Cutibacterium acnes
واکنشهای التهابی بدن
تغییرات هورمونی، بهخصوص در دوران بلوغ و برخی مراحل زندگی
عوامل ژنتیکی نیز در شدت و احتمال بروز آکنه نقش دارند. استرس، برخی داروها، محصولات نامناسب مراقبت از پوست و الگوهای غذایی خاص نیز ممکن است در بعضی افراد بر وضعیت آکنه تأثیر بگذارند.
بنابراین، آکنه صرفاً نتیجه کثیفبودن پوست یا رعایتنکردن بهداشت نیست. حتی افرادی که پوست خود را بهدرستی تمیز میکنند، ممکن است دچار آکنه شوند.
نکته مهم این است که رژیم غذایی تنها یکی از عوامل مؤثر بر آکنه است و نمیتوان تمام جوشهای صورت را به مصرف یک ماده غذایی نسبت داد.
منبع: آکادمی پوست آمریکا (AAD) — راهنمای بالینی درمان آکنه

پژوهشهای مشاهدهای متعددی ارتباط میان مصرف شیر گاو و آکنه را بررسی کردهاند. در برخی از این مطالعات، افرادی که شیر بیشتری مصرف میکردند، بیشتر از دیگران به آکنه مبتلا بودند.
یکی از مرورهای نظاممند و فراتحلیلهای منتشرشده در سال ۲۰۱۸، اطلاعات ۱۴ مطالعه با مجموع ۷۸٬۵۲۹ کودک، نوجوان و جوان ۷ تا ۳۰ ساله را بررسی کرد.
نتایج این پژوهش نشان دادند که مصرف لبنیات و بهویژه شیر با احتمال بیشتر وجود آکنه ارتباط آماری دارد. برای نمونه، نسبت شانس آکنه در مصرفکنندگان شیر در مقایسه با گروه مرجع حدود ۱٫۲۸ گزارش شد.
این عدد به معنای افزایش ۲۸ واحد درصدی خطر ابتلا نیست؛ بلکه نشاندهنده افزایش نسبی در نسبت شانس است. همچنین، مطالعات بررسیشده عمدتاً مشاهدهای بودند و نمیتوانند بهتنهایی ثابت کنند که شیر مستقیماً باعث جوش شده است.
پژوهشگران به تفاوت میان مطالعات، احتمال سوگیری در گزارش رژیم غذایی و سایر محدودیتهای روششناختی نیز اشاره کردهاند.
منبع: Dairy Intake and Acne Vulgaris: A Systematic Review and Meta-Analysis — Nutrients, 2018
سازوکار دقیق ارتباط شیر و آکنه هنوز بهطور کامل مشخص نشده است؛ بااینحال، چند فرضیه علمی مطرح شدهاند.
شیر حاوی پروتئینها و ترکیبات زیستیای است که ممکن است بر مسیرهای پیامرسانی مرتبط با رشد و متابولیسم اثر بگذارند.
یکی از این مسیرها به فاکتور رشد شبهانسولینی ۱ یا IGF-1 مربوط است. این مولکول در فرایندهای طبیعی رشد بدن نقش دارد و میتواند با فعالیت غدد چربی و تکثیر سلولهای پوستی ارتباط داشته باشد.
بر اساس یک فرضیه، برخی پاسخهای هورمونی مرتبط با مصرف شیر ممکن است در افراد مستعد، تولید چربی پوست را افزایش دهند یا بر فرایندهای مؤثر در بستهشدن منافذ اثر بگذارند.
با این حال، این سازوکار بهتنهایی ثابت نمیکند که نوشیدن شیر در هر فردی موجب افزایش IGF-1 به میزانی میشود که آکنه ایجاد کند. برای روشنشدن این ارتباط، به مطالعات مداخلهای باکیفیت بیشتری نیاز است.
