تا حالا شده سر ظهر یا غروب، جلوی یک کافه توی خیابون بایستید و به آدمها نگاه کنید؟ یک سمت پیادهرو، جوانی با عجله قدم برمیدارد که یک ماگ یا لیوان کاغذی قهوه داغ توی دستش گرفته؛ چند کوچه آنطرفتر، توی پارک محل یا بالکن خانه، پدر یا پدربزرگ با یک استکان چای قندپهلو نشسته و با آرامش به خیابان زل زده است.
اگر از پدرها بپرسی، شاید سری تکان بدهند و بگویند: «این زهرماریِ سیاه چیه پول بهش میدید و تلخیش رو تحمل میکنید؟ هیچچیز جای چای دبش رو نمیگیره.»
اما واقعیت چیه؟ چرا تب قهوه نوشیدن تمام نسل جوان ایران را گرفت، ولی نسل قدیم هنوز با تعصب پای سماور مانده است؟ ماجرا اصلاً سلیقه شکمی یا فقط ژست و کلاس کافهنشینی نیست؛ ماجرا تغییر ریتم زندگی ماست.

انسان ذاتاً با گرمای مایعات آرام میگیرد. از دوران باستان تا امروز، بخار یک نوشیدنی داغ، سیستم عصبی را وادار به آرامش میکند. اما در سرمای روزمرگیهای امروز، نگه داشتن یک فنجان گرم بین دو دست، انگار تنها سپر دفاعی ما در برابر تنهایی و دویدنهای بیپایان است.
نوشیدنی گرم وجودش توجیه نمیخواهد؛ آدمیزاد در میانه یک روز کاری خستهکننده، به یک «ایستگاه توقف» نیاز دارد. ولی سوال اصلی اینجاست: چرا ایستگاه جوانها کافه و دستگاه اسپرسو شد و ایستگاه قدیمیها همان قوری چینی مادربزرگ؟
پدرهای ما در دورانی زندگی کردند که دنیا آرامتر نفس میکشید. سر کار میرفتند، عصر با پای پیاده برمیگشتند، سفره شام سر ساعت پهن بود و وقت داشتند نیمساعت بنشینند پای چای تازهدم تا رنگ بدهد. چای، نوشیدنی «فراغت، طمأنینه و گپوگفتهای طولانی» است.
اما نسل من و شما چی؟
ما در نسلی چشم باز کردیم که ثانیهها میدوند. کار، رقابت، تورم، پروژههای آنلاین و مغزهایی که تا نیمهشب خاموش نمیشوند. جوان امروز چای نمیخواهد که آرامش کند و چرتش بگیرد؛ جوان امروز شوک میخواهد! یک تلخی غلیظ، شلیکی از کافئین، چیزی که مغز خوابآلود را بتکاند و بگوید: «بلند شو، هنوز تا پایان شیفت کاری خیلی مانده.»
قهوه نوشیدنی دنیای شتابزده است؛ استخراج سریع در ۳۰ ثانیه، نوشیدن در چند دقیقه، و بازگشت به میدان مبارزه.
بزرگترهای ما با طعم قند و لیمو عمانی و چای لاهیجان بزرگ شدند؛ طعمهایی آرام، دستهجمعی و خانوادگی. چای را باید دور هم میخوردند.
اما قهوه برای نسل جوان، تبدیل به یک بیانیه شد: «من سبک خودم را دارم.»
نحوه سفارش قهوه یک جور هویت است؛ یکی امریکانو تلخ و بدون شکر میزند، یکی لاته با فوم شیر میخواهد، یکی دنبال عطر دانههای روبوستا با کافئین بالا است و دیگری ظرافت اسیدیته عربیکا را میشناسد. قهوه به جوان یاد داد که طعم زندگیاش را خودش شخصیسازی کند. کافهها هم شدند اتاق فرارِ نسل خسته؛ جایی دور از کنترل خانواده، دور از قضاوتها، پشت یک میز دو نفره در گوشهای دنج.
خیلی از بزرگترها وقتی برای اولین بار اسپرسو تست میکنند، اخم میکنند. چرا؟ چون ذائقه ایرانی قرنها روی شیرینی، هل، گلاب و زعفران تنظیم شده است. برای پدربزرگ من، تلخی قهوه مترادف با «سوختگی یا داروی گیاهی بدمزه» است.
آنها حق دارند؛ نسلی که تمام عمر تلخیِ روزگار را چشیده، در فنجانش دنبال تلخی اضافه نمیگردد! آنها آرامشِ آشنای نبات و چای را میخواهند. در عوض، نسل جدید تلخی قهوه را پذیرفته، چون یاد گرفته واقعیت بدون بزک را تجربه کند.
اگر دقیق نگاه کنیم، چه آن پیرمردی که استکان نعلبکیاش را لبسوز مینوشد و چه آن جوانی که لیوان قهوهاش از کافه تا مترو همراه اوست، هر دو دنبال یک چیز مشترک هستند: فرار موقت از دغدغهها و پیدا کردن چند دقیقه خلوت با خود.
شاید پدرها هیچوقت صف طولانی برای یک شات دابل اسپرسو را درک نکنند، و شاید ما هم هیچوقت به اندازه آنها صبوری دم کشیدن چای روی سماور ذغالی را نداشته باشیم؛ اما ته ماجرا، دنیا هنوز دور یک فنجان نوشیدنی داغ میچرخد.
نویسنده: محمدرضا لواسانی