نویسنده: محمدرضا لواسانی
برای پیگیری چند جلسه کاری و مصاحبههای جدید مجله، چند روزی را در مشهد اقامت داشتم و در هتل مجلل درویشی ساکن بودم. صبح یکی از همین روزها، وقتی برای صرف صبحانه به رستوران هتل رفته بودم، میان همهمهی آرام سالن و بوی خوش نان تازه و قهوه، چهرهای به چشمم خورد که فوراً توجهم را جلب کرد؛ مجتبی جاهد، مدیرعامل و بنیانگذار شرکت پخش جاهد.
راستش مدتها بود که آوازه فعالیتهای او در زنجیره تأمین، واردات و توزیع تخصصی قهوه را در بازار شنیده بودم و در تحریریه «کافی ژورنال» هم به دنبال فرصتی میگشتیم تا گفتوگویی اختصاصی درباره واقعیتهای بازار قهوه و اقتصاد کافیشاپها با او داشته باشیم. حضورش در مشهد آن هم سر میز صبحانه هتل، یک فرصت طلایی و کاملاً اتفاقی بود. قهوهام را برداشتم، به طرف میزش رفتم، خودم را معرفی کردم و بعد از خوشوبشی کوتاه، از او خواستم اگر وقت دارد گپوگفتی صریح و حرفهای درباره سودهای میلیاردی کافهها، رفتار مشتریان و پشت پرده زنجیره تأمین داشته باشیم. او هم با روی باز استقبال کرد و این مصاحبه خواندنی درست از همان میز صبحانه آغاز شد.
محمدرضا لواسانی:
آقای جاهد سلام، صبحتان بهخیر. عذرخواهی میکنم که وسط صبحانه مزاحم خلوتتان شدم. من محمدرضا لواسانی هستم، مدیرمسئول و نویسنده انتشارات «کافی ژورنال». چهره شما کاملاً برای من آشنا بود و وقتی دقت کردم دیدم بله، خود آقای مجتبی جاهد هستید! حقیقتش مدتها بود پیگیر کارهای شما در شرکت پخش جاهد بودم و دیدن اتفاقیتان در هتل درویشی مشهد واقعاً بهترین اتفاق این سفر کاری من بود. اگر وقت دارید و مزاحم نباشم، بسیار مشتاقم یک گفتوگوی اختصاصی با هم داشته باشیم؛ بهخصوص درباره شایعات و واقعیتهای درآمد بالای کافیشاپها و زیروبم بازار خرید قهوه در ایران.

مجتبی جاهد:
سلام آقای لواسانی عزیز، صبح شما هم بهخیر و خوشی. بفرمایید خواهش میکنم، چه مزاحمتی! خوشبختم از همصحبتی با شما. اتفاقاً نام «کافی ژورنال» و مقالات تحلیلی شما را دنبال میکنم و خوشحالم که رسانهای به این دقت روی اقتصاد و فرهنگ قهوه کار میکند. من هم برای خرید قهوه و حضور در نمایشگاه بین المللی نوشیدنی های گرم و قهوه به مشهد آمدم. با کمال میل؛ اتفاقاً موضوع بسیار داغ و مهمی است. بفرمایید بنشینید تا در خدمتتان باشم.
