ارتباط موثر یکی از عناصر اساسی برای موفقیت در هر حوزهای به حساب میآید. هر چه ارتباطات ما در زندگی روزمره و کاری ما قویتر و مؤثرتر باشد، احتمال مواجهه با چالشها کاهش پیدا میکند و در نتیجه، زندگی بهتری خواهیم داشت.
در این مقاله، به بررسی اهمیت و تأثیرات ارتباط موثر خواهیم پرداخت و راهکارها و نکاتی را برای بهبود این ارتباطات ارائه خواهیم داد. با ما همراه باشید تا در دنیای پویای ارتباطات، هر روز بهترین خود را به اشتراک بگذاریم و با یکدیگر به دنبال رشد و پیشرفت باشیم.

طی تعریفی که محققان از مفهوم مهارتهای ارتباطی ارائه دادهاند، این مهارتها عبارتاند از: توانایی برقراری ارتباط با دیگران به شکل کارآمد و مؤثر. مهارتهای ارتباطی به منزله آن دسته از مهارتهایی هستند که به واسطه آنها افراد میتوانند درگیر تعاملهای بین فردی و فرایند ارتباط شوند؛ یعنی فرایندی که افراد در طی آن، اطلاعات، افکار و احساسهای خودزا از طریق مبادله پیامهای کلامی و غیرکلامی با یکدیگر در میان میگذارند.
«این مهارتها مشتمل بر خرده مهارتهای مربوط به «درک پیامهای کلامی و غیرکلامی»، «نظم دهی به هیجانها»، «گوش دادن فعال»، «بینش نسبت به فرایند ارتباط» است که اساس مهارتهای ارتباطی را تشکیل میدهند.
این مهارتها از چنان اهمیتی برخوردارند که نارسایی آنها میتواند با احساس تنهایی، اضطراب اجتماعی، افسردگی و عدم موفقیتهای شغلی و تحصیلی همراه باشد.
بنابراین، مهارتهای ارتباطی را مجموعهای از رفتارهای هدفمند، به هم مرتبط و متناسب با موقعیت فرد میداند که آموختنی بوده و تحت کنترل فرد میباشد.
"مک گراو" (روانشناس آمریکایی) معتقد است توانایی برقراری ارتباط صحیح، یک مهارت اساسی لازم برای افرادی که میخواهند ارتباط روشن، توأم با صداقت همراه با احترام داشته باشند،میباشد. اما افرادی که در برقراری ارتباط صحیح ناتوان هستند وقتی در موقعیت استرسزا قرار میگیرند، در برقراری ارتباط همانند افراد شکست خورده عمل میکند؛ بنابراین، با افزایش مهارتها، عملکرد بالاتری را در پی دارند.
برخی نیز معتقدند اولین و مهمترین پیش فرض در روابط بین فردی مهارتهای ارتباطی هستند. افرادی که در مهارتهای ارتباطی ضعیف عمل میکنند، احتمالاً بر رویدادهای زندگی خود کنترل نداشته که این امر آنها را به تدریج به سوی ناتوانی و درماندگی سوق میدهد. "ارسطو" فیلسوف یونانی اولین دانشمندی است که 2111 سال قبل نخستین بار در زمینه ارتباط سخن گفت.

