سخن مترجم
داستان کوتاه «The Milk Upstream — Hannah's Diary» نوشتهٔ Scott Christenson را نخستینبار در وبسایت Reedsy خواندم؛ اثری که در یکی از مسابقات داستاننویسی این وبسایت نیز برگزیده شده است.
این ترجمه با احترام به حقوق نویسنده و صرفاً با هدف معرفی این اثر به مخاطبان فارسیزبان انجام شده است. پیش از انتشار، تلاش کردم از طریق راههای موجود با نویسنده ارتباط برقرار کرده و اجازهی ترجمه و انتشار اثر را دریافت کنم، اما به دلیل از دسترس خارج شدن وبسایت Reedsy و فراهم نبودن امکان ارتباط، در این کار موفق نشدم.
بدیهی است تمامی حقوق مادی و معنوی اثر اصلی متعلق به نویسنده است و این ترجمه نیز حاصل کوشش مترجم برای انتقال هرچه وفادارانهتر اثر به زبان فارسی است. از اینرو، خواهشمندم در صورت بازنشر یا استفاده از این ترجمه، نام نویسنده، Scott Christenson، و نام مترجم بهطور کامل ذکر شود.
امیدوارم این ترجمه بتواند مخاطبان فارسیزبان را با داستانی از ادبیات معاصر آشنا کند؛ داستانی که از خلال روایتی شخصی، تأثیرات انسانی جنگ و ردپای ماندگار آن را در زندگی آدمها به تصویر میکشد.
شیما نصیری
شیربالادست: خاطرات هانا
دستهایم آن روزی که تاد شولتز برای اولین بار متوجه من شد، بیشتر از همیشه میلرزید. نه از اضطراب؛ از شیر. بیست سال زندگی در پاییندست رودخانه، هر کسی را به این روز میانداخت.
همهچیز از شبِ رقص ماهانهی مرکز اجتماعی الکهارت لیک شروع شد. داشتم ظرف بزرگِ پانچ را دوباره پر میکردم که تاد با قدمهای سنگین به طرفم آمد.
ـ من تادم. دربارهات چیزهایی شنیدهام.
ـ چی شنیدی؟
گفت: «اینکه اهل پاییندستی. و اینکه دخترهای پاییندست بلدند چطور یک مرد را راضی نگه دارند. درسته؟»
همانطور لبخند زدم که مادرم یادم داده بود؛ لبخندی محو و سپاسگزار. گفتم: گمان میکنم بستگی دارد آن مرد چه کسی باشد.
بلندتر از حد معمول خندید و بعد برایم یک آبجو خرید. آخر شب، وقتی مرا تا خانه رساند، پیش از آنکه حتی فرصتی برای «بله» گفتن داشته باشم، خم شد تا مرا ببوسد. سرم را عقب کشیدم. شانهای بالا انداخت و گفت:
فکر کردم مشتاق باشی.
دستش همچنان سنگین روی کمرم مانده بود. گذاشتم چند لحظه همانجا بماند؛ فقط آنقدر که بفهمد اگر درست رفتار کند، هنوز شانسی دارد. بعد آرام خودم را از زیر دستش بیرون کشیدم و دور شدم.
صبح روز بعد، به بهانهی تشکر برای رساندنم، سری به خانهشان زدم. مادرش لیوانی شیر تعارفم کرد. شیر، خالص و تازه بود؛ پاستوریزهنشده، با لایهای از خامه که رویش بسته بود. همانطور که جرعهجرعه آن را مینوشیدم، برای نخستین بار پس از سالها، احساس کردم لرزش دستانم فرو نشسته است.
پاییندستِ رودخانه، جایی که ما زندگی میکردیم، کارخانهٔ فرآوری عناصر نادرِ «ریبرن» بالادست، آن سوی یکی از پیچهای رودخانه، قرار داشت. از همان روزی که دولت، همزمان با آغاز جنگ ایران، «ریبرن» را تأسیسات حیاتی کشور اعلام کرد، هر مادهای که این کارخانه در آب رها میکرد، دیر یا زود راهش را به گاوهای ما هم پیدا میکرد
ما اسمش را گذاشته بودیم «نفرین».
انگشتهای مادرم هنگام بافتن میلرزید. دندانهای پدرم یکییکی میافتاد. اما حتی حرف زدن از آلودگی هم، طبق یکی از قوانین فدرال، جرم به حساب میآمد. از طرفی، بیست سال از جنگ ایران گذشته بود؛ روزگاری که هر پوند گوشت چرخکرده صد دلار قیمت داشت. برای کشاورزانی مثل ما که غذای کافی داشتند، پرسیدن دربارهٔ ایمنی غذا، کار شایستهای به نظر نمیرسید..
اما کشاورزان بالادست، مثل خانوادهی شولتز، به چشمههایی دسترسی داشتند که آب زلالشان از دل زمینهای یخچالی ویسکانسین میجوشید.
اما پاییندست، دیگر کسی نمیتوانست زمینش را بفروشد؛ و آنقدر همه از بیفایده بودن تلاش مطمئن بودند که حتی کسی دیگر برای فروشش هم اقدامی نمیکرد.
