دوران شیردهی یکی از مهمترین دورههای زندگی مادر و نوزاد است. بدن مادر در این دوران علاوه بر نیازهای معمول خود، انرژی و مواد مغذی لازم برای تولید شیر را نیز تأمین میکند. به همین دلیل، کیفیت رژیم غذایی مادر اهمیت زیادی دارد.
رژیم گیاهی یا وگان در دوران شیردهی میتواند از نظر تغذیهای مناسب باشد، اما باید بهدرستی برنامهریزی شود. بهخصوص ویتامین B12، ویتامین D، کلسیم، آهن، ید، روی، کولین و اسیدهای چرب امگا۳ باید مورد توجه قرار گیرند. CDC نیز تأکید میکند که مادران شیردهی که رژیم گیاهی یا وگان دارند باید برای تأمین این مواد مغذی برنامهریزی دقیقتری داشته باشند. CCDC
بنابراین مسئله این نیست که «آیا مادر شیرده میتواند گیاهخوار باشد؟»؛ بلکه سؤال اصلی این است:
چگونه یک رژیم گیاهی کامل و متعادل در دوران شیردهی داشته باشیم؟

بله.
تولید شیر به انرژی نیاز دارد و مادر شیرده معمولاً به انرژی بیشتری نسبت به دوران پیش از بارداری نیاز دارد. CDC برای مادران شیردهی که از نظر تغذیهای وضعیت مناسبی دارند، حدود ۳۳۰ تا ۴۰۰ کیلوکالری اضافه در روز را نسبت به میزان مصرف پیش از بارداری مطرح میکند؛ البته نیاز واقعی به عواملی مانند سن، وزن، میزان فعالیت و شیردهی انحصاری یا ترکیبی بستگی دارد. CCDC
در رژیم گیاهی بهتر است این انرژی از غذاهای مغذی تأمین شود، نه فقط خوراکیهای شیرین و فرآوریشده.
منابع مناسب انرژی عبارتاند از:
جو دوسر و غلات کامل
برنج و سایر غلات کامل
سیبزمینی و سایر منابع نشاستهای
حبوبات
مغزها و دانهها
آووکادو
میوههای کامل
کره بادامزمینی و سایر کرههای مغزی
پروتئین برای حفظ عضلات، ترمیم بافتها و عملکردهای مختلف بدن ضروری است.
در رژیم گیاهی، پروتئین را میتوان از منابعی مانند:
عدس
لوبیا
نخود
سویا
توفو
تمپه
شیر سویای غنیشده
مغزها
دانهها
کره بادامزمینی
تأمین کرد.
نکته مهم این است که مادر فقط به یک منبع پروتئین وابسته نباشد و در طول روز از انواع حبوبات، سویا، غلات، مغزها و دانهها استفاده کند.
ترکیبهایی مانند:
عدس + برنج
لوبیا + نان سبوسدار
هوموس + نان سبوسدار
توفو + غلات کامل + سبزیجات
میتوانند وعدههای غذایی مناسبی ایجاد کنند.

کلسیم در سلامت استخوانها، دندانها، عملکرد عضلات و سیستم عصبی نقش دارد.
برای زنان بالغ شیرده، مقدار توصیهشده کلسیم حدود ۱۰۰۰ میلیگرم در روز است؛ این مقدار برای نوجوانان باردار یا شیرده بالاتر است. OODS
مادران وگان میتوانند کلسیم را از منابعی مانند:
شیر سویای غنیشده با کلسیم
توفوی تهیهشده با کلسیم
کلمبرگ و برخی سبزیجات برگ سبز
بروکلی
کنجد و ارده
برخی محصولات گیاهی غنیشده
دریافت کنند.
در مورد نوشیدنیهای گیاهی و سایر محصولات غنیشده، باید برچسب تغذیهای محصول بررسی شود؛ زیرا مقدار کلسیم محصولات مختلف یکسان نیست. OODS
اگر قرار باشد در رژیم وگان دوران شیردهی فقط روی یک ماده مغذی تأکید ویژه داشته باشیم، ویتامین B12 یکی از مهمترین آنهاست.
