
گاهی فکر میکنم انتخاب آدمهایی که وارد زندگیمان میشوند، آنقدرها هم که میگوییم «انتخاب» نیست.
نه کاملاً انتخابی است،
نه کاملاً اجباری.
گاهی فقط از میان آدمهایی که در دسترسمان هستند، یکی را انتخاب میکنیم.
خصوصاً وقتی مدتهاست کسی ما را ندیده.
وقتی بارها خواستهای حرف بزنی و کسی واقعاً گوش نداده.
وقتی دردت را گفتهای و به جای اینکه کسی بگوید «میفهممت»، مجبور شدهای خودت را قوی نشان بدهی.
آن وقت، اولین نفری که بگوید:
«میفهممت...»
میتواند خیلی زود تبدیل شود به آدم مهمی در زندگیمان.
سرمان را روی شانهاش میگذاریم و تمام حرفهای نگفته را بیرون میریزیم.
نه لزوماً از سر ضعف.
از سرِ یک نیاز ساده و عمیق:
دیده شدن.
شنیده شدن.
تأیید شدن.
و شاید همینجا اتفاقی شروع شود که خودمان هم متوجهش نباشیم.
چون وقتی بالاخره کسی پیدا شده که درد ما را میشنود، ممکن است دلمان بخواهد همهی آن دفعاتی را که کسی نبود، جبران کنیم.
یک بار میگوییم.
بعد دوباره.
و باز هم...
همان خاطره.
همان اتفاق.
همان بیعدالتی.
همان زخمی که یک بار خوردهایم.
انگار سوزنِ ذهنمان روی همان صفحه گیر کرده باشد و هر بار همان قسمت را پخش کند.
دیروز دربارهی همین موضوع با دوستی صحبت میکردم.
او از درد دل کردن گفت؛ از اینکه بالاخره آدم باید جایی برای گفتن دردهایش داشته باشد.
من هم با این بخش کاملاً موافق بودم.
مسئلهی من درد دل کردن نبود.
مسئله، روایتِ مکرر بود.
اینکه یک درد را آنقدر تعریف کنی که دیگر فقط خاطرهی یک اتفاق نباشد؛ تبدیل شود به چیزی که هر بار با تعریف کردنش، دوباره تجربهاش میکنی.
من خودم زمانی خیلی این کار را میکردم.
دردم را برای کسی تعریف میکردم و او هم بلافاصله درد خودش را میگفت.
ناخودآگاه یک مسابقهی درد و رنج شکل میگرفت.
من از زخم خودم میگفتم،
او از زخم خودش.
من بیشتر میگفتم،
او هم بیشتر میگفت.
و عجیب این بود که هرچه بیشتر دربارهی دردهایمان حرف میزدیم، سنگینیشان برای من بیشتر میشد.
حتی گاهی دردی که از آن گذشته بودم، با تکرار کردنش دوباره زنده میشد.
تا اینکه یک روز یکی از دوستانم به من گفت:
«زهره، اینا رو ولش کن... آیا تکرارشون چیزی از دردت کم میکنه؟»
یادم هست اولش ناراحت شدم.
چون عادت کرده بودم کسی تأییدم کند، بهم حق بدهد و بگوید:
«آره، حق داری. چقدر سخته.»
برای چند لحظه حتی فکر کردم شاید دردم را درک نمیکند.
اما بعدها فهمیدم اتفاقاً حرفش از سرِ نادیده گرفتن درد من نبود.
حرفش این بود:
تو یک بار این زخم را خوردی؛ چرا باید صد بار دیگر خودت دوباره تجربهاش کنی؟
همانجا بود که کمکم تفاوتی را فهمیدم که تا آن روز ندیده بودم.
فرقِ دیدنِ زخم با کشیدنِ ناخن روی زخم.
زخم را باید دید.
باید پذیرفت که وجود داشته.
باید گاهی دربارهاش حرف زد.
حتی گاهی لازم است کسی کنارش بنشیند و فقط بگوید:
«آره... میفهمم که درد داشته.»
اما این با هر روز باز کردن زخم فرق دارد.
با کشیدن ناخن روی همان نقطه فرق دارد.