تاد بیشتر وقتها بیادب بود. یک بار که او را با خودم به بازی همیشگیِ «شیپسهد» در خانهٔ جانسونها برده بودم، آنقدر بلند گفت که همه بشنوند:
فقط مواظب باش با اون دستهای لرزونِ خانوادگیتون چیزی روی میز کارت نریزی.
بیگمایک با اضطراب ریزخندی زد. من هم لبخندی زدم و وانمود کردم لکهای را از روی میز پاک میکنم؛ لکهای که اصلاً وجود نداشت.
آن شب، وقتی پشت انبار ماشین را نگه داشت، دوباره بیپروا دستدرازی کرد. وقتی از او خواستم آرامتر باشد، زیر لب غر زد:
«یا مسیح! هانا، من دارم بهت لطف میکنم. بیشترِ پسرهای بالادست حاضر نیستن با یک چوب دهفوتی هم به یه دخترِ پاییندستی نزدیک بشن
من هم گذاشتم هر طور دلش میخواهد رفتار کند.
صبح روز بعد، شیرِ سرِ صبحانه مزهی رهایی میداد.
انگار تکهای از بهشت روی زمین فرود آمده بود. شیرِ خانوادهٔ شولتز مزهٔ فلز نمیداد. پنیرشان وسط غذا دلپیچه نمیآورد. همهٔ آن آسایش و پاکی، فقط باعث میشد خودِ تاد را در چشمم چندشآورتر میکرد؛ شکمش مثل کیسهی خوراک دام شل افتاده بود، زیر بغلش از عرق خیس بود و نفسش بوی آبجوی مانده میداد. اما مادرش بیهیچ مکثی خامهی واقعی را توی قهوهاش میریخت..
گاهی تاد روی دیگری از خودش را نشان میداد. یک بار، وقتی موقع دنبال کردن یک گوسالهی فراری مچ پایم پیچ خورد، او با یک کیسه یخ از فریزر خانهشان آمد.
گفت: فکر کردم شاید به دردت بخورد.
انگار برای اولین بار خجالت میکشید.
روی پلههای ایوان نشست و حتی یک بار هم دست به من نزد.
فقط دربارهٔ جنگ حرف زدیم؛ اینکه آنقدر طول کشیده بود که دیگر هیچکس یادش نبود اصلاً چرا شروع شده است.
دربارهٔ اینکه اینترنت قطع شده بود و فقط سه شبکهٔ تلویزیونی مدام همان تبلیغ همیشگی و تکراریِ وزارت کشاورزی آمریکا را پخش میکردند،
تبلیغی که در آن تیموتی شالامیِ پیر مردم را تشویق میکرد شیر ویسکانسین بنوشند.
به این موضوع خندیدیم که شیر پاییندست با شیرهای دیگر مخلوط میشود و هیچکس در سراسر کشور از این موضوع خبر ندارد
آن زمان، من دیگر کمکم داشتم خودم را یکی از آدمهای بالادست تصور میکردم
چند روزی، تاد تقریباً مهربان به نظر میرسید. با خودم میگفتم این همان تادی است که قرار است با او ازدواج کنم.
سه ماه بعد، دوباره در همان مرکز اجتماعات ایستاده بودیم. شنیدم که میگویم: «بله»، در حالی که مادرم اشک میریخت. کیک عروسیمان را با خامهٔ غلیظ و شیرینِ خالص درست کرده بودند.
هفتهٔ اولِ زندگی مشترک، تاد همان مردی بود که با او آشنا شده بودم؛
زمخت بود، اما میشد تحملش کرد.
کمکم همهچیز تغییر کرد.
روی دیگری از شخصیتش آشکار شد.
صبحها درِ توریِ خانه را محکم به هم میکوبید و فریاد میزد:
«قهوهم کو، هانا؟ این دفعه درست درستش کن.»
یک بار که نان تُست را سوزاندم، بشقاب را تا آن سوی آشپزخانه پرتاب کرد.
گفت:
«جمعش کن.»
و همانطور که با قدمهای سنگین از خانه بیرون میرفت، پشتش را به من کرد.
شبها، بیآنکه از من چیزی بپرسد، تنش را روی تنم میانداخت؛ بعد به پهلو میغلتید و با صدای بلند خرناس میکشید، و من، خیره به سقف، مدام به خودم یادآوری میکردم که شیرِ داخل یخچال ارزشِ همهٔ اینها را دارد.
ماهها بود که دیگر دستهایم نمیلرزید.
یک پنجشنبهشب، هنگام بازی پوکر، صد و پنجاه دلار باخت. تمام راهِ بازگشت، خشمِ باختش را سرِ من خالی کرد.
گفت:
حتماً تو برام بدشانسی آوردی. هرچی از پاییندسته، نفرینه.
نگاهم را به جادهی تاریک دوختم و هیچ نگفتم.
فکر میکردم هر آنچه لازم بود انجام دادهام.
خانه را تمیز نگه میداشتم، غذا میپختم و هفتهای دو بار تن به خواستهاش میدادم؛ انگار بهای شیری بود که مینوشیدم.