محمدرضا لواسانی:
عالی شد! بگذار بدون حاشیه برویم سراغ سوالی که این روزها ترند اول جستجوهای علاقهمندان به بیزینس شده: «درآمد کافیشاپها». خیلی از جوانها یا حتی سرمایهگذاران با سرمایه خرد و کلان، با دیدن صفهای طولانی کافهها در شهرهای بزرگ فکر میکنند باز کردن کافه مثل داشتن یک چاپخانه اسکناس است! گزارشهایی داریم از سودهای خالص نجومی، و از طرف دیگر با موج تعطیلی کافهها بعد از ۶ ماه هم مواجهیم. واقعیت اقتصاد یک کافه موفق کجاست؟ آیا درآمد میلیاردی کافهها یک شوآف است یا یک واقعیت اقتصادی ملموس؟
مجتبی جاهد:
محمدرضا جان، حقیقت هر دو روی این سکه را دارد. سود ناخالص در آیتمهای بر پایه اسپرسو بسیار چشمگیر است؛ گاهی تا ۶۰ الی ۷۵ درصد! اگر یک کافه روزانه ۵۰۰ تا ۸۰۰ شات قهوه به فروش برساند، با میانگین قیمتهای فعلی یک فنجان لاته یا آمریکانو، عدد دخل روزانه واقعاً تکاندهنده میشود. اما نکتهای که خیلیها در اکسلهای بیزینس پلن فراموش میکنند، هزینههای سربار است: اجاره ملک تجاری در نقاط پاخور بالا، استهلاک شدید دستگاه اسپرسوساز صنعتی، حقوق باریستا و از همه مهمتر کیفیت زنجیره تأمین. کافههایی به درآمدهای سرسامآور پایدار میرسند که بلدند چطور با خرید عمده قهوه از شرکتهای پخش معتبر، بهای تمامشده را کنترل کنند و مشتری را به خاطر کیفیت دانه، وفادار نگه دارند.
محمدرضا لواسانی:
دقیقاً به نقطه درستی دست گذاشتی. به عنوان تأمینکننده، الگوی تقاضا را چگونه میبینی؟ در گذشته، کافهدارها سراغ روبوستاهای ارزان با تلخی بالا میرفتند تا صرفاً هزینه را پایین بیاورند. امروز رفتار مصرفکننده در کافهها چطور تغییر کرده؟ آیا مردم هنوز ترجیح میدهند قهوههای تجاری و برندهای نامآشنای قدیمی بنوشند، یا حرکت به سمت اسپشالتی کافی و خرید قهوه ۱۰۰ درصد عربیکا باعث رشد دخل کافهها شده است؟
مجتبی جاهد:
ذائقه جامعه ایرانی در ۵ سال اخیر دچار جهش معناداری شده است. امروز نسل جدید کافهروها به طعمیادها (Flavor Notes)، اسیدیته ملایم و اوریجین دانه اهمیت میدهند. مشتری وقتی به کافه میآید، فرق بین یک قهوه برزیل سانتوس با اتیوپی یرگاچف یا کلمبیا سوپریمو را حس میکند. در گذشته نامهایی مثل قهوه لاواتزا (Lavazza)، ایلی (Illy) یا پلیکانی در ذهن مصرفکننده نماد کیفیت مطلق بود؛ اما الان کافهها متوجه شدهاند با تکیه بر برشتهکاریهای باکیفیت و سیستم پخش دانههای تازهبرشت (Fresh Roast) میتوانند تجربهای خلق کنند که حتی درآمدهای کافه را دوچندان کند. وقتی فنجان باکیفیت به مشتری بدهید، قیمت بالاتر اسپشالتی را راحتتر میپردازد.
محمدرضا لواسانی:
یکی از جریانهای درآمدی جالب که در مقالات اخیر «کافی ژورنال» هم بررسی کردیم، فروش محصولات جانبی و اکسسوری در گوشه بار کافه است. قبلاً کافهها فقط قهوه سرو میکردند، اما حالا درآمد حاصل از خرید ماگ سرامیکی، ماگ سفری (تراول ماگ)، فرنچ پرس، موکاپات و بستههای قهوه آسیابشده بستهبندی برای مصرف خانگی، سهم بزرگی از درآمد ماهانه آنها را شکل داده. در شرکت پخش جاهد، تقاضای کافهها برای این لاین از محصولات جانبی چقدر رشد داشته؟
مجتبی جاهد:
بسیار نکته کلیدی و هوشمندانهای را اشاره کردی. من همیشه به همکاران کافهدار میگویم: «شما نباید درآمدتان را به ۴ پایه صندلی سالن محدود کنید». کافهای که قفسه ریتیل (Retail Shelf) دارد، سود پنهان بازار را صید میکند. امروزه جستجو برای خرید ماگ فانتزی، خرید ماگ دوجداره استیل و تجهیزات دمآوری دستی مثل کمکس و وی ۶۰ به اوج رسیده است. مشتری وقتی لاته دلچسبی مینوشد، همانجا تصمیم میگیرد برای استفاده در منزل یا هدیه به دوستش، یک بسته دان اسپرسو ۲۵۰ گرمی همراه با یک ماگ خوشساخت بخرد. این یعنی کافه بدون اشغال صندلی، فاکتورهای سودآور یک تا دو میلیونی ثبت میکند. ما در زنجیره پخش، این تنوع جانبی را یک اهرم حیاتی برای تابآوری اقتصادی کافهها میدانیم.