شیر حاوی پروتئینهای وی و کازئین است. این پروتئینها میتوانند بر پاسخ انسولینی بدن اثر بگذارند، حتی اگر شیر به اندازه نوشیدنیهای شیرین قند خون را بالا نبرد.
از آنجا که مسیرهای انسولین و IGF-1 در تنظیم فعالیت سلولها و غدد چربی نقش دارند، پژوهشگران احتمال میدهند که این فرایندها بخشی از ارتباط میان شیر و آکنه باشند.
بااینحال، هنوز مشخص نیست که این سازوکارها در زندگی روزمره تا چه اندازه علت مستقیم جوش صورت هستند.
آکنه با التهاب پوست ارتباط دارد؛ اما شواهد کافی وجود ندارد که بتوان گفت مصرف لبنیات در تمام افراد موجب التهاب پوستی و ایجاد جوش میشود.
برخی افراد ممکن است متوجه شوند که پس از مصرف شیر، آکنه آنها تشدید میشود، درحالیکه افراد دیگر هیچ تغییر محسوسی مشاهده نمیکنند. این تفاوت میتواند به عوامل ژنتیکی، هورمونی، رژیم غذایی کلی و شدت زمینهای آکنه مربوط باشد.
منبع: Diet and acne: A systematic review — JAAD International
همه محصولات لبنی را نباید یکسان در نظر گرفت.
در برخی مطالعات، ارتباط میان مصرف شیر و آکنه واضحتر از ارتباط میان آکنه و مصرف ماست یا پنیر بوده است. در مقابل، فراتحلیل سال ۲۰۱۸ ارتباط آماری میان برخی محصولات دیگر لبنی و آکنه را نیز گزارش کرد، اما نویسندگان به محدودیتها و ناهمگونی نتایج اشاره داشتند.
مرور نظاممند منتشرشده در JAAD International در سال ۲۰۲۲ نیز نتیجه گرفت که شواهد مربوط به لبنیات یکدست نیستند و ممکن است بر اساس جمعیت مورد مطالعه، جنسیت، ویژگیهای فرهنگی و الگوی غذایی تفاوت داشته باشند.
بنابراین:
شیر گاو: شواهد مشاهدهای نسبتاً بیشتری درباره ارتباط آن با آکنه وجود دارد.
شیر کمچرب و بدون چربی: در برخی مطالعات ارتباط قویتری گزارش شده، اما رابطه علت و معلولی اثبات نشده است.
ماست: نتایج مطالعات متفاوتاند و نمیتوان آن را برای همه افراد عامل ایجاد جوش دانست.
پنیر: شواهد درباره ارتباط آن با آکنه محدود و متناقض است.
بستنی و دسرهای لبنی شیرین: ممکن است علاوه بر ترکیبات لبنی، به دلیل قند افزوده و سایر اجزا نیز بر کیفیت کلی رژیم غذایی اثر بگذارند.
در مجموع، حذف تمام محصولات لبنی برای همه افراد مبتلا به آکنه یک توصیه علمی قطعی نیست. بهتر است میان شواهد موجود، تجربه فردی و نیازهای تغذیهای تفاوت قائل شویم.
منبع: AAD — آیا رژیم غذایی مناسب میتواند به بهبود آکنه کمک کند؟

اگر مصرف شیر در یک فرد مشخص با تشدید آکنه ارتباط داشته باشد، کاهش یا حذف آزمایشی آن ممکن است به بهبود وضعیت پوست کمک کند. اما این نتیجه برای همه افراد تضمینشده نیست.
برای بررسی این موضوع میتوان یک آزمایش شخصی و منظم انجام داد:
۱. ابتدا وضعیت فعلی پوست، شدت جوشها و محصولات مراقبتی خود را ثبت کنید.
۲. اگر مصرف شیر گاو زیاد است و به تشدید آکنه مشکوک هستید، میتوانید با حفظ سایر شرایط تا حد امکان ثابت، برای حدود ۶ تا ۸ هفته شیر گاو را با یک جایگزین گیاهی مناسب عوض کنید.
