ریحانه چمن سرا

«زن کالا نیست که مهریه بخواهد؛ زن و مرد دو انسان برابرند.»
اما وقتی صحبت از حق طلاق میشود، همان گوینده میگوید: «حق طلاق به یک زن نمیدهم.»
اینجاست که باید پرسید: برابری یک اصل انسانی است یا مفهومی که هرکس بهاندازهٔ منافع خودش آن را میپذیرد؟
این تناقض را میتوان در بخشهای مختلف روابط عاطفی دید. مردی تحصیلکرده از عشق بیقیدوشرط حرف میزند، اما معیارهایش برای انتخاب همسر، قد، اندام، جوانی و زیبایی است؛ گویی میتوان هنگام انتخاب دیگری فهرستی از شروط ظاهری داشت، اما در مقابل، عشقی نامشروط دریافت کرد.
گاهی نیز گذشتهٔ عاطفی زن با جزئیات بررسی میشود، درحالیکه همان فرد از مدرنشدن جامعه حرف میزند و پیشنهاد میکند رابطهای چندماهه شکل بگیرد تا اگر همهچیز مطابق میلش بود، به ازدواج فکر کند. در چنین موقعیتی، آزادی تجربهکردن رابطه برای مرد پذیرفته میشود، اما گذشتهٔ عاطفی زن همچنان با معیارهای سنتی سنجیده میشود.
مسئله این نیست که همهٔ مردان چنیناند یا همهٔ زنان چنین تجربههایی دارند. مسئله، ناسازگاری میان معیارهایی است که بعضی افراد برای خودشان و دیگران به کار میبرند؛ جایی که ارزشهای سنتی و مدرن، نه بر اساس باوری منسجم، بلکه بسته به موقعیت و منفعت انتخاب میشوند.
این تناقضها با ازدواج هم لزوماً پایان نمییابند.
گاهی مردی با معیارهای سنتی همسر انتخاب میکند، اما پس از ازدواج از او انتظار دارد پا به پایش کار کند، بیآنکه سهم خود را در کارهای خانه به همان نسبت افزایش دهد. گاهی نیز زنی از استقلال مالی و حق اشتغال دفاع میکند، اما تأمین هزینههای زندگی مشترک را همچنان وظیفهٔ مرد میداند و درآمد خود را صرفاً برای مخارج شخصیاش نگه میدارد.
البته هیچیک از این انتخابها بهتنهایی نشانهٔ تناقض نیست. زوجها میتوانند دربارهٔ هزینههای زندگی، کارهای خانه و مسئولیتهای مشترک به توافقهایی برسند که با الگوهای رایج تفاوت دارد. مسئله زمانی شکل میگیرد که فرد برای خودش آزادی و امتیاز بخواهد، اما از طرف مقابل انتظار داشته باشد به مسئولیتها و محدودیتهای سنتی پایبند بماند.
این معیارهای دوگانه گاهی حتی در انتظارات ظاهری هم دیده میشوند؛ جایی که مردی اضافهوزن خودش را مسئلهای نمیداند، اما از همسرش انتظار دارد اندام خاصی داشته باشد. زنی که برای رسیدن به این معیارها گرسنگی و سردرد را تحمل میکند، ممکن است در عمل با فشاری روبهرو باشد که در رابطه متقابل فقط متوجه اوست.
این فشارها صرفاً مسئلهای شخصی نیستند. پژوهشی منتشرشده در مجلهٔ Sexuality & Culture در سال ۲۰۲۵، با مصاحبهٔ عمیق با ۱۸ زن میانسال ایرانی، تجربهٔ شرم از بدن و برداشت زنان از جذابیت ظاهری را بررسی کرده است. این پژوهش نشان میدهد که نگرانی از برآوردهنکردن معیارهای اجتماعی جذابیت، در تجربهٔ برخی زنان از بدن خود نقش دارد.
شاید جامعه در زبان مدرنتر شده باشد؛ از برابری میگوید و از آزادی انتخاب حرف میزند. اما پذیرش این مفاهیم زمانی معنا پیدا میکند که فقط در موقعیتهای دلخواه به کار نروند و در برابر حقوق و مسئولیتهای دیگران نیز به رسمیت شناخته شوند.
شما چه نمونههایی از برابری انتخابی در اطرافتان دیدهاید؟
📚 منبع پژوهشی:
Haddadi Barzoki, M., & Alamdar, F. S. (2025). Body Shame and Sexual Attractiveness: A Grounded Theory Research Among Iranian Women. Sexuality & Culture, 29