با خودم میگفتم معامله، معاملهای منصفانه است.
اما دیگر به نظر نمیرسید ارزشش را داشته باشد.
در جستوجوی شانهای برای گریستن، برای نخستین بار پس از ازدواج، به خانهٔ پدر و مادرم رفتم.
مادرم مرا محکم در آغوش گرفت و آنقدر در چشمهایم خیره شد که انگار از همهٔ آنچه بر من گذشته بود، خبر داشت.
اگر از رنجهایم برایش میگفتم، فقط بار دیگری بر دوش بارهای خودش میگذاشتم. پس گفتم همهچیز در بالادست خوب است.
هنگام خداحافظی، بیآنکه چیزی بگوید، قالبی پنیر چدار را که در کاغذ مومی پیچیده شده بود، در کیفم گذاشت.
آهسته گفت: برای شوهرت... تا بداند یادت نرفته از کجا آمدهای.
رنگش مایل به عاجی بود و بوی ترشیدگیِ ملایمی میداد؛ بویی که آن روزها فکر میکردم کاملاً طبیعی است. نزدیک بود همان توی راهِ برگشت دورش بریزم. نزدیک بود.
اما صبح روز بعد، آن را ریزریز کردم و لابهلای تخممرغِ همزدهٔ تاد ریختم.
با اشتها لقمهها را یکی پس از دیگری فرو میداد و با لذت میجوید.
گفت: لعنتی، هانا... این دیگه معرکهست.
مزهش... نمیدونم... مزهی چیزِ واقعیه.
بعد، پشت دستش را به چانهاش کشید و همان لبخندی را تحویلم داد که اولین بار، وقتی گفته بود دخترهای پاییندست خوب بلدند مردها را راضی نگه دارند، بر لب داشت.
گفت: میدونی؟ تو واقعاً زن خوبی هستی. بیشتر زنها تا حالا اخلاقشون عوض شده بود.
من هم همان لبخندِ بسته و کمرنگی را زدم که مادرم سالها پیش یادم داده بود.
گفتم: «فقط دارم سعی میکنم خوشحالت کنم، تاد.»
از آن به بعد، هر چند هفته یکبار بهانهای پیدا میکردم تا به خانهٔ پدر و مادرم سر بزنم.
مادرم همیشه چیزی برایم کنار گذاشته بود؛ کشک، تکهای چدار، یا یک قرص کامل پنیر کُلبی. ما نسل چهارم دامدارهای لبنی بودیم و برکتِ محصولاتمان همیشه فراوان بود.
به تاد گفته بودم دستور غذاهای جدیدم را از «مجلههای زنان» پیدا میکنم. اینترنت دیگر برای همیشه قطع شده بود و او راهی برای راستیآزمایی نداشت.
بیشتر وقتم را تنها در آشپزخانه میگذراندم؛ پنیر را آنقدر نازک برش میزدم که بتوانم لابهلای ساندویچهایش پنهانش کنم.
کمکم خودش هم سفارش میداد.
عزیزم، از اون ساندویچهای پنیرِ مخصوصت برام درست کن.
در یک وعده، سه تا از آنها را با اشتها میخورد؛ چربیِ آبشده روی لبهایش برق میزد. بعد مرا روی زانویش میکشید، با اینکه از تماس شکمِ عرقکردهاش با تنم بیزار بودم.
میگفت:
میدانم که چیزهای زیادی را از من تحمل میکنی،» در حالی که تا وقت ناهار، بوی آبجو در نفسش سنگینی میکرد.
بعد ادامه میداد:
بیشتر زنها تا حالا ترکم کرده بودن، اما تو وفاداری. خوشحالم که باهات ازدواج کردم، عزیزم.
حدود ماه سوم بود که برای نخستین بار لرزش را در انگشتهایش دیدم؛ لرزشی خفیف، فقط هنگام برداشتن فنجان قهوه. خودش متوجه چیزی نشد.
پیش دوستانش در باشگاه کهنهسربازان (VFW)
با افتخار میگفت همسرش از هر دخترِ بالادستی که میشناسد، بهتر آشپزی میکند.
حتی وقتی لقمهای از ساندویچش را به طرفم میگرفت، از همان ساندویچ گاز میزدم.
ارزشش را داشت.
پنجشنبهٔ گذشته، مثل همیشه برای بازی «شیپسهد» به خانهٔ جانسونها رفتیم. دستهای تاد هنگام پخش کردن کارتها میلرزید. با خنده از کنارش گذشت و تقصیر را گردن آبجو انداخت.
زیر میز، دست لرزانش را در دستِ آرام خودم گرفتم.
او هم دستم را آرام فشرد.
آن شب، در رختخواب، سرش را به گردنم نزدیک کرد و زمزمه کرد:
هانا... من لیاقت تو رو ندارم. تو بهترین همسرِ الکهارت لیکی.
بعد از آنکه خوابش برد، ساعتها در تاریکی بیدار ماندم و به صدای گاوها گوش دادم؛ اینجا، در بالادست، جایی که آب هنوز زلال و پاک جریان داشت.