محمدرضا لواسانی:
اگر بخواهیم در بحث قیمتگذاری و بازار روز عمیقتر شویم، در حال حاضر قیمت قهوه در بازارهای جهانی نوسانات تندی دارد. خرید قهوه گلد و خرید قهوه کلاسیک فوری هم در کنار دانههای تخصصی هنوز برای خیلی از مجموعهها و حتی مشتریان اداری حیاتی است. در سبد پخش شما، هنوز قهوههای آماده مثل نسکافه و محصولات نستله یا قهوه جاکوبز (Jacobs) و دیویدوف (Davidoff) جایگاه خودشان را حفظ کردهاند یا بازار کاملاً تسلیم دانههای تازهآسیاب شده؟
مجتبی جاهد:
بازار ایران چندلایه است محمدرضا جان. هیچوقت نمیتوان گفت قهوههای فوری کنار رفتهاند. بخش بزرگی از سازمانها، هتلها و بیزینسها همچنان مصرفکننده عمده خرید قهوه فوری گلد هندی یا برزیلی هستند. برندهایی مثل جاکوبز مونارک (Jacobs Monarch) یا دیویدوف ریچ آروما هنوز جایگاه لوکس خودشان را در سبد خرید خانگی حفظ کردهاند. از طرفی برای مصارف روزمره در خانه، خیلی از افراد هنوز قهوه فوری را به عنوان سریعترین راه دریافت کافئین انتخاب میکنند. هنر یک شرکت پخش حرفهای این است که پاسخگوی تمام بخشهای تقاضا باشد؛ از کیسههای دان ۶۰ کیلویی سبز و رستشده برای کافههای حرفهای تا قهوههای فوری و ساشهای برای مصرفکننده با بودجه اقتصادیتر.
محمدرضا لواسانی:
اجازه بده از زاویه یک سرمایهگذار تازهوارد سوال کنم. خیلی از مخاطبان ما میپرسند: «آیا در این بازار شلوغ و پر از کافههای مدرن، هنوز هم ورود به بیزینس کافه با هدف درآمد بالا توجیه دارد؟» فرض کنیم فردی میخواهد ۳ تا ۵ میلیارد تومان سرمایهگذاری کند. تو چه فرمولی برای او داری تا پولش در دکور و دستگاههای بیاستفاده نسوزد و واقعاً به سود خالص ماهانه برسد؟
مجتبی جاهد:
فرمول موفقیت امروز دیگر «طراحی یک دکور اینستاگرامی و تمام» نیست. دوران اینستاگرامزدگی صرف به پایان رسیده؛ مردم باهوشتر شدهاند. پیشنهاد من همیشه یک مدل ۳۰-۴۰-۳۰ است: ۳۰ درصد تمرکز روی لوکیشن و دسترسی، ۴۰ درصد روی استراتژی منو، ثبات طعم و قیمت تمامشده از طریق اتصال مستقیم به شرکتهای پخش دست اول برای خرید قهوه عمده، و ۳۰ درصد آخر روی آموزش مستمر باریستا و تجربه مشتری (Customer Experience). کافهای که دانه بیکیفیت میخرد تا ماهانه چند میلیون تومان در هزینه قهوه صرفهجویی کند، روزانه دهها میلیون تومان از ارزش تکرار خرید مشتری (Retention Rate) را میسوزاند. راز درآمدهای میلیارد تومانی کافههای برند مشهد یا تهران، ثبات قطعی در طعم فنجان و ارائه لاینهای اختصاصی است.