۳. تغییرات پوست را با عکسهای هفتگی و ثبت تعداد تقریبی جوشها بررسی کنید. آکنه ممکن است بهآرامی تغییر کند و نوسانهای روزانه لزوماً معنیدار نیستند.
۴. در طول این دوره، از تغییر همزمان چندین عامل مهم، مانند داروهای ضدآکنه، محصولات پوستی و چندین گروه غذایی، خودداری کنید؛ مگر آنکه درمان پزشکی به چنین تغییری نیاز داشته باشد.
۵. اگر بهبود واضحی مشاهده نشد، احتمال دارد شیر عامل اصلی آکنه شما نباشد.
این روش یک آزمایش شخصی است، نه جایگزین کارآزمایی بالینی یا اثبات قطعی رابطه علت و معلولی. اگر آکنه شدید، دردناک یا همراه با ایجاد جای زخم است، نباید درمان مؤثر را به تعویق انداخت تا نتیجه تغییر رژیم مشخص شود.
نکته مهم: در صورت حذف لبنیات، باید مواد مغذی مهمی مانند کلسیم، پروتئین، ویتامین B12 و در صورت نیاز ویتامین D از منابع جایگزین تأمین شوند.

برای افرادی که میخواهند مصرف شیر گاو را کاهش دهند، جایگزینهای گیاهی متنوعی وجود دارد. این محصولات از نظر ترکیبات غذایی یکسان نیستند و انتخاب مناسب به نیازهای تغذیهای، حساسیتها، سلیقه و کیفیت محصول بستگی دارد.
شیر سویا یکی از مناسبترین گزینهها برای جایگزینی تغذیهای شیر گاو است، زیرا معمولاً پروتئین بیشتری از شیر بادام و شیر جو دوسر دارد.
شیر سویای غنیشده و بدون شکر افزوده میتواند پروتئین و کلسیم مناسبی فراهم کند و در صورت غنیسازی، حاوی ویتامین B12 و ویتامین D نیز باشد.
اگر هدف، جایگزینی شیر گاو در یک رژیم غذایی متعادل است، شیر سویا معمولاً از نظر مقدار پروتئین انتخاب کاربردیتری نسبت به بسیاری از نوشیدنیهای گیاهی دیگر محسوب میشود.
شیر جو دوسر طعم ملایمی دارد و برای تهیه قهوه، اسموتی، فرنی و صبحانه مناسب است. مقدار پروتئین آن معمولاً از شیر سویا کمتر است و میزان قند و کربوهیدرات آن نیز بسته به محصول و فرایند تولید متفاوت خواهد بود.
بهتر است انواع بدون شکر افزوده انتخاب شوند و برچسب تغذیهای محصول بررسی شود.
شیر بادام معمولاً کالری و پروتئین کمتری از شیر گاو و شیر سویا دارد. بنابراین، اگر قرار است بخش مهمی از دریافت روزانه مواد مغذی از آن تأمین شود، باید به این تفاوت توجه کرد.
انواع غنیشده با کلسیم و ویتامین D میتوانند گزینه مناسبی باشند، اما از نظر پروتئین لزوماً جایگزین کاملی برای شیر گاو نیستند.
برخی محصولات تهیهشده از نخود و دیگر منابع گیاهی، پروتئین قابلتوجهی دارند. ترکیب دقیق آنها متفاوت است؛ بنابراین بررسی مقدار پروتئین، کلسیم، قند و ویتامینهای افزوده اهمیت دارد.
ماستهای گیاهی تهیهشده از سویا، نارگیل یا بادام و انواع پنیرهای گیاهی نیز میتوانند به تنوع رژیم غذایی کمک کنند. اما همه آنها از نظر پروتئین، کلسیم و چربی اشباعشده مشابه محصولات لبنی نیستند.