چون ممکن است یک جایی، دیگر برای فهمیدنِ درد این کار را نکنیم؛ برای مطمئن شدن از زنده بودنش انجامش بدهیم.
و اینجا یاد «اتاق اضطراب» خودم میافتم همانی که دوستمان گنجشک عزیز در پست «نامهای به انتظار» بدان اشاره کرده بود.
من مدتها حتی در خلوت خود نیز گوشی برای شنیدن دردهایم پیدا کرده بودم، که در اتاق اضطراب زندگی میکرد. پس زیاد به این اتاق میرفتم.
ساعتها کنارش مینشستم.
با او حرف میزدم.
گاهی حتی سرم را روی شانهاش میگذاشتم.
و اعتراف میکنم که از تأیید کردنهایش خوشم میآمد.
آن لحظهها آرامم میکرد.
اما عجیب این بود که هر بار، بیشتر به آن نیاز پیدا میکردم.
چون دلم میخواست فردا هم برگردم.
دوباره حرف بزنم.
دوباره شنیده شوم.
دوباره تأیید شوم.
تا اینکه یک روز حس کردم دارم سنگین و سنگینتر میشوم.
تصمیم گرفتم هر روز فقط چند دقیقه کمتر کنارش بنشینم.
یواشیواش رسیدم به جایی که حتی از کنار درِ اتاقش پاورچینپاورچین رد میشدم.
میترسیدم صدای قدمهایم را بشنود.
من را بشناسد.
در را باز کند.
و دوباره دعوتم کند داخل.
بعدها فهمیدم چیزی که آن موقع نمیدیدم، این بود که تکرارِ روایتِ زخم، گاهی خودش میتواند اضطراب را تغذیه کند.
نه اینکه زخم را انکار کنیم.
نه اینکه وانمود کنیم اتفاقی نیفتاده.
بلکه اینکه بدانیم توجه کردن به زخم، با دستکاری کردن مداوم آن یکی نیست.
گاهی هر بار که لایهی قهوهای روی زخم را کنار میزنی، فقط به خودت یادآوری نمیکنی که زخمی وجود داشته.
ممکن است فرصت ترمیم را هم از آن بگیری.
و شاید این بار فقط لایهی قهوهای برنگردد؛
ممکن است زخم گودتر هم شده باشد.
فکر میکنم خیلی وقتها مسئله این نیست که آدمها نمیخواهند از گذشته عبور کنند.
گاهی مسئله این است که بالاخره کسی پیدا شده که حاضر است گذشتهشان را بشنود.
و آدمی که سالها شنیده نشده، طبیعی است که دلش بخواهد حرف بزند.
طبیعی است که بخواهد آنچه را سالها در خودش نگه داشته، بیرون بریزد.
برای همین، شاید نباید او را بابت ماندن در گذشته سرزنش کرد.
اما شاید یک جایی باید از خودمان بپرسیم:
من هنوز دارم از این زخم حرف میزنم تا فهمیده شوم،
یا دارم با تعریف دوبارهاش، دوباره زخمی میشوم؟
این دو تا یکی نیستند.
گذشته قرار نیست پاک شود.
قرار نیست وانمود کنیم هیچ اتفاقی نیفتاده.
قرار نیست زخم را انکار کنیم.
اما شاید یک روز بتوانیم به آن نگاه کنیم و بگوییم:
«آره... اینجا یک روزی زخمی بود.»
و دستمان را از روی آن برداریم.
شاید بعضی زخمها برای خوب شدن، بیشتر از آنکه به ناخن نیاز داشته باشند، به زمان، مراقبت و دست نزدن نیاز دارند.
و شاید رهایی همیشه به معنی شکست دادن چیزی نیست.
گاهی رهایی یعنی وقتی دوباره صدای اتاق اضطراب را شنیدی، واردش نشوی.
شاید هنوز هم گاهی از جلوی درش رد شوی...
اما دیگر لازم نباشد در را باز کنی.
شاید بلوغ ما در مواجهه با گذشته این نباشد که فراموشش کنیم؛
این باشد که بتوانیم زخم را ببینیم، بدون اینکه دوباره در آن زندگی کنیم.