
آیدین ضیاپور، مشاور مدیریت محصول و دیزاین اسپرینت
پروفایل لینکدین: https://www.linkedin.com/in/aidinziapour
![چارلز کترینگ، مخترع آمریکایی [1958-1856]](https://files.virgool.ir/upload/users/5464/posts/xdchsd7b2uod/acngkntyin1f.jpeg)
مشکلی که به خوبی تشریح شود، مشکلی است که نیمی از آن حل شده است. برای مدیران محصول این نه تنها یک جمله زیبا بلکه یک پند همیشگی است که باید در ذهن داشته باشند. در طول سال ها فعالیت در صنعت تولید محصولات نرم افزاری، تحلیل و مهندسی ضعیف نیازمندی ها و مشکلات کاربران را دلیل اصلی عدم موفقیت محصولاتی می دانم که در ابتدا پتانسیل بی نظیری برای موفقیت در بازار و کسب رضایت کاربران خود داشتند. دوست دارم از این مشکل به عنوان یک همه گیری یا (Pandemic) نام ببرم. تعداد بسیار محدودی از شرکت ها و تیم های بالغ نرم افزاری در دنیا هستند که به درستی اصول تحلیل و مهندسی نیازمندی های کاربران و جامعه هدف خود را به اجرا در می آورند و فضای مشکل فعلی (As-is Problem Space) و تجربه های قبلی آن ها را تا حد امکان شناسایی می کنند.
در سال 2002 گزارشی از میزان استفاده فیچرهای یک سیستم توسط جیم جانسون مدیر گروه تحقیقاتی Standish Group در سومین کنفرانس بین المللی Extreme Programming در ایتالیا ارائه شد. بر طبق این گزارش 45 درصد از فیچرها و قابلیت های یک سیستم هرگز توسط کاربران نهایی استفاده نمی شوند و تنها از 7 درصد فیچرها به صورت همیشگی استفاده می شود. اما دلیل این اتفاق چیست؟ " مهندسی و تحلیل اشتباه نیازمندی های کاربران. "

قبل از تعریف مهندسی نیازمندی ها ابتدا باید تعریفی از مفهوم نیازمندی ها ارائه کرد. طبق تعریف بورد بین المللی مهندسی نیازمندی ها (International Requirements Engineering Board - IREB)، نیازمندی عبارت است از:
" شرایط یا توانایی مورد نیاز یک مشتری برای حل مسئله یا دستیابی به یک هدف "
- برگرفته شده از واژه نامه مهندسی نیازمندی ها - IREB-CPRE Glossary
نیازمندی های مرتبط با کاربران نهایی و مشتریان اغلب در قالب دردها (Pains) و خواسته ها (Desires/Gains) بیان می شود. در واقع این نیازمندی ها شامل شرایط و قابلیت هایی است که کاربران و مشتریان برای حل مسئله ای خاص و یا رسیدن به هدف مورد نظر به دنبال راهکاری برای پاسخگویی به آن ها هستند.
از طرف دیگر، مفهوم دیگری در توسعه محصولات نرم افزاری وجود دارد که به مهندسی نیازمندی ها مشهور است. طبق تعریف بورد بین المللی، مهندسی نیازمندی ها عبارت است از:
رویکردی منظم در رابطه با مشخصات و مدیریت نیازمندی ها با اهداف زیر:
(1) دانستن نیازمندی های مربوطه، دستیابی به اجماع بین ذینفعان در مورد نیازمندی ها، مستندسازی آن ها مطابق با استانداردهای معین و مدیریت سیستماتیک آن ها،
(2) درک و مستند سازی خواسته ها و نیازهای ذینفعان،
(3) تعیین و مدیریت نیازمندی ها برای به حداقل رساندن ریسک تحویل سیستمی که پاسخگوی خواسته ها و نیازهای ذینفعان نباشد.
- برگرفته شده از واژه نامه مهندسی نیازمندی ها - IREB-CPRE Glossary
مفهوم مهندسی نیازمندیها (Requirements Engineering) به فرآیند تعریف، مستندسازی و مدیریت نیازمندی های محصولات نرم افزاری اشاره دارد. مهندسی نیازمندی ها یک مفهوم رایج در مهندسی سیستم (System Engineering) و مهندسی نرم افزار (Software Engineering) است که بعدها در مفهوم مدیریت محصول مورد بحث و پیاده سازی قرار گرفته است. به طور کلی مهندسی نیازمندی ها شامل موارد زیر می شود:

نکته مهمی که باید در این بخش یادآور شد این مورد است که اکثریت جامعه نرم افزاری دنیا بر این باور هستند که مهندسی نیازمندی ها صرفا یک فعالیت مقدماتی (upfront) است که در محیط های توسعه چابک نمی تواند مورد استفاده قرار بگیرد. " این یک باور اشتباه است. "
مهندسی نیازمندی ها یک فعالیت پویا (dynamic) و مستمر (continuous) است. مدیر محصول و تیم توسعه باید به صورت مداوم در حال استخراج نیازمندی ها، تحلیل آن ها، مستندسازی و مدیریت پویای نیازمندی ها باشند تا بتوانند محصول مورد علاقه مشتریان و کاربران خود را عرضه و نگهداری کنند. فراموش نکنید که صنعت نرم افزار همواره با تغییرات شدید (Extreme Change) همراه است. این امر بر لزوم مستمر و پویا بودن فرآیند مهندسی نیازمندی ها تاکید می کند.
همانگونه که در بالا ذکر شد، مهندسی نیازمندی ها از چهار بخش اصلی تشکیل شده است که اجرای درست هر یک از این بخش ها نیازمند استفاده از روش ها و تکنیک های متفاوتی است. در ادامه تلاش شده است تا به معرفی کلی برخی از این تکنیک ها در هر یک از بخش های مهندسی نیازمندی ها پرداخته شود:
" مردم دریل نمی خرند، آن ها حفره ای که توسط آن حفر می شود را می خرند"
- زیگ زیگلار

دوستان من! مهندسی نیازمندی ها بخشی غیر قابل انکار در توسعه محصولات موفق نرم افزاری است. فهم کامل و پیاده سازی درست آن به توسعه محصولات ارزش محور (Value-based products) منتهی خواهد شد. همیشه به خاطر داشته باشید که برای مشتریان و کاربران خود محصول به خودی خود ارزش چندانی ندارد اگر Outcome ارائه شده توسط آن تفاوتی اساسی در تجربه های پیشین آن ها ایجاد نکند.