
پست «دوشیزهی محترمهی مکرمه! شاهزادهی تو روزی قورباغه خواهد شد!» را که خواندم، با بخشی از حرفش کاملاً همدل بودم.
عشق میتواند نگاه ما را تغییر دهد.
میتواند خوبیها را بزرگتر و نقصها را کوچکتر نشانمان دهد و گاهی تصویری که از آدم روبهرویمان میسازیم، بیشتر از آنکه خودِ او باشد، چیزی باشد که ذهن ما از او ساخته است.
اما هنگام خواندنش، یک سؤال دیگر به ذهنم رسید:
آیا راهی هست که قبل از اینکه عشق این بلورها را روی تصویر یک آدم بنشاند، کمی فرصت داشته باشیم خودِ آدم را ببینیم؟
شاید من نه با ازدواج سنتیِ کامل موافق باشم و نه ازدواج از طریق دوستی را بهطور کامل رد کنم.
چون فکر نمیکنم هیچکدام ذاتاً تضمینکنندهی یک ازدواج موفق یا ناموفق باشند.
هر دو هم میتوانند به ازدواجهای خوب برسند و هم به شکست منتهی شوند.
اما چیزی که برای من مهمتر است، فرصت شناختن آدمِ مقابل، قبل از شکلگیری احساس است.
تجربهی شخصی من، یک چیز را به من یاد داده که سالهاست به آن فکر میکنم.
من و همسرم چهار سال همدانشگاهی بودیم.
نه از آن آشناییهایی که فقط گاهی از دور همدیگر را دیده باشیم.
در خیلی از فعالیتها کنار هم بودیم و در موقعیتهای مختلف، رفتار و واکنشهای یکدیگر را میدیدیم.
میدانستیم دیگری در بحث چطور رفتار میکند، در جمع چگونه است، چه دیدگاهی دارد و در موقعیتهای مختلف چه واکنشی نشان میدهد. نگاهها و طرز فکر همدیگر را میشناختیم.
اما قسمت جالب ماجرا این بود که آن زمان هیچکداممان به ازدواج با دیگری فکر نمیکردیم و هیچ احساس عاشقانهای نسبت به هم نداشتیم.
و امروز فکر میکنم شاید این، یکی از بزرگترین شانسهای ما بود.
چرا؟
چون وقتی احساس وارد ماجرا میشود، ممکن است وضوح نگاه ما کمتر شود.
وقتی هنوز عاشق کسی نشدهای، احتمالاً کمتر تلاش میکنی بهترین نسخهی خودت را به او نشان بدهی.
در ضمن، قبل از شکلگیری احساس، وقتی کسی را میبینیم که رفتاری دارد که دوستش نداریم، خیلی ساده میتوانیم بگوییم:
«من این رفتار را نمیپسندم.»
اما وقتی احساس وارد بازی میشود، ماجرا میتواند کمی پیچیدهتر شود.
ممکن است همان رفتار را ببینیم و بگوییم:
«چیز مهمی نیست.»
یا:
«درستش میکنم.»
یا:
«بعداً تغییر میکند.»
یا:
«شاید من زیادی حساسم.»
یا حتی:
«میتونم تحملش کنم.»
من اسم اینها را میگذارم «تبصره».
احساس که وارد ماجرا میشود، ممکن است برای رفتارهایی که قبلتر برایمان قابل قبول نبودند، تبصره بگذاریم.
و هرچه رابطهی احساسی جلوتر میرود، این تبصرهها ممکن است بیشتر شوند.
تا جایی که دیگر بهجای اینکه بپرسیم:
«آیا واقعاً با این آدم میتوانم زندگی کنم؟»
از خودمان بپرسیم:
«چطور میتوانم این مسئله را بهنحوی حل کنم؟»
این تبصرهها لزوماً اشتباه نیستند.
گاهی واقعاً یک ویژگی کوچک ارزش کنار گذاشتن یک رابطه را ندارد.
