
آیا شما همیشه در مواجه با تغییرات جبهه میگیرید؟ دور خودتان حصاری بلند کشیدید و حتی فکر کردن به خروج از محدوده امنتان باعث میشود تا ترس در شما زبانه بکشد؟ به نظرتان چرا برخی از افراد جسور هستند و به استقبال تغییرات میروند در حالی که سایرین همیشه روشهای معمول و تکراری را در پیش میگیرند؟ همه چیز به «طرز فکر» شما بستگی دارد. اگر میخواهید چیزهای جدیدی را تجربه کنید باید ذهنیتتان با آن همراستا باشد. گاهی هم لازم است، ذهنیت فردی خود را تغییر دهید تا به خواستههایتان برسید.
مقالهی پیش رو، به قلم متخصص علوم اعصاب و کارشناس تغییر عادات دکتر Jud Brewer در رسانه Elemental مدیوم منتشر شده است. نویسنده در این مقاله علت واکنش متفاوت افراد به چالشها و مشکلات زندگی را به سادگی توضیح داده و بیان میکند که طرز فکر کلید اصلی ایجاد تغییر در زندگی است. اگر دوست دارید تکنیکهای تغییر طرز فکر و ایجاد ذهنیتهای جدید را بیاموزید، با مطالعه این مطلب و اجرای تمریناتش به خواستهتان دست پیدا میکنید.
آیا میدانید که طرز فکر شما تاثیر زیادی در نحوه برخوردتان با موقعیتهای مبهم و غیرمطمئن دارد. حتی ممکن است روی واکنشتان در مواجه با بحرانهای فعلی یا هر چالش دیگری در زندگی نیز اثر بگذارد؟
گمان میکنم که اخیرا شما هم مثل من، برای مواجه با عدم اطمینان چند الگوی مشخص در خودتان پیدا کردهاید. ترس یا عدم اطمینان میتواند بیشتر مردم را در مخمصه بیاندازد؛ طوری که احساس کنند فلج شدهاند. در حالی که سایرین در حال پیشرفت هستند. بعضیهای دیگر هم از لاکشان بیرون میآیند و خود و اطرافیانشان را با ظرفیت بالایی که در مواجهه با خطر دارند، متعجب و غافلگیر میکنند.
همه ما زمانی ناچار شدیم از منطقه امن خود خارج شده و با شکستهای بزرگ روزمره و چالشهای جهانی روبرو شویم. به نظرتان چه اتفاقی میافتد، وقتی از محدوده امن خود خارج میشویم؟ سعی میکنیم از آن فرار کنیم و به دنبال مکانی امن بگردیم؟ چون به طرز ناگهانی احساس هراس میکنیم؛ مغزمان از کار میافتد و به قول معروف خاموش میشود، بنابراین با انتخابهای تصادفی به سمت جلو حرکت میکنیم؟ یا تلاش میکنیم محکم روی پاهای خودمان بایستیم، با واقعیت فعلی رودررو شویم و از چالشهای جدید تجربههایی نو بیاموزیم؟

هر یک از این انتخابها و محدودهای که برمیگزینید ارتباط زیادی با طرز فکرتان دارد.
دکتر کارول دوک، محقق دانشگاه استنفورد کسی است که چندین دهه قبل اصطلاحات «طرز فکر ثابت» (Fixed Mindset) و «طرز فکر رشد» (Growth Mindset) را بر اساس تحقیقاتش در مورد نحوه پاسخگویی کودکان و بزرگسالان به چالشها، ابداع کرد.
دوک توضیح میدهد؛ در طرز فکر ثابت، شما باور دارید که تواناییها و هوشتان غیرقابل تغییر هستند. شما آنها را به دست آوردهاید و باید از این امکانات به بهترین شکل ممکن استفاده کنید. اما در طرز فکر رشد، باور اولیه این است که تواناییهایتان میتوانند توسعه پیدا کنند و قادر هستید با گذشت زمان آنها را بهبود دهید.
