اوبلوموف نیز سرنوشتی چون جوبیلی داشت.
یک کتاب دو جلدی بود که همیشه روی پیشخوان مغازه اشرفی ، جلب توجه می کرد.
از چهارده سالگی، رمان های روسی، همنشینم شده بودند.
هر کدام از آن ها مرا به سویی می بردند.
داستایوفسکی روان را می شناخت* و تولستوی، فیلسوفی عارف بود...پیامبری بود در جای خودش،
ادبیات روس، عمیق و غنی بود (و هست) و افزون بر اندیشه و فلسفه، روح شاعرانگی اش مرا مست و شیدای خود می کرد...
ابتدا « ابله» را خواندم.
و از آن پس، داستان های دیگر را یکی پس از دیگری سر کشیدم.
«برادران کارامازوف»، «خواب عموجان»، «قمارباز»،...«جنایت و مکافات»...
در کنار آثار داستایفسکی، کتاب های تولستوی نیز، یکی پس از دیگری پیش آمدند:
«قزاقان»، «آنا کارنینا»،...«بیست و سه قصه»... «رستاخیز» ...
«جنگ و صلح»
( این یکی را بابا برایم خریده بود.)
و در کنار این ها داستان هایی از گوگول و چخوف هم...
هرچه به دستم می رسید.
با فراز و نشست های هر یک از آن ها، در آسمان اندیشه و خیال، اوج می گرفتم و بالا و بالاتر می رفتم.
و «دکتر ژیواگو» سرامد همه بود.
مانند همه بود و با همه آن ها تفاوت داشت.
همچون قله ای سفید پوش بر فراز کوهی بلند،
در صدر بود،
زیبا و باشکوه ...
بوریس پاسترناک، با دکتر ژیواگو، روح شاعرانگی را در من بیدار می کرد و جانم را تا افق اندیشه های دور بالا می برد.
گذشته از آن اندیشه ها و معانی ژرف و شگرف درون کتاب ها که روح و روانم را و ذهن جوانم را سیر و سیراب می کردند،
نام های روسی را نیز دوست داشتم.
نام ها اگرچه درشت و خالی از ظرافت بودند،
اما بقاعده بودند و هویت داشتند.
هر گاه کتابی را شروع می کردم برای این که بدانم قهرمان و شخصیت های داستان مرد هستند یا زن،
به پایان نام های شان نگاه می کردم.
حال دیگر می دانستم در زبان روسی نام مردانه در بیشتر موارد به سه پسوند «ییچ»، «اوف» و «سکی» ختم می شود. **
ایوان فیودوروویچ، پاول پاولوف، پیر بزوخوف، فئودور ایوانوویچ دُلوخف، ورونسکی، ابلانسکی، نیکولایووسکی...
و نام زنانه با یک حرف آ در انتهای اسم، ظریف تر و آهنگین تر از نام مردها بود،
همچون دنباله پیراهنی حریر بلند، شکوهی شاعرانه و اسرارامیز داشت.
درست مثل آنّا کارنینا***...
ماریا بالکونسکایا ، الکساندرا الکساندرونا، ماریا فیودورونا...
نام های روسی مثل کوهستان ستبر، صادق و روراست، سنگین و صریح و عریان بودند.
نام ، نام پدر و نام خانوادگی را یکجا نمایش می دادند.
آیینه ای تمام نما از هویت پیشین و حال و آینده...
اوبلوموف هم وسوسه انگیز بود.
از روی نام کتاب می دانستم، قهرمان داستان مرد است.
به پندار من، مردی درشت و زمخت که می خواستم بخوانمش.
اما چرا این کتاب، شکار نمی شد.
همیشه آرزویم این بود که این رمان را بخوانم تا بدانم موضوع آن چیست اما به قول مردمان دیروز و امروز ، قسمت نبود تا این کتاب را بخرم.
هر بار که به کتابفروشی اشرفی می رفتم، به جای او کتاب دیگری، خودش را به دستم می رساند.
سرانجام اوبلوموف در گذر زندگی از یادم رفت و فراموش شد تا امروز...
امروز اما از این بابت ، هرگز افسوس نمی خورم زیرا بدین ترتیب، اوبلوموف هم مانند جوبیلی، در ذهنم جاودانه و اسرار آمیز باقی مانده است.
سوسن چراغچی
17 مهر 1400
از مجموعه خاطرات
* آثار فیودور داستایوفسکی، علاوه بر آن که شاهکارهای ادبیات روس هستند، بنوعی مطالعه روان شناختی مردم و جامعه روسیه قرن نوزدهم نیز به شمار می روند. اوج توانایی داستایوفسکی در تحلیل روان شناسی انسان، در شاهکار او ،جنایت و مکافات، آشکار است.
** استثنائاتی هم وجود داشت و برخی نام های مردانه بسادگی فاقد این پسوندها بودند. پوشکین، تولستوی و تورگنیف، از آن جمله اند.
***در نوشتار چمدان، اشاره کوتاهی به رمان آنا کارنینا شده است.