برای مثال، برخی پنیرهای گیاهی عمدتاً از روغن نارگیل و نشاسته ساخته میشوند و ممکن است پروتئین کمی داشته باشند. بنابراین، صرفاً گیاهیبودن محصول به معنای مغذیبودن آن نیست.

رژیم گیاهی متعادل میتواند مواد مغذی مهمی برای سلامت عمومی و عملکرد طبیعی پوست فراهم کند؛ از جمله ویتامین C، ویتامین E، کاروتنوئیدها، مواد معدنی، فیبر و ترکیبات آنتیاکسیدانی.
بااینحال، باید میان دو ادعا تفاوت قائل شویم: اینکه رژیم گیاهی میتواند به تأمین مواد مغذی مورد نیاز پوست کمک کند، و اینکه رژیم گیاهی بهطور قطعی آکنه را درمان میکند. ادعای دوم هنوز پشتوانه علمی کافی ندارد.
میوهها و سبزیجات منابع ویتامینها و ترکیبات گیاهی مفید هستند. برای مثال، ویتامین C در ساخت کلاژن نقش دارد و ویتامین E در محافظت سلولها در برابر برخی آسیبهای اکسیداتیو مشارکت میکند.
این مواد برای سلامت عمومی پوست مفیدند، اما مصرف بیشتر آنها بهتنهایی تضمین نمیکند که جوشها برطرف شوند.
یکی از حوزههایی که شواهد امیدوارکنندهتری درباره ارتباط رژیم غذایی و آکنه دارد، مصرف غذاهای دارای شاخص گلیسمی بالا است.
غذاهایی که قند خون را سریعتر افزایش میدهند، مانند برخی نوشیدنیهای شیرین، شیرینیها و غلات تصفیهشده، ممکن است در بعضی افراد به تشدید آکنه کمک کنند.
در مقابل، حبوبات، سبزیجات، غلات کامل و غذاهای سرشار از فیبر میتوانند بخشی از یک رژیم غذایی با شاخص گلیسمی پایین باشند. مطالعات مداخلهای کوچک، بهبودهایی در آکنه با چنین الگوهایی گزارش کردهاند، هرچند به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
نکته مهم این است که رژیم گیاهی سالم صرفاً حذف لبنیات نیست؛ کاهش غذاهای بسیار شیرین و فوقفرآوریشده و افزایش مصرف مواد غذایی کامل نیز اهمیت دارد.
منبع: AAD — ارتباط شاخص گلیسمی، رژیم غذایی و آکنه
بحث درباره لبنیات تنها به سلامت پوست یا ارزش غذایی محدود نمیشود. برای بسیاری از افراد، پرسشهای اخلاقی درباره شیوه تولید شیر و سایر محصولات حیوانی نیز اهمیت دارد.
در صنعت متداول تولید شیر، گاوهای ماده برای تولید شیر پرورش داده میشوند و بارداری و زایمان بخشی از چرخه تولید آنهاست. در بسیاری از سیستمها، گوسالهها پس از تولد از مادر جدا میشوند؛ هرچند زمان جدایی و شرایط نگهداری در مزارع مختلف متفاوت است.
جدایی مادر و گوساله، شرایط نگهداری، مدیریت بیماریها، محدودیت حرکت و سرنوشت حیوانات پس از کاهش تولید شیر، از موضوعاتی هستند که در بحث رفاه حیوانات مطرح میشوند.
البته نمیتوان شرایط همه دامداریها را یکسان دانست یا بدون بررسی درباره هر تولیدکننده حکم صادر کرد. بااینحال، این مسائل پرسشهای اخلاقی واقعی ایجاد میکنند: تا چه اندازه استفاده از حیوانات برای تأمین غذا ضروری است؟ و اگر بتوانیم نیازهای تغذیهای خود را با منابع گیاهی تأمین کنیم، آیا کاهش تقاضا برای محصولات حیوانی انتخابی قابلدفاع نیست؟
از این دیدگاه، انتخاب شیر سویا، جو دوسر یا سایر جایگزینهای گیاهی میتواند برای افرادی که به رفاه حیوانات اهمیت میدهند، راهی برای کاهش وابستگی به صنعت دامداری باشد.
