
«تا مهر ماه قرار است ده کیلو وزن کم کنم. چاق؟ نه. هیچوقت چاق نبودم. هنوز هم چاق نیستم. ولی این روزها وزنم از همیشهی خودم بیشتر شده. این دکتر را هم دوستم معرفی کرد. دوستم و همکارم و دوست دوستم که همه پیش او رفتند و بعد از چند ماه باربی شدند. آها الان یادم افتاد، این خانم اصلا دکتر نیست. کارشناس تغذیه است. ولی هر هفته تو را روبرویش روی یک صندلی مینشاند و میگوید کفشهایت را در بیاور. بعد بدون کفش میروی روی ترازو و میبینی چقدر وزن کم کردهای.
اگر وزن اضافه کرده باشی هم موهای شرابیاش را میاندازد پشت گوش و اخم میکند. بعد هم از مطب میآیی بیرون و میان وعده هلو و بیسکوییت جو و موز میخوری و شامت میشود یک کاسه ماست و خیار تا وزنی را کم کنی که اصلا نیازی به کم کردنش نداشتی»
این وضعیتی بود که از مهر تا شهریور 98 داشتم. هر هفته و به مدت پنج هفته. من میخواستم لاغرتر از چیزی که هستم بشوم. کاری که همه میگفتند به آن نیاز نداری. من اما به شدت پیگیر این کار شده بودم و در نهایت هم به خاطر این که حوصلهام در رژیم سر میرفت رهایش کردم. تا حالا به این فکر کردهاید که چقدر از کارهایی که میکنیم، کارهایی هستند که واقعا میخواهیم انجامشان بدهیم؟ آیا موفقیتمان مال خود خودمان است؟
بیشتر ما در کودکی، پدران و مادرانمان را نمود عینی موفقیت میبینیم. پدر میتواند خودش دوچرخه را تعمیر کند، مادر میتواند ساعتها بیخواب آلودگی رانندگی کند. راستش را بخواهید تعریف شخصی من از موفقیت هنوز هم این مفاهیم را در برمیگیرد. "از پس کاری بر آمدن" به نظر من یعنی موفق بودن، هر چند در دایرهای محدود. موفقیت به شکل کلی اما دو تعریف دارد: موفقیت عینی و موفقیت ذهنی
موفقیت عینی همان طور که از اسمش مشخص است، با عناصری سنجیده میشود که همه بتوانند آنها را با چشم ببینند. مسائلی مانند ارتقا شغلی، خرید یک خانه بزرگتر یا پوشیدن یک کفش بهتر. وقتی شما از یک کارشناس به مدیر بخش ارتقا مییابید "موفق" شدهاید، این چیزی است که برای همه قابل مشاهده است. یک موفقیت عینی. موفقیت ذهنی اما کمی متفاوت است.
شما در همین ارتقا شغلی، اگر از شغلتان رضایت قلبی نداشته باشید، حالتان خوب نباشد یا چیزی در رفتار همکاران برایتان آزاردهنده باشد موفقیت ذهنیتان در خطر است.
بیایید یک مثال خیلی ساده بزنیم. فضانورد شدن، آرزوی خیلی از بچههاست (شاید دو بچه از هر ده تا). چیزی که در هفت یا هشت سالگی به آن فکر میکنیم و شبها خوابش را میبینیم، یک آرزو است. اما اهداف فرق دارند. برای فضانورد شدن باید چه کرد؟ باید اول درس خواند و دبیرستان را تمام کرد، بعد از دانشگاه فارغالتحصیل شد و بعد هم سخت کار کرد تا به استخدام یک سازمان فضایی درآمد.
اینها اهداف ما محسوب میشوند. مثلا کسب رتبه اول در کلاس دانشگاه یک هدف است. هدف، چیزی است که برای رسیدن به آن اقدامی انجام میدهید، یک کنش واقعی. آرزو اما چیزی است که میشود همیشه به آن فکر کرد. اهداف نیاز به کنش دارند اما آرزوها میتوانند بدون هیچ تلاشی اتفاق بیفتند.
مثالی که اول این یادداشت زدم، یعنی لاغری، شاید یکی از فراگیرترین تجربههای شخصی است که هر کدام از ما به شکلی با آن درگیر هستیم. بسیاری از ما جایی در طول زندگیمان تصمیم به تغییر ظاهرمان گرفتهایم (یا حداقل بهتر کردنش). خیلیها آن را کمبود اعتماد به نفس میدانند اما تجربه شخصی من نشان داد که هیچ ربطی به اعتماد به نفس نداشت. من از بدنم خوشم میآمد و میدانستم با کم کردن آن وزن بیشتر خوشم میآید.