دوک چندین دهه روی طرز فکرها مطالعه کرده است. بر اساس یک تعریف؛ طرز فکر مجموعهای از پیش فرضها، روشها و نمادهایی است که توسط یک یا چند نفر یا گروهی از افراد ایجاد میشود. به عبارت سادهتر؛ طرز فکر هر کس جهانبینی شخصی او است.
طرز فکر مثل یک عادت میتواند روی تفسیر ما از رویدادها، انتخابهایی که انجام میدهیم و حتی نحوه یادگیری ما اثر بگذارد. به این حالت سکون روانی میگویند. حتی وقتی افرادی با جهانبینیهای مشابه دور هم جمع میشوند، شروع به تغذیه از ذهنیت همدیگر میکنند.
حالا سعی کنید طرز فکری مشابه اکثر مردم داشته باشید. به نظرتان چطور میتوانیم یک ذهنیت خاص را توسعه دهیم؟
اینجا اشارهای به روش مبتنی بر یادگیری داریم. بگذارید برایتان یک مثال ساده بزنم. مثلا اگر هر بار که دچار استرس شُدید (موقعیت)، شکلات بخورید (رفتار) و کمی احساس بهتری پیدا کنید (پاداش). مغزتان یاد میگیرد که: اگر استرس دارید، باید شکلات بخورید تا احساس بهتری داشته باشید.
با خرید اشتراک راهرو میتوانید به سایر پستهای اختصاصی راهرو برای کاربران ویژه دسترسی داشته باشید.
میخواهم اشتراک بخرمبه نظرم این روشی اختصاصی برای شکلگیری جهانبینی و ذهنیت افراد است. عینکهای شکلاتی به چشم میزنیم و به اطرافمان نگاه میکنیم. به محض اینکه دفعه بعد دچار استرس شدیم، مغزمان میگوید: «سلام، شکلات بخور تا احساس بهتری داشته باشی». البته ما تنها نیستیم، افراد دیگری هم هستند که «عینکهای گل رز» یا «عینکهای دودی» به چشم دارند. آنها هم دنیا را با روش خاص خود میبینند: عینکهای گل رز، همیشه نیمه پر لیوان را میبینند و عینکهای دودی فقط به نیمه خالی آن توجه دارند.
بله این شما هستید که انتخاب میکنید یا بهتر بگوییم، یاد میگیرید که عینک گل رز به چشم بزنید یا عینک دودی یا هر نوع عینک دیگری. هر چه بیشتر عینکی (طرز فکری) را به چشم بزنید، آنها به جزئی از هویتتان تبدیل میشوند. طوری که فراموش میکنید اصلا چیزی روی صورت شما است.
شما یاد میگیرید که جهان را بر اساس تجربیات قبلی خود و با روشی خاص ببینید. هر بار هم کاری انجام میدهید که یادگیری شما را تقویت میکند، لنزهای عینک جهانبینیتان ضخیمتر میشوند.
دکتر دوک بیشتر در زمینه طرز فکر در تحصیل و مدارس مطالعه کرده است. ولی کار او تقریبا تمامی چیزهایی که در زندگی انجام میدهیم را در برمیگیرد. زیرا رنگهای ذهنیت ما مشخص میکنند که دنیا را چطور ببینیم. طرز فکر ما یک مثل عادت عمل میکند. عادتی که رنگ آن روی نحوه تفسیرمان از رویدادها، انتخابها و حتی نحوه یادگیری ما اثر میگذارد.
به گفته دوک، افراد دیدگاههایی ضمنی درباره منشأ تواناییهای خود دارند که روی ذهنیت کلی زندگی آنها اثر میگذارد. اگر اعتقاد دارید که موفقیتهایتان به خاطر تواناییهای ذاتی است که با آنها به دنیا آمدید، در دسته طرز فکر ثابت قرار میگیرید. از طرف دیگر اگر باور دارید که پیشرفت مبتنی بر سختکوشی، یادگیری و آموزش است، دارای طرز فکر رشد هستید.