ویتامین B12 بهطور طبیعی عمدتاً در غذاهای حیوانی وجود دارد و غذاهای گیاهی معمولاً منبع طبیعی قابل اتکایی برای آن نیستند؛ برخی غلات صبحانه، مخمر تغذیهای و محصولات گیاهی غنیشده با B12 میتوانند منابع آن باشند. OODS
این موضوع در دوران شیردهی اهمیت بیشتری دارد، زیرا کمبود B12 مادر میتواند باعث کاهش B12 در شیر مادر شود و نوزاد را در معرض کمبود قرار دهد. کمبود شدید B12 در نوزاد میتواند پیامدهای عصبی جدی داشته باشد. CCDC
بنابراین:
مادر وگان در دوران شیردهی باید برای تأمین مطمئن B12 از غذای غنیشده و/یا مکمل مناسب با نظر پزشک یا متخصص تغذیه استفاده کند.
این موردی نیست که بهتر باشد به شانس یا مقدار کمی غذای گیاهی اکتفا شود.
ویتامین D برای سلامت استخوانها و عملکردهای مختلف بدن اهمیت دارد.
دریافت ویتامین D فقط از غذا دشوار است و بسیاری از افراد به غذاهای غنیشده یا مکمل نیاز پیدا میکنند. OODS
در مورد نوزاد نیز نکته بسیار مهمی وجود دارد:
شیر مادر بهتنهایی معمولاً ویتامین D کافی برای نوزاد فراهم نمیکند.
CDC و آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکنند نوزادان شیرخوار و نوزادانی که بخشی از شیرشان از شیر مادر تأمین میشود، از روزهای ابتدایی زندگی روزانه ۴۰۰ واحد بینالمللی (IU) ویتامین D دریافت کنند. CCDC
بنابراین تأمین ویتامین D مادر و مکمل ویتامین D نوزاد دو موضوع جداگانه هستند و نباید یکی را جایگزین دیگری دانست.
آهن برای تولید هموگلوبین و انتقال اکسیژن در بدن ضروری است.
عدس، لوبیا، نخود، توفو، برخی سبزیجات برگ سبز، غلات غنیشده و مغزها میتوانند منابع آهن گیاهی باشند.
اما آهن موجود در غذاهای گیاهی عمدتاً آهن غیرهِم است و جذب آن از آهن هِم موجود در برخی غذاهای حیوانی کمتر است. CDC نیز آهن را یکی از مواد مغذی مورد توجه در مادران شیرده وگان معرفی میکند. CCDC
یک راه ساده برای افزایش جذب آهن گیاهی، ترکیب آن با منابع ویتامین C است.
مثلاً:
عدس + گوجهفرنگی
لوبیا + فلفل دلمهای
نخود + آبلیمو
توفو + بروکلی
ویتامین C میتواند جذب آهن غیرهِم را افزایش دهد.
اگر مادر سابقه کمخونی یا کمبود آهن دارد، بهتر است سطح آهن و وضعیت خونی با نظر پزشک بررسی شود و در صورت نیاز مکمل مصرف شود.
ید برای تولید هورمونهای تیروئید ضروری است و در دوران شیردهی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا ید مورد نیاز نوزاد از طریق شیر مادر تأمین میشود.
نیاز توصیهشده ید در دوران شیردهی ۲۹۰ میکروگرم در روز است. CDC همچنین اشاره میکند که انجمن تیروئید آمریکا و آکادمی اطفال آمریکا مصرف مکمل حاوی ۱۵۰ میکروگرم ید در روز را برای زنان باردار یا شیرده توصیه کردهاند؛ البته نوع و مقدار مکمل باید با پزشک هماهنگ شود. CCDC
استفاده از نمک یددار نیز میتواند به دریافت ید کمک کند، اما نباید برای تأمین ید، مصرف نمک را بیش از نیاز افزایش داد.
اسیدهای چرب امگا۳ برای سلامت مغز و چشم اهمیت دارند.
