
هرزبرگ( یک پژوهشگر روانشناسی سازمانی) مدلی برای توصیف رفتار افراد در فضای سازمان دارد. مدلی که میتواند پاسخگوی بخشی از سوالات مدیران درباره دلایل رضایت/نارضایتی و عملکرد افراد تیم باشد. به نظرم اگر مدیران درست بفهمندش، میتواند کیفیت مدیریت تیمها را افزایش دهد.
هرزبرگ میگوید دو دسته عامل موثر بر رفتار و انگیزه افراد در محل کار وجود دارد که اثرشان کاملاً با هم فرق دارد:
1- عوامل بهداشتی (Hygiene Factors)
اینها انگیزهساز نیستند؛ اما اگر نباشند، آدمها دلشان میخواهد سازمان را ترک کنند. مانند:
📌 حقوق و مزایا
📌 امنیت شغلی
📌 سیاستهای سازمانی
📌 کیفیت ارتباط با مدیر
📌 شرایط محیط کار
نکته مهم این عوامل این است که وجودشان فقط باعث میشود افراد ناراضی نباشند.
اما راضی بودن با انگیزه داشتن متفاوت است!
2- عوامل انگیزشی (Motivators)
زمانی افراد فراتر از انتظار عمل میکنند که این عوامل فراهم باشند:
📌 رشد و یادگیری
📌 احساس پیشرفت
📌 مسئولیتپذیری واقعی
📌 معنا و اثرگذاری کار
📌 به رسمیت شناختهشدن
اینها همان چیزهاییاند که باعث میشود افراد تیم نه تنها بمانند که رشد کنند و بدرخشند.
🔑 چه برداشت عملیاتی میشود از این مدل داشت؟
اگر این روزها میبینیم افراد تیم «میمانند، اما نمیدرخشند»، احتمالاً مشکل در عوامل انگیزشی است.
اگر «میدرخشند، اما میخواهند بروند»، احتمالاً مشکل در عوامل بهداشتی(Hygiene Factors) است.
✅ چطور این مدل رو در محل کار عملیاتی کنیم؟
به نظرم سه حرکت ساده اما اثرگذار میتواند به اجرا کمک کند:
1- اول یک ساعتی با خودمان خلوت کنیم و این عوامل را در محیط کاری تیم بررسی کنیم. کدامیک از این موارد ممکن است باعث نارضایتی پنهان در تیم باشد؟
نارضایتیها معمولاً دیده نمیشوند، اما اثرشان در عملکرد کاملا پیداست.
2- جلسات فیدبک دورهای(ماهانه)
هر ماه با هر عضو تیم یک گفتوگوی کوتاه اما عمیق درباره این چهار مورد داشته باشید:
چه چیزی در این ماه یاد گرفتی؟
دوست داری ماه بعد در چه چیزی رشد کنی؟
چه کمکی میتوانم بکنم؟
چه چیزی در محیط کار باعث ناراحتی شده یا جلوی کارت را گرفته؟
این دقیقاً همان نقطه اتصال مدیران با عوامل انگیزشی است.
3- مالکیت بدهید، نه فقط وظیفه
افراد زمانی انگیزه پیدا میکنند که «صاحب» یک خروجی باشند، نه «اجراکننده» یک دستور. به علاوه نیاز دارند تا این مالکیت در تیم به رسمیت شناخته شود.
بهجای گفتن: «این کار رو به روش X انجام بده»
بگوییم: «به نظرم این کار با روش X بهترین خروجی را میدهد ولی در نهایت تصمیم با خودت است و این صرفا یک پیشنهاد است.» و این اختیار برای تصمیم گیری و اجرا را به افراد بدهیم.
🔹 در پایان اگر میخواهید ترک سازمان کاهش پیدا کند، عوامل بهداشتی را اصلاح کنید.
🔷 اگر میخواهید عملکرد تیم جهش کند، عوامل انگیزشی را تقویت کنید.
و اگر هر دو را میخواهید (که معمولا همه میخواهیم)، این مدل یک نقشه راه روشن جلوی پای مان میگذارد.
⚡ وظیفه مدیر این نیست که آتش انگیزش را روشن کند، بلکه محیطی فراهم کند تا شعله انگیزش فردی هرکس بدرخشد.
برای مطالعه بیشتر درباره این موضوع میتونید با این کلید واژه به محتواهای بیشتری برسید:
"herzberg two factor theory"