ممکن است حتی از طرز فکر معمول خودتان آگاه نباشید. اینکه چطور به شکستها پاسخ میدهید نشانه خوبی برای تشخیص آن است. افرادی با ذهنیت ثابت از شکست میترسند چون آن را نشانهای منفی در مورد تواناییهای اساسی خود میدانند که محدودیتهای ذاتیشان را بازگو میکند. از سوی دیگر افرادی با ذهنیت رشد به شکست اهمیت نداده و از آن ابایی ندارند. زیرا میدانند که با بهبود عملکردشان و یادگیری بیشتر میتوانند از بروز دوباره آن جلوگیری کنند.
فرض کنید در حال پیادهروی هستید و ناگهان به زمین میافتید. چه عکس العملی از خودتان نشان میدهید؟!
اگر ذهنیت ثابت دارید، ممکن است با زمین خوردن خودتان را به خاطر دست و پا چلفتی بودن، شماتت کنید. در همین شرایط اگر فردی با ذهنیت رشد باشید، ممکن است با خودتان بگویید: «خب از این اتفاق چه چیزی یاد میگیرم؟» آیا باید بند کفشم را بهتر ببندم یا هنگام پیادهروی به مسیرم توجه بیشتری داشته باشم؟
در ذهنیت رشد حتی مفهوم شکست هم مورد بازنگری قرار میگیرد. اصلا شکست چه معنایی دارد؟ اگر از آن تجربهای جدید یاد بگیرید، آیا هنوز هم شکست محسوب میشود؟
دوک حتی استدلال میکند که ذهنیت رشد به فرد اجازه میدهد تا در زندگی احساس استرس کمتر و موفقیت بیشتری داشته باشد. البته این موضوع معقول است، زیرا در ذهنیت رشد همیشه مشغول یادگیری از تجربیات و بهبود خودتان هستید.
دوک در کتاب «روانشناسی جدید موفقیت» (The New Psychology of Success) توصیه میکند: «اگر والدین میخواهند چیزی به فرزندشان هدیه دهند، بهترین کار این است که عشقورزی به چالشهای زندگی را به آنها بیاموزند. به این ترتیب فرزندشان وقتی در معرض اشتباهات قرار میگیرد، از تلاش خود لذت میبرد و به یادگیری ادامه میدهد. فرزندان نباید برده ستایش و تعریف و تمجید شوند. بنابراین آنها به روشی مادامالعمر برای ایجاد و ترمیم اعتماد به نفس خود دسترسی خواهند داشت».
من عاشق عبارت «لذت بردن از تلاش» دوک هستم. لذت بردن از آنچه اتفاق میافتد، بسیار سخت است. چون اغلب سعی میکنیم با زور آن را تغییر دهیم یا سرمان را به در و دیوار میکوبیم. اما زمانی که شروع به دوست داشتن چالشها کنیم و با اشتباهات خود درگیر شویم؛ همه چیز تغییر میکند.
زمانی که دیگران با نگاهی بسته با ایدههایتان مواجه میشوند یا دیدگاه ثابتی در مورد فکر و ایده دیگران دارید؛ چه حالی به شما دست میدهد؟ احتمالا احساس میکنید متوقف شدید. مانند وقتی که سعی میکنید از خودتان در برابر اطلاعات مختلف و آلوده شدن جهانبینیتان محافظت کنید. همانطور که قبلا درباره آن حرف زدیم؛ این احساس توقف (خاموش شدن مغز) میتواند همراه با تحول باشد. مثل کسی که توسط یک پلنگ عظیم الجثه تعقیب شده و در گوشهای گیر میافتد. وظیفه شما این است که با یک توپ کوچک حواسش را پرت کرده و خودتان را نجات دهید.

شما به عنوان فردی با ذهنیت رشد در این موقعیت چه احساسی خواهید داشت؟ به معنای واقعی کلمه آماده پذیرش و دریافت ایدههای جدید هستید. میتوانید آنها را در تجربیات خود بکار بگیرید. همچنین ذهنیت رشد، دریچه قدرت یادگیریتان را باز میکند.