در رژیم گیاهی میتوان از منابع ALA مانند:
دانه چیا
بذر کتان آسیابشدهان گیاهخوار یا وگان باید مورد توجه قرار گیرد.
گردو
دانه شاهدانه
استفاده کرد.
اما ALA با اسیدهای چرب دریایی DHA و EPA یکسان نیست و تبدیل ALA به DHA و EPA در بدن محدود است.
به همین دلیل، در رژیم کاملاً وگان ممکن است درباره استفاده از مکمل DHA/EPA با منشأ جلبکی با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت شود. CDC نیز EPA/DHA را در میان مواد مغذیای قرار میدهد که در مادران گیاهخوار یا وگان باید مورد توجه قرار گیرد. CCDC
کولین برای عملکرد طبیعی مغز، سیستم عصبی و سایر فرآیندهای بدن ضروری است و نیاز آن در دوران شیردهی افزایش پیدا میکند.
CDC مقدار توصیهشده کولین در دوران شیردهی را ۵۵۰ میلیگرم در روز اعلام میکند. CCDC
در رژیم گیاهی، منابعی مانند:
سویا
لوبیا
عدس
کینوا
بادامزمینی
برخی سبزیجات
میتوانند به دریافت کولین کمک کنند.
با این حال، کولین یکی از موادی است که در رژیمهای کاملاً وگان نیاز به برنامهریزی بیشتری دارد.
روی نیز برای رشد، ترمیم بافتها و عملکرد سیستم ایمنی اهمیت دارد.
حبوبات، مغزها، دانهها، غلات کامل و محصولات سویا میتوانند منابع گیاهی روی باشند.
در مجموع، CDC توصیه میکند مادران گیاهخوار و وگان در دوران شیردهی وضعیت دریافت روی، آهن، B12، ویتامین D، کلسیم، ید، کولین و امگا۳ را جدی بگیرند. CCDC

یک الگوی ساده میتواند چنین باشد:
سبزیجات متنوع:
اسفناج، بروکلی، هویج، فلفل دلمهای، گوجهفرنگی و سایر سبزیجات.
منبع پروتئین:
عدس، لوبیا، نخود، توفو یا تمپه.
غلات کامل یا سایر منابع انرژی:
برنج قهوهای، جو دوسر، نان سبوسدار، بلغور یا کینوا.
مقداری مغز و دانه:
گردو، چیا یا بذر کتان آسیابشده.
آب و در صورت استفاده، نوشیدنی گیاهی غنیشده و بدون قند افزوده.
جو دوسر + شیر سویای غنیشده + موز یا توت + چیا + گردو
عدس یا لوبیا + برنج قهوهای + سالاد بزرگ + گوجه و فلفل دلمهای
میوه کامل + مقداری بادام یا گردو
توفو یا نخود + سیبزمینی یا غلات کامل + سبزیجات متنوع
نان سبوسدار + کره بادامزمینی یا یک نوشیدنی گیاهی غنیشده
این فقط یک نمونه عمومی است و مقدار غذا باید با نیاز انرژی، وزن، سطح فعالیت و شرایط پزشکی مادر تنظیم شود.
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم هر غذای وگان الزاماً سالم است.
یک مادر شیرده وگان نباید فقط به حذف گوشت و لبنیات فکر کند؛ بلکه باید بشقاب خود را با غذاهای مغذی پر کند:
حبوبات + غلات کامل + سبزیجات + میوهها + سویا + مغزها + دانهها + غذاهای غنیشده
این الگو میتواند مواد مغذی و انرژی بیشتری نسبت به رژیم وگان مبتنی بر غذاهای فوقفرآوریشده فراهم کند.
برای بسیاری از مادرانی که رژیم گیاهی را انتخاب میکنند، موضوع فقط سلامت نیست.
صنایع گوشت، لبنیات و تخممرغ از حیوانات برای تولید غذا استفاده میکنند و در نهایت بسیاری از این حیوانات با کشتار مواجه میشوند.