این انتخاب لزوماً به معنای قضاوت درباره تمام افرادی که لبنیات مصرف میکنند نیست؛ بلکه میتواند بیانگر تلاش شخصی برای هماهنگکردن عادتهای غذایی با ارزشهای اخلاقی باشد.
اگر به ارتباط میان مصرف لبنیات و جوش صورت مشکوک هستید، میتوانید از این راهکارها شروع کنید:
۱. ابتدا شیر گاو را بررسی کنید. شواهد مربوط به شیر نسبتاً بیشتر از شواهد مربوط به برخی محصولات دیگر لبنی است.
۲. از جایگزین مناسب استفاده کنید. شیر سویای غنیشده و بدون شکر افزوده، برای بسیاری از افراد گزینهای مناسب از نظر پروتئین و کلسیم است.
۳. رژیم غذایی خود را متنوع کنید. حبوبات، میوهها، سبزیجات، غلات کامل، مغزها و دانهها را در برنامه غذایی بگنجانید.
۴. مصرف نوشیدنیهای شیرین و غذاهای بسیار تصفیهشده را کاهش دهید. کیفیت کلی رژیم غذایی ممکن است برای وضعیت آکنه اهمیت داشته باشد.
۵. تغییرات پوست را ثبت کنید. بهجای تکیه بر حافظه، عکسهای هفتگی و یادداشت غذایی داشته باشید.
۶. برای درمان آکنه فقط به رژیم غذایی تکیه نکنید. درمانهای موضعی و دارویی اثباتشده میتوانند ضروری باشند.
۷. در صورت حذف گسترده لبنیات، مراقب مواد مغذی باشید. بهویژه کلسیم، پروتئین، ویتامین B12 و ویتامین D باید از منابع مناسب تأمین شوند.
۸. در آکنه شدید یا ماندگار به متخصص پوست مراجعه کنید. آکنه التهابی شدید میتواند باعث ایجاد جای زخم شود و درمان زودهنگام اهمیت دارد.
بنابراین، برای فردی که به تشدید آکنه پس از مصرف شیر مشکوک است، کاهش آزمایشی مصرف شیر و جایگزینی آن با نوشیدنی گیاهی مناسب میتواند راهی برای بررسی ارتباط شخصی میان رژیم غذایی و وضعیت پوست باشد. در عین حال، درمانهای علمی آکنه و مراقبت صحیح از پوست همچنان اهمیت دارند.
از سوی دیگر، جایگزینهای گیاهی این امکان را فراهم میکنند که افراد بدون وابستگی ضروری به لبنیات، رژیم غذایی متنوعی داشته باشند. شیر سویای غنیشده، شیر جو دوسر، شیر بادام، ماستهای گیاهی و منابع غذایی مانند حبوبات و مغزها میتوانند در این مسیر نقش داشته باشند؛ البته به شرط توجه به ارزش غذایی و تأمین مواد مغذی ضروری.
در کنار سلامت پوست، دلایل اخلاقی و محیطزیستی نیز میتوانند انگیزهای برای کاهش مصرف محصولات حیوانی باشند. برای کسانی که میخواهند مصرف لبنیات را بهطور کامل کنار بگذارند، رژیم گیاهی متعادل و برنامهریزیشده گزینهای قابلبررسی است.
پوست سالم تنها نتیجه یک ماده غذایی خاص نیست؛ بلکه حاصل مجموعهای از عوامل ژنتیکی، هورمونی، تغذیهای، محیطی و مراقبتی است. انتخاب آگاهانه غذاها میتواند بخشی از این مسیر باشد؛ مسیری که در کنار توجه به سلامت فرد، فرصت بیشتری برای انتخابهای مهربانانهتر نسبت به حیوانات و محیطزیست نیز فراهم میکند.