خیلیها این موضوع خاص یعنی میل به تغییر ظاهر را امری میدانند که تحت تاثیر رسانه پایش به زندگی ما باز شده. تغییراتی که گاهی اینقدر ملایم نیستند و به جاهای مخوفی میرسند. یک نظرسنجی که سال گذشته از 227 دانشجوی زن در بریتانیا انجام شده، نشان داد که بیشتر آنها وقت گردش در فیس بوک، بدنشان را با گروه دوستانشان و سلبریتیهایی که میشناسند مقایسه و حسی منفی پیدا میکنند اما در مورد خانوادهشان این احساس را ندارند.
یادداشت ما این بار درمورد تاثیر رسانه بر تصویر بدنی (body image) نیست (هر چند در مورد این موضوع میشود هزاران صفحه نوشت)، این مثال را زدم تا بهتر بفهمیم که مقایسه، چقدر میتواند بر مسیر اهداف ما تاثیرگذار باشد. من به لاغری نیاز دارم یا احساس میکنم چون شبیه این زیبارویانِ قلمی نیستم، چیزی کم دارم؟
همان طور که گفتم، بسیاری از اهداف ما میتواند تحت تاثیر رسانه تغییر کند. یا حتی تغییر نکند، بلکه گاهی شاهد تولد اهداف تازهای باشیم که رسانه به ما تحمیل کرده. اهداف سال جدید شما چه چیزهایی هستند؟ ریشه تمامشان را میدانید؟
دانشکده روچستر در آمریکا، تحقیقی انجام داده که تاثیرات جامعه را بر اهداف شخصی ما میسنجد. طبق یافتههای این پژوهش، شهروندان کشورهایی مثل ایالات متحده و دانمارک که حقوق فردی در آنها اهمیت بسیاری دارد، اهدافشان نسبتا مشابه و تا حدود زیادی شخصی است: میخواهند ثروتمند باشد، دوستان زیادی داشته باشند و در درس موفق شوند. اما کشورهایی مثل روسیه یا چین کمونیستی که (با وجود پیشرفتهای بسیار زیاد تکنولوژیک، هنوز) در آنها "گروه" بر فرد غالب است، اهداف مردم بیشتر در راستای جلوگیری از وقوع حوادثِ ناخواسته قرار میگیرد.
گروهی از روانشناسان این دانشگاه با این تحقیق، فهمیدند که حتی درونیترین و ابتداییترین اهداف ما تا حدودی تحت تاثیر جامعه هستند. این تحقیق نشان داد که روسها دو برابر آمریکاییها اهدافی داشتند که مبتنی بر جلوگیری از وقوع چیزی بود، چون فرهنگشان تماما بر پیشگیری از نتایج منفی بنا شده.
اندرو جی الیوت، پروفسور همکار روانشناسی و مدیر این پژوهش میگوید که روسها نمیخواستند به هیچ عنوان باعث عدم هماهنگی در گروهشان بشوند، از ایجاد موج پرهیز میکنند و میخواهند تا حد امکان شبیه بقیه باشند. پس اهدافشان هم در راستای رهایی از صفاتی است که آنها را منفی میدانند.
داشتن یک برنامهریزی و هدف شخصی، حس استقلال ما را افزایش میدهد. اول، یک تصویر بزرگ و کلی از کاری که میخواهید با زندگیتان انجام بدهید داشته باشید (بله، داشتن یک تصویر از کل زندگی خیلی دشوار است اما یک دیدگاه ده ساله به نظر آسانتر میرسد) و اهداف بزرگتان را بشناسید. بعد، این اهداف بزرگ را بشکنید و کوچک و کوچکتر کنید. آن قدر کوچک که به مقیاس هفتگی برسند، بعد این اهداف کوچک و قابل دسترسی را در برنامهریزی هفتگیتان قرار بدهید.
داشتن یک سرویس اینترنتی که دو میلیون نفر از آن استفاده میکنند در نگاه اول غیر ممکن به نظر میرسد اما یادگیری نوشتن یک بیزنس پلن، دو سه روز بیشتر وقتتان را نمیگیرد. و نوشتن بیزنس پلن اولین کاری است که برای رسیدن به آن سرویس دو میلیونی انجام خواهید داد، سفرهای بزرگ همیشه از قدمهای کوچک شروع میشوند.