چه اتفاقی میافتد زمانی که به چالشهای زندگیمان عشق بورزیم و درگیر اشتباهات خود شویم؟
همین امروز امتحانش کنید. هنگامی که از محدوده امن خودتان خارج شدید، تمرین سه مرحلهای زیر را انجام دهید:
مرحله 1: بررسی کنید که آیا بخاطر ترس مغزتان قفل شده یا از تفاوتهای موجود احساس ناراحتی میکنید؟ البته مطمئن شوید که واقعا در معرض خطر نباشید.
مرحله 2: آیا میتوانید کمی عمیقتر این توقف و بیقراری را حس کنید، بدون اینکه کار خاصی برای خروج از آن انجام دهید. دقیقا در همین زمان میتوانید در موردش کنجکاو باشید؟ با ذهن و بدنتان آن را درک و بررسی کنید، «آه، الان احساس ناراحتی میکنم».
حتی میتوانید از ترفندی که قبلا نوشتم، استفاده کنید تا چشمانتان روی واقعیتی گسترده باز شود. «اوه، من از محدوده امن خودم بیرون آمدم».
مرحله 3: به خودتان یادآوری کنید که این فرصتی برای یادگیری است. مثل بهترین معلمها و مربیانی که در طول زندگیتان داشتید. زمانی که شما را برای قبول چالشها ترغیب میکردند. به یاد بیاورید چطور باعث رشدتان شدند. به این فرصت احترام بگذارید، به چشم یک معلم به آن نگاه کنید و بپرسید که: «چه چیزی میتوانم از این موقعیت یاد بگیرم». آیا میتوانید مرزهای خودتان را گسترش دهید و محدوده امنتان را بزرگتر کنید؟
صحبتهایم را با یادآوری یک نقل قول تمام میکنم.
«هیچ انسان بزرگی در این دنیا وجود ندارد. فقط چالشهای بزرگی هستند که مردم عادی برای رویارویی با آنها برمیخیزند.»
نحوه مواجهه هر کس با چالشها و مشکلات منحصر به فرد است. چون افراد باورها و طرز فکر خاصِ خود را دارند. به طور کلی میتوان طرز فکر افراد را به دو دسته «ذهینت ثابت» و «ذهنیت رشد» تقسیمبندی کرد. در ذهنیت ثابت اعتقاد بر این است که تواناییها به طور ذاتی و از زمان تولد در وجودمان قرار داده شدند و برای موفقیت باید از همانها به بهترین شکل ممکن استفاده کنیم. اما ذهنیت رشد میگوید که هر چالش یا موقعیت، فرصتی برای رشد و یادگیری است. پس همیشه میتوانیم فرصت جدیدی برای پیشرفت در اختیار داشته باشیم.
در حقیقت باورها و طرز فکرتان دستاوردهای زندگی شما را مدیریت میکنند. اگر موفقیتهای بیشتری در زندگی میخواهید باید یاد بگیرید طرز فکر و ذهنیت خود را گسترش دهید. برای شروع مراحل سهگانه خروج از محدوده امن را به طور پیوسته تمرین کنید.
امروز با ذهنیت خاص خودتان به سراغ چالشها بروید. چالش را به چشم معلمی ببینید که فرصتی برای یادگیری چیزهای نوین و تجربه کردن در اختیارتان میگذارد. چالشها را در آغوش بکشید و به آنها عشق بورزید، از تلاشتان برای مواجه با آن لذت ببرید و جهانبینی خود را گسترش دهید. یادتان باشد افراد با ذهنیت رشد، استرس کمتری در زندگی تجربه کرده و موفقیتهای بیشتری کسب میکنند.
مطالعه کامل مطالب راهرو برای کاربران ویژه در نظر گرفته شده است. برای خرید اشتراک روی لینک زیر کلیک کنید.
میخواهم اشتراک بخرم