محمدرضا لواسانی:
جالب است؛ به عنوان نمونه برندهای زنجیرهای مثل استارباکس (Starbucks) در سطح بینالمللی با همین استانداردهای یکپارچه و البته فروش اکوسیستم کامل مثل فروش ماگ، تامبلر و دانه قهوه به این درآمدها رسیدهاند. در ایران به نظرت برندسازی زنجیرهای چقدر توانسته درآمد کافهها را تصاعدی کند؟ آیا ما نمونههایی داریم که توانسته باشند مقیاسپذیر شوند؟
مجتبی جاهد:
صد درصد. الان در ایران برندهایی مثل کافه لمیز، سام کافه یا کافه رئیس نشان دادهاند که وقتی سیستم استانداردسازی شود و زنجیره تأمین بدون واسطه کار کند، درآمدها ابعاد چندصد میلیاردی پیدا میکند. این برندها متوجه شدند که فقط قهوهفروشی نمیکنند؛ آنها سبک زندگی میفروشند. شما وقتی وارد شعب آنها میشوید، از خرید قهوه ترک سنتی گرفته تا دانههای تخصصی سینگل اوریجین و خرید ماگهای لوگودار اختصاصی، یک پکیج کامل دریافت میکنید. همین همافزایی ارزش برند و کاهش هزینه خرید مواد اولیه به دلیل مقیاس بالا، حاشیه سود نهایی آنها را فوقالعاده جذاب و دستنیافتنی میکند.
محمدرضا لواسانی:
نقش شرکتهای پخش و تأمین مثل مجموعه خودت را در این میان چطور تعریف میکنی؟ معمولاً کافهدارها در ابتدای راه از بدقولی بنکدارها، نوسان شدید قیمت دانه و عدم ثبات پروفایل رست گلایه دارند. شرکت پخش جاهد چه مزیت رقابتی ایجاد کرده که کافهدار با خیال راحت روی فروش و بالا بردن درآمدش تمرکز کند؟
مجتبی جاهد:
درد اصلی یک کافهدار این است که شنبه یک قهوه تحویل بگیرد و پنجشنبه قهوهای با طعم کاملاً متفاوت! این ضربه مهلکی به اعتبار کافه میزند. رسالت ما در مجموعه جاهد این بوده که ثبات را به کافهها هدیه بدهیم. وقتی کافهدار از ما خرید قهوه اسپرسو یا خرید قهوه میکس تجاری و تخصصی انجام میدهد، میداند بچ بعدی رست هم دقیقاً با همان پروفایل و همان کیفیت رطوبت و تراکم دانه تحویل داده میشود. دومین مسئله، حذف دستبهدست شدن کالا است؛ ما تلاش کردیم با لجستیک دقیق و ارسال سریع به سراسر کشور، کاری کنیم که حتی یک کافه نوپا در یک شهرستان دورافتاده هم با قیمتی مشابه کافههای پایتخت، مواد اولیه تازه دریافت کند. وقتی دغدغه تأمین و قیمت حل شود، مدیر کافه تمام انرژیاش را روی فروش و بازاریابی میگذارد و درآمدش صعودی میشود.