اما مسئله اینجاست که رفتارهایی که قبل از ازدواج ندیدهایم، بعد از ازدواج تازه شروع به ظاهر شدن میکنند.
رفتارهایی که زیر یک سقف، در خستگی، فشار مالی، اختلاف نظر، بیماری، مسئولیتهای زندگی و دهها موقعیت دیگر خودشان را نشان میدهند.
و آن وقت، تبصرههایی که پیش از ازدواج روی رفتارهای مختلف گذاشتهایم، با رفتارهای تازهای که بعد از ازدواج دیدهایم جمع میشوند.
گاهی همین انباشته شدنهاست که آدم را به مرز فرسودگی، طلاق عاطفی یا حتی طلاق رسمی میرساند.
البته من قبول دارم که زندگی زیر یک سقف، یک نقطهی کور در شناخت آدمهاست.
هیچ روشی نمیتواند تضمین کند که ما قبل از ازدواج همهی ابعاد وجودی یک انسان را بشناسیم.
اما این نقطهی کور، مخصوص ازدواج سنتی یا ازدواج از طریق دوستی نیست.
در هر روشی وجود دارد.
تفاوت فقط این است که اگر بتوانیم بخشی از شناخت را قبل از شکلگیری احساس به دست بیاوریم، دستکم پیشپیش به بارهایی که آن نقطهی کور بعداً روی دوشمان میگذارد، اضافه نمیکنیم.
ادامهی ماجرای من اما کمی متفاوت بود.
چهار سال دانشگاه تمام شد.
بعد هرکدام رفتیم سراغ زندگی خودمان.
هفت سال دیگر از آن چهار سال گذشت.
تا اینکه دوباره سر راه هم قرار گرفتیم.
این بار اما چیزی تغییر کرده بود.
شناخت قبلی وجود داشت.
ما قرار نبود از صفر، یکدیگر را بشناسیم.
قرار نبود در چند ماه اول، فقط بهترین نسخهی خودمان را به هم نشان بدهیم و بعد کمکم نسخههای دیگرمان را رو کنیم.
آشنایی دوبارهی ما در نهایت، در ۵۴ روز به عقد و عروسی رسید.
چرا اینقدر سریع؟
آیا ۵۴ روز برای شناخت یک انسان میتواند کافی باشد؟
نه، اصلاً چنین ادعایی ندارم.
این ۵۴ روز برای من و همسرم کافی بود، چون بخش بزرگی از شناخت ما، هفت سال قبل، بدون فیلتر احساسی اتفاق افتاده بود.
شناخت بعدی با آشنایی خانوادهها کاملتر شد؛ خانوادههایمان هم از نظر فکری و فرهنگی تا حد زیادی همگن بودند.
بعد عقد، عروسی و تمام.
و امروز، با وجود تمام سختیها و تمام چیزهایی که زندگی مشترک به ما یاد داده، من همسرم را با دنیا عوض نمیکنم.
اما این داستان را تعریف نکردم که بگویم:
«پس این روش بهترین روش ازدواج است.»
نه.
حتی چهار سال شناخت هم یک نقطهی کور بزرگ دارد:
زندگی زیر یک سقف.
هیچکس نمیتواند قبل از زندگی مشترک، تمام رفتارهای خودش و طرف مقابلش را پیشبینی کند.
این نقطهی کور، متعلق به یک روش خاص برای انتخاب همسر هم نیست.
تقریباً در همهی مسیرها وجود دارد.
اما شاید بتوان کاری کرد که دستکم بارِ بعضی ابهامهای دیگر را قبل از رسیدن به آن نقطهی کور، کمتر کنیم.
برای من، یکی از آن راهها این است:
اگر امکانش وجود دارد، آدمها را قبل از اینکه عاشق تصویرشان شویم، در موقعیتهای واقعی ببینیم.
نه برای اینکه از همان روز اول بررسی کنیم:
«آیا این آدم به