برای مطالعه و استناد در مقاله، این منابع را بررسی کن:
آکادمی پوست آمریکا (AAD): آیا رژیم غذایی مناسب میتواند آکنه را بهبود دهد؟ — بررسی شواهد مربوط به شیر، رژیم غذایی و جوش صورت.
Nutrients، سال ۲۰۱۸: مرور نظاممند و فراتحلیل ارتباط لبنیات و آکنه — بررسی ۱۴ مطالعه با ۷۸٬۵۲۹ شرکتکننده.
JAAD International، سال ۲۰۲۲: مرور نظاممند ارتباط رژیم غذایی و آکنه — بررسی کیفیت شواهد مربوط به لبنیات و غذاهای دارای شاخص گلیسمی بالا.
آکادمی پوست آمریکا: راهنمای بالینی درمان آکنه — توصیههای مبتنی بر شواهد درباره درمان آکنه.
سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS): راهنمای رژیم غذایی وگان — اطلاعات مربوط به پروتئین، کلسیم، ویتامین B12 و جایگزینهای گیاهی.
https://cruelty.farm/
https://cruelty.farm/for-animals/
https://cruelty.farm/for-environment/
https://cruelty.farm/for-humans/
https://cruelty.farm/take-action-now/
https://www.linkedin.com/company/Vegland/
https://virgool.io/VegLand
https://huf.ac/
https://sabzito.com/
https://www.instagram.com/mehravamag/
#Acne #AcneProneSkin #AcneTreatment #AcnePrevention #DairyFree #DairyFreeDiet #DairyAndAcne #MilkAndAcne #ClearSkin #HealthySkin #SkinHealth #Skincare #Vegan #VeganLifestyle #PlantBased #PlantBasedDiet #PlantBasedNutrition #VeganSkinCare #VeganFood #DairyAlternatives #PlantMilk #SoyMilk #OatMilk #AlmondMilk #VeganYogurt #HealthyEating #Nutrition #GutHealth #AntiInflammatoryDiet #LowGlycemicDiet #WholeFoods #EatMorePlants #PlantProtein #HealthyLifestyle #NaturalSkincare #SkinNutrition #FoodAndSkin #AcneAwareness #MilkFree #CrueltyFree #AnimalRights #AnimalWelfare #CompassionForAnimals #SustainableEating #EcoFriendlyLiving #VeganForThePlanet #EthicalEating #DairyIndustry #VeganCommunity #ChoosePlants#جوش_صورت #آکنه #درمان_آکنه #پیشگیری_از_جوش #علت_جوش #لبنیات #مضرات_لبنیات #شیر_و_جوش #لبنیات_و_آکنه #پوست_سالم #سلامت_پوست #مراقبت_از_پوست #پوست_بدون_جوش #تغذیه_و_پوست #رژیم_غذایی #تغذیه_سالم #رژیم_گیاهی #غذای_گیاهی #وگان #گیاهخواری #زندگی_وگان #جایگزین_لبنیات #شیر_گیاهی #شیر_سویا #شیر_جو_دوسر #شیر_بادام #ماست_گیاهی #تغذیه_وگان #سلامت_بدن #سلامت_عمومی #کاهش_مصرف_لبنیات #غذای_سالم #غذای_کامل #سبزیجات #میوه #حبوبات #پروتئین_گیاهی #پوست_و_تغذیه #سبک_زندگی_سالم #سلامت_هورمونی #حقوق_حیوانات #حمایت_از_حیوانات #رفاه_حیوانات #مهربانی_با_حیوانات #حمایت_از_محیط_زیست #تغذیه_پایدار #انتخاب_آگاهانه #زندگی_بدون_خشونت #محیط_زیست #آینده_گیاهی