از دیدگاه حقوق حیوانات، انتخاب غذاهایی مانند:
عدس، لوبیا، نخود، سویا، توفو، مغزها و دانهها
میتواند راهی برای کاهش وابستگی به محصولات حیوانی و کاهش تقاضا برای بهرهکشی و کشتار حیوانات باشد.
در این نگاه، رژیم گیاهی میتواند همزمان یک انتخاب برای سلامت، اخلاق و کاهش رنج حیوانات باشد.

اگر بخواهیم مقاله را در چند نکته خلاصه کنیم:
انرژی کافی دریافت کنید و وعدههای غذایی را حذف نکنید.
در هر روز از چند منبع پروتئین گیاهی استفاده کنید.
حبوبات را بهطور منظم در برنامه قرار دهید.
از شیرهای گیاهی غنیشده با کلسیم و ویتامین D استفاده کنید.
B12 را از منبع مطمئن غذایی غنیشده و/یا مکمل دریافت کنید.
برای ید برنامه مشخص داشته باشید.
منابع آهن گیاهی را همراه با ویتامین C مصرف کنید.
چیا، بذر کتان و گردو را برای دریافت ALA در رژیم بگنجانید.
درباره DHA/EPA جلبکی با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
در صورت سابقه کمخونی یا کمبود مواد مغذی، آزمایش و مکمل را طبق نظر پزشک انجام دهید.
رژیم گیاهی در دوران شیردهی میتواند یک الگوی غذایی سالم باشد، اما وگان بودن بهتنهایی تضمینکننده سلامت نیست.
مادر شیرده باید انرژی کافی دریافت کند و رژیم خود را بر پایه حبوبات، غلات کامل، سبزیجات، میوهها، مغزها، دانهها و منابع پروتئین گیاهی قرار دهد.
در میان مواد مغذی، ویتامین B12 اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا کمبود B12 مادر میتواند نوزاد شیرخوار را نیز در معرض کمبود قرار دهد. CCDC
کلسیم را میتوان از محصولات گیاهی غنیشده، توفو و برخی سبزیجات دریافت کرد؛ آهن از عدس، لوبیا، نخود و سایر منابع گیاهی قابل تأمین است و مصرف ویتامین C به جذب بهتر آهن غیرهِم کمک میکند. ید، ویتامین D، کولین، روی و امگا۳ نیز باید در برنامه غذایی مورد توجه قرار گیرند. CCDC+1
در نهایت، یک رژیم گیاهی مناسب در دوران شیردهی نه رژیمی برای «حذف صرف» بلکه رژیمی برای جایگزینی هوشمندانه است:
گوشت کمتر یا حذف گوشت → حبوبات و سویا
لبنیات → نوشیدنیها و محصولات گیاهی غنیشده
منابع حیوانی امگا۳ → چیا، بذر کتان، گردو و در صورت نیاز DHA/EPA جلبکی
غذاهای کمارزش → میوه، سبزیجات، غلات کامل و مغزها
چنین الگویی میتواند به مادر کمک کند تا در کنار رعایت انتخاب اخلاقی خود و کاهش وابستگی به محصولات حیوانی، نیازهای تغذیهای دوران شیردهی را نیز به شکل آگاهانهتری تأمین کند.