این جاست که سوالهای مهمی پیش رویتان قرار میگیرند: از شغلتان راضی هستید؟ این همان شغلی است که همیشه دوست داشتید؟ مهارت یا برنامهای هست که آن را بلد نباشید و بخواهید در چند ماه یا چند سال آینده یاد بگیرید؟ زندگی شخصیتان همان طوری که میخواهید پیش میرود؟
بهترین آدمها، دیسیپلینهای شخصی دارند
در اهمیت قوانین شخصی، هرچقدر بگوییم کم گفتهایم. این قوانین به زندگی ما چهارچوب میبخشند و باعث میشوند مسائل کوچک و شخصی داشته باشیم که واقعا به آنها پایبندیم. پایبندی و تعهد، ما را در مسیرمان جدیتر میکنند و خیلی از خرده هدفها را از جلوی چشممان برمیدارند.
مثلا اگر یک قرار شخصی با خودتان گذاشتهاید که تا شش ماه سیگار نکشید، احتمالا متوجه شدهاید که پایبند ماندن به آن روز به روز سختتر میشود. به ویژه اگر آخر هفته به یک مهمانی دوستانه دعوت هستید یا وقت استراحتتان را در محل کار همیشه به سیگار کشیدن با همکاران در تراس میگذراندهاید.
این جا دیسپیلین شخصی شما بیشتر از همیشه تعیینکننده است و میتواند انگیزه و ارادهتان را به همه نشان بدهد. یک دوست قدیمی دارم که هیچوقت به کودکان کار پول نمیدهد.
حتی اگر چندین دقیقه کنارش راه بروند و التماس کنند. خیلی از ما از روی دلسوزی یا از روی میل به هرچه زودتر راحت شدن از آن معضل اجتماعی که به شیشه ماشینمان چسبیده یا گوشه مانتویمان را گرفته، بالاخره دست به جیب میشویم اما او هیچوقت و به هیچ قیمتی پول به هیچ کودک خیابانیای نمیدهد.
دوستم اعتقاد دارد که افتادن کودک در چرخه کار از اساس اشتباه است و ما با پول دادن، انگار کار او را به رسمیت میشناسیم. از او خرید میکنیم و تشویقش میکنیم. او گاهی برایشان شکلات میخرد یا داوطلبانه در یک مرکز خیریه به آنها نقاشی یاد میدهد اما قدرت و ارادهاش برایم همیشه قابل تحسین بوده. من از دوستم یاد میگیرم چون عقیدهاش را قابل میداند و این باعث میشود من هم آن را قابل بدانم.
اهداف شخصی ما، گاهی از لا به لای نصیحتهای بزرگترها، گاهی از یک کتاب داستان تاثیرگذار و گاهی هم با یک ملاقات فراموش نشدنی به ذهنمان خطور میکنند. اهدافی که متاسفانه و در جامعه امروز ما، از همان لحظه تولد تحت حمله هستند: «این منطقی نیست.»، «با کدام پول؟»، «اصلا وقتش را داری؟». اما چه کسی غیر از خود شما میتواند نشان بدهد که شدنی است؟ سیگار نکشیدن، قند نخوردن یا پول ندادن به کودکان کار هر کدام به خودی خود صحیح هستند اما وقتی خودتان آنها را رعایت نکنید، چطور بقیه به آنها اهمیت بدهند؟ اولین مانعِ سر راه اهدافتان نباشید!
ما در جامعه، به معنای بهتر جهانی زندگی میکنیم که تعیین اهدافی که «واقعا» مالِ خودمان هستند از آن چیزهایی که خواسته یا ناخواسته، دانسته یا ندانسته به ما تحمیل شدهاند، چندان ساده نیست. سختتر از آن، پیدا کردن خودمان و یافتن اهدافی که «واقعا» برایمان مهماند و میخواهیم که به دستشان بیاریم.
تعریف فرمولی ساده و سرراست شاید ممکن نباشد، اما به نظر، بد نیست وقتی به هدفی رسیدیم و خواستیم که برای عملی کردندش برنامهریزی کنیم، از خودمان این سوال را بپرسیم که آیا این واقعا همان چیزیست که من قلبا خواستارش هستم؟

آنچه که خواندید، بخشی از پروندهی عیدانهی راهرو با موضوع برنامهریزی بود. برای اطلاعات از سایر بخشهای این پرونده و مطالعهی آنها اینجا کلیک کنید.