ارتباط مؤثر ارتباطی است که در آن درک و استنباط گیرنده از پیام با قصد و نیت فرستنده مطابقت داشته باشد. مهمترین مهارت در بین مهارتهای فردی، مهارتهای فرستادن میباشد. مثل توانائی تفهیم کردن منظور خود. مهارتهای فرستادن پیام توسط مربیان به عنوان کلید اثربخش باید توسعه داده شوند؛ بنابراین، برای اینکه یک فرستنده پیام موفق باشد، باید مهارتهای ارسال پیام را کسب نماید و این حاصل نمیشود مگر اینکه موانع موجود شناسایی و رفع شوند.
کلمات برای افراد مختلف، معانی متفاوت دارند و اغلب ممکن است که گیرنده مفهومی را از کلمات بفهمد که غرض فرستنده آن، نبوده است. گاه ممکن است این اشکال برخاسته از یک مشکل ساده لغوی باشد؛ مانند استفاده از کلمات اختصاصی، محاورهای عامیانه و اصطلاحاتی که گروههای شغلی و نیز گروههای اجتماعی در عبارات خاص خود به کار میبرند.
تضاد بین پیامهای کلامی نیز مانعی در راه فهم پیامها ایجاد میکند. چشمها، دستها، حالت چهره و وضعیت بدن (زبان بدن) ممکن است در جهت تائید یا رد کلمات باشند.
مانع عمدۀ دیگر فهمیدن که به پیامهای غیرکلامی مربوط میشود، عدم تشخیص این نکته است که نحوۀ بیان یک مطلب ممکن است آن چه را میگویید برای شنوندگان یا گیرندگان، قابل قبول یا غیر قابل قبول جلوه دهد.
در اینجا لازم است که فرستنده برای رفع موانع فوق همواره سعی کند زبانی را به کار گیرد که روشن، موجز و متناسب با موقعیت باشد. برخی روانشناسان در این زمینه معتقد هستند که:
چون بازخورد به نوبه خود یک پیام است، لذا همان منابع و علل سوءتفاهم برای پیام نیز، دقیقاً در مورد بازخورد هم صدق میکند. ولی دو مشکل وجود دارد که منحصراً به بازخورد مربوط میشود.
برای رفع موانع مربوط به بازخورد طبق نظر "اندرسون" چهار معیار به عنوان راهنما پیشنهاد میشود.
اولین و مهمترین معیار که کلیترین آنها نیز هست، عبارت است از حصول اطمینان از اینکه بازخورد به قصد مفید بودن به گیرنده ابراز شده است.
معیار دوم عبارت از میزان درک بازخورد است.
معیار سوم عبارت از میزان پذیرش بازخورد است.
معیار چهارم میزان توانائی گیرنده برای استفاده از بازخورد میباشد.

اعتبار که رابطه نزدیکی به اعتماد دارد، اشاره به برداشت و درک گیرنده در مورد خصوصیت منبع اطلاعات (فرستنده) دارد. اگر گیرنده پیام به هر علتی فرستنده را مقام و مرجع معتبری در زمینه محتوای پیام نداند، نمیتوان انتظار داشت که گفتار و پیام نافذ واقع شود، اعتبار فرستنده مرکب از چهار عنصر صداقت، صلاحیت، شور و شوق و عینیت است.
اعمال زیر برای کسب اعتبار به فرستندگان پیام پیشنهاد میشود:
یکی دیگر از اشکالات مربوط به گیرندۀ پیام، ضعف در مهارت گوش دادن است. از دیگر مشکلات مربوط به گوش دادن، از واکنشهای احساساتی نسبت به پیامها ناشی میشود. هرگاه گیرندهای با یک پیام به صورت احساساتی برخورد کند، از واقعیت دور میشود؛ بنابراین، شنوندۀ خوبی نخواهد بود. هنگامی این شکل بغرنجتر میشود که گیرنده با محتوای پیام موافق نبوده و در مقابل آن موضع تدافعی بگیرد. سرانجام، گیرنده پیام ممکن است دارای همان موقعیت نبوده و دیدگاه فرستنده را نداشته باشد، وقتی گیرنده از لحاظ نگرش و جهانبینی با فرستنده اختلاف دارد، پیام زمینه خوبی را برای سوءتفاهم ایجاد میکند.
برخی از صاحبنظران موانع ارتباطی زیر را برای گیرنده پیام متذکر میشوند:
در واقع، موانع گوش کردن از آنجا ناشی میشود که به هنگام شنیدن و گفتگو دربارۀ ارتباطات، بیشتر مردم به گفتن و سخنوری توجه دارند و تصور میکند که نقش عمل را در فراگرد ارتباطی فرستنده پیام بازی میکند. شاید این تصور بر اثر تفکر ارسطویی در مورد ارتباطات که آن را یکسویه و فرستنده گرا در نظر میگرفت، پدید آمده باشد، در صورتی که گوش دادن یا شنیدن مؤثر، از سخنگویی به مراتب دشوارتر است.
مهارتهای دریافت پیام (گوش کردن فعال)
گوش کردن فعال به عنوان یک عامل اصلی در ارتباط اثربخش، مستلزم تبادلات دو جانبه و نسبتاً دقیق بین گیرنده و فرستنده است. گوش کردن فعال هم نیازمند تمایل و توانایی برای گوش کردن به پیام و هم پاسخدهی مناسب به محتوا و منظور پیام است مثل احساسات، ارزشها، عواطف، پذیرش احساس فرد و تلاش به درک پیام وی در زمینه آن میتواند دقت پیام را اصلاح کند.