محمدرضا لواسانی:
مجتبی، بی تعارف بگو، برای یک مشتری عادی که وارد فروشگاه یا سایت میشود، در این آشفتهبازار انواع برچسبها، چطور باید قهوه اصل و مناسب را انتخاب کند؟ فرض کن کسی برای خانه میخواهد قهوه بخرد، بودجهاش متوسط است و میخواهد طعمی نزدیک به قهوههای کافه تجربه کند. پیشنهاد تو برای خرید روزمره خانگی چیست؟
مجتبی جاهد:
برای خانه، اولین توصیه من سرمایهگذاری روی یک آسیاب دستی کوچک خانگی و خرید قهوه تازه به صورت دان (نه از قبل پودر شده) است. دوم اینکه مشتری بداند چه حسی از قهوه میخواهد؛ اگر کافئین بالا، تلخی ملایم و کرمای فشرده میخواهد، یک بلند ۷۰ به ۳۰ روبوستا به عربیکا عالی است. اگر به دنبال عطر میوهای، اسیدیته شفاف و حس سبکی است، باید سراغ خرید قهوه ۱۰۰ درصد عربیکا برود. برای دمآوری ساده هم داشتن یک موکاپات باکیفیت و نوشیدن در یک ماگ سرامیکی استاندارد که دمای نوشیدنی را حفظ کند، لذت یک فنجان تخصصی را در خانه بازسازی میکند. لازم نیست برای شروع سراغ دستگاههای گرانقیمت بروند؛ دانه باکیفیت مهمترین نقش را در طعم دارد.
محمدرضا لواسانی:
بسیار کاربردی و دقیق. به عنوان سوال ماقبل پایانی، تحول آینده این صنعت را کجا میبینی؟ آیا موج جدیدی در راه است که معادلات درآمدی کافهها و بازرگانی قهوه را به هم بریزد؟ مثل قهوههای سرددم (کلد برو) آماده مصرف، یا حتی ورود رباتها به صنعت بار گرم؟
مجتبی جاهد:
آینده متعلق به «شخصیسازی و سرعت» است. بازار نوشیدنیهای Ready to Drink (RTD) و قوطیهای قهوه سرددم باکیفیت با سرعت سرسامآوری در حال بلعیدن سهم بازار است؛ چون مردم پرمشغله در مسیر کار هم یک قهوه باکیفیت میخواهند. از طرف دیگر، در کافهها مفهوم بارتندری و ترکیب خلاقانه قهوه با سیروپهای دستساز ارگانیک و نوشیدنیهای ماکتل قهوه به ترند پردرآمدی بدل شده که سود حاشیهای فوقالعادهای به بار میآورد. کافههایی که خودشان را با این تغییرات فرمولی وفق ندهند، دیر یا زود از میدان رقابت این درآمدهای بزرگ کنار گذاشته میشوند.
محمدرضا لواسانی:
واقعاً گفتوگوی بینظیر، صریح و سرشار از بینش کاربردی شد مجتبی جان. دیدن اتفاقیات در لابی هتل درویشی مشهد، یک مصاحبه ارزشمند برای شماره آینده «کافی ژورنال» ساخت که مطمئنم به یکی از پرخوانندهترین و پرارجاعترین تحلیلهای بازار قهوه و کافهداری تبدیل خواهد شد. اگر کلام پایانی برای مخاطبان ما و علاقهمندان به دنیای بیزینس قهوه داری، بفرما.
مجتبی جاهد:
بسیار خوشحال شدم از این همکلامی دلنشین محمدرضا عزیز. به تمام کسانی که میخواهند وارد این صنعت شوند یا در حال مدیریت کافه خود هستند میگویم: قهوه پیش از آنکه فقط یک تجارت باشد، فرهنگ احترام به لحظه و تجربه مشتری است. اگر وسواس کیفیت، صداقت در قیمتگذاری و زنجیره تأمین استاندارد را رعایت کنید، درآمدهای این صنعت نهتنها خستگیتان را برطرف میکند، بلکه کسبوکارتان را به یک برند ماندگار تبدیل خواهد کرد. برای تو و خوانندگان فرهیخته کافی ژورنال آرزوی موفقیت و فنجانهای پر از عطر خوش قهوه دارم.