من عاشق کتاب بودم.
در سنین نوجوانی، بزرگ ترین و تنها ترین لذت و تفریحم این بود که با مامان به کتاب فروشی های میدان امام حسین برویم و کتاب بخریم.
آن روزگار کتاب، کالای گرانی نبود.
اساسا گرانی و تورم به قدر امروز سنگین و آزار دهنده نبود.
با این وجود از وقتی خودم را شناخته بودم حتی زمان پر رفاه پیشین، پول همیشه جلوتر از هر چیزی بود. همچون خورشید در کویر، هر قدر سریع حرکت می کردی باز هم پول از تو پیش تر می رفت.
آن روزها ارزانی بیداد می کرد!
با این وجود، پول هم مثل کیمیا کمیاب بود.
باز چیزهایی بودند که آدم ها دلشان بخواهد بخرند، اما پولی برای خرید آنها در جیب نداشته باشند.
امروز که به این موضوع نگاه می کنم به این باور می رسم که لابد این هم حکمتی دارد. این نقشه ی زندگی در دنیاست که یک پای اراده انسان به هر دلیلی، از جمله به خاطر پول، لنگ باشد تا آزمون هایش را درست و حسابی پس بدهد.
پول، مثل بازی یویوی دنیاست.
انگار دستی نخ آن را پی در پی می کشد تا بیاید و برود. گاهی دم دست باشد و گاهی نباشد. تا انسان خیال نکند که دنیا بهشت برین است و همه نعمت ها برایش آسان مهیاست...دنیا برای رنج بردن و سختی کشیدن است.
با این وجود، آن وقت ها کتاب نسبت به چیزهای دیگر کالای ارزان تری بود.
بجز کتابفروشی اشرفی که ابتدای خیابان مازندران بود، یک کتابفروشی دیگر هم آن طرف میدان امام حسین در ابتدای خیابان هفده شهریور قرار گرفته بود که ما معمولا به آنجا می رفتیم.
این کتاب فروشی برخلاف اشرفی خیلی شیک و مدرن نبود اما در عوض مثل خانه فقیران، ساده و با صفا بود و ما را به سوی خود می کشاند.
این مغازه یک ویترین خیلی ساده داشت که کتاب ها را پشت آن گذاشته بودند و داخل مغازه هم کتاب های متنوع را روی میز و پیشخوان چیده بودند.
کتاب ها زیاد، و هوس یا شوق خواندن آن ها بسیار بود.
اما هر بار می توانستم تنها یک جلد کتاب بخرم که اساسا همین هم کم نبود.
بعدها که بزرگ تر شدم دریافتم که دست کم در مورد بعضی کتاب خوان ها از جمله خود من، کار درستی نیست که چند جلد کتاب با هم خریده شود. بلکه باید با هر بار مراجعه تنها یک جلد کتاب خرید و آن را خواند تا لذتش را چنانکه باید درک کرد.
خریدن چند جلد کتاب با هم مثل این است که چند نوع غذا بر سر سفره داشته باشی و برای خوردن و چشیدن همه آن ها چنان ولعی داشته باشی که نتوانی از مزه و عطر و بوی تک تک آن ها لذت ببری.
کتاب ، مانند غذا ست.
آن را باید بویید، چشید، مزه کرد ، لقمه لقمه بلعید و از یکایک لقمه ها لذت وافر برد.
کتاب، غذای روح است.
اما نه آن غذایی که هر چه بیشتر می خوری سیرتر می شوی و از لقمه آخر خسته و دلزده ای.
برعکس، لقمه های کتاب هرچه بیشتر می شود ، شوق و اشتیاق برای لقمه های دیگر بیشتر است. تا اخرین واژه را نخوانی از آن سیر نمی شوی. و زمانی که آخرین جرعه را نوشیدی، جانت سیراب می شود.
سفری را به پایان رسانده و به مقصد و مقصود رسیده ای. حال نوبت آن است تا دوباره به آن کتاب فروشی و آن پیشخوان شلوغ سری بزنی و باز لقمه ای نو برداری...
کتاب رمان برای من یک چنین چیزی بود.
من رمان ها را لقمه لقمه می خواندم و از آنها بینهایت لذت می بردم.
وقتی با کتاب از مغازه بیرون می امدم انگار گنجی نو به دست داشتم. یک کتاب نو که مثل دنیایی به دستم بود.
انتخاب یکی از میان این همه کتاب همیشه برایم سخت بود. اما چاره ای نبود.
باید به یک جلد قناعت می کردم.
با این وجود، سایر کتاب ها در ویترین و پیشخوان آن مغازه برایم سخت دلبری می کردند و هر بار چشمم پشت سر بقیه کتاب ها باقی می ماند.
یکی از آن ها کتابی بود با جلدی ساده و فکر می کنم سبز رنگ که روی آن با خط درشت نوشته شده بود: جوبیلی
روی جلد، تصویر یک زن سیاهپوست ، نقاشی شده بود.
انگار جوبیلی، یک پای ثابت انتظار من شده بود.
گویی او هم انتظار مرا می کشید.
هر بار به آن مغازه می رفتم، جوبیلی نگاهم را به خود جلب می کرد تا دستی به سوی او ببرم و سرانجام او را انتخاب بکنم.
اما کتاب های دیگر، وسوسه انگیزتر بودند.
همیشه دلم می خواست بدانم جریان و داستان کتاب جوبیلی چیست.
اما هیچ گاه این معما برایم گشوده نشد.
با این که جوبیلی را بارها و بارها پشت آن ویترین ساده و صمیمی دیدم ، هیچ گاه نوبت به خرید این یک کتاب نرسید. هرگز نه مزه آن کتاب را نچشیدم و نه دانستم داستان جوبیلی چه بود. با وجود آن همه اشتیاقی که داشتم حتی ندانستم آیا اساسا جوبیلی رمان بود یا نه.
آن روز تصور می کردم جوبیلی چیزی شبیه جشن است. و امروز شنیده ام که موضوع جوبیلی ، برده داری است.
امروز حسابم را با گذشته ها تسویه کرده ام.
گاهی نداشته ها ارزش بیشتری نسبت به داشته هایمان دارند.
اگر این کتاب را در عنفوان جوانی خوانده بودم، امروز واژه جوبیلی ، بالانشین ذهنم نبود.
اگر کتاب جوبیلی را خوانده بودم ، اکنون خاطره آن، مانند گلی خشکیده لای کتاب بود.
اما یاد کتاب جوبیلی برای من هنوز مانند گلی همیشه بهار است
که تا ابد در یادم زنده و تازه است.
سوسن چراغچی
17 مهر 1400
از مجموعه خاطرات