توجه پزشکی: این مقاله جایگزین توصیه پزشک یا متخصص تغذیه نیست. در دوران شیردهی، بهخصوص در رژیم کاملاً وگان، بهتر است درباره B12، ویتامین D، آهن، ید، کلسیم و امگا۳ با متخصص سلامت مشورت شود. همچنین مکملهای مادر نباید خودسرانه با مکملهای نوزاد جایگزین شوند. CDC تأکید میکند که نوزادان شیرخوار معمولاً به مکمل ویتامین D نیاز دارند. CCDC
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Maternal Diet and Breastfeeding. اطلاعات مربوط به نیاز انرژی، مواد مغذی و رژیم گیاهی در دوران شیردهی. CCDC
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Vitamin B12 and Breastfeeding. اهمیت B12 مادر برای نوزاد شیرخوار و خطر کمبود در رژیم وگان. CCDC
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Vitamin D and Breastfeeding. توصیه مربوط به ویتامین D نوزادان شیرخوار. CCDC
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Iodine and Breastfeeding. نیاز به ید در دوران شیردهی و توصیههای مربوط به مکمل. CCDC
National Institutes of Health – Office of Dietary Supplements. Vitamin B12 Fact Sheet. منابع B12 و مقدار مورد نیاز در دوران شیردهی. OODS
National Institutes of Health – Office of Dietary Supplements. Calcium Fact Sheet. نیاز کلسیم مادران شیرده و منابع غذایی آن. OODS
National Institutes of Health – Office of Dietary Supplements. Vitamin D Fact Sheet. نقش ویتامین D و وضعیت نوزادان شیرخوار. OODS
Dietary Guidelines for Americans 2020–2025. ملاحظات رژیم گیاهخواری و وگان در دوران بارداری و شیردهی. CCDC
https://cruelty.farm/
https://cruelty.farm/for-animals/
https://cruelty.farm/for-environment/
https://cruelty.farm/for-humans/
https://cruelty.farm/take-action-now/
https://www.linkedin.com/company/Vegland/
https://virgool.io/VegLand
https://huf.ac/
https://sabzito.com/
https://www.instagram.com/mehravamag/
#تغذیه_گیاهی #PlantBasedNutrition #رژیم_گیاهی #PlantBasedDiet #شیردهی #Breastfeeding #تغذیه_در_شیردهی #BreastfeedingNutrition #مادر_شیرده #BreastfeedingMom #رژیم_وگان #VeganDiet #وگان #Vegan #وگان_سالم #HealthyVegan #تغذیه_وگان #VeganNutrition #پروتئین_گیاهی #PlantProtein #پروتئین #Protein #کلسیم #Calcium #ویتامین_د #VitaminD #ویتامین_ب12 #VitaminB12 #آهن #Iron #ید #Iodine #کولین #Choline #امگا3 #Omega3 #DHA #DHA #EPA #EPA #چیا #ChiaSeeds #بذر_کتان #Flaxseed #گردو #Walnuts #عدس #Lentils #لوبیا #Beans #نخود #Chickpeas #سویا #Soy #توفو #Tofu #تمپه #Tempeh #حبوبات #Legumes #غلات_کامل #WholeGrains #جو_دوسر #Oats #سبزیجات #Vegetables #میوه #Fruits #مغزها #Nuts #دانه_ها #Seeds #فیبر #Fiber #فیبر_غذایی #DietaryFiber #شیر_گیاهی #PlantMilk #شیر_سویا #SoyMilk #کلسیم_گیاهی #PlantCalcium #آهن_گیاهی #PlantIron #ویتامین_ب12_وگان #VeganB12 #سلامت_مادر #MaternalHealth #سلامت_نوزاد #InfantHealth #سلامت_مادر_و_نوزاد #MotherAndBabyHealth #تغذیه_مادر #MaternalNutrition #رشد_نوزاد #InfantDevelopment #شیر_مادر #BreastMilk #تولید_شیر #MilkSupply #سلامت_استخوان #BoneHealth #سلامت_مغز #BrainHealth #تغذیه_سالم #HealthyEating #غذای_کامل #WholeFoods #غذای_سالم #HealthyFood #سبک_زندگی_سالم #HealthyLifestyle #سلامت #Health #رژیم_بدون_گوشت #MeatFree #جایگزین_گیاهی #PlantBasedAlternative #حقوق_حیوانات #AnimalRights #رنج_حیوانات #AnimalSuffering #رفاه_حیوانات #AnimalWelfare #اخلاق_غذایی #FoodEthics #وگان_اخلاقی #EthicalVegan #کاهش_مصرف_محصولات_حیوانی #ReduceAnimalProducts #بدون_خشونت #CrueltyFree #حمایت_از_حیوانات #AnimalProtection #پایداری #Sustainability #غذای_پایدار #SustainableFood #محیط_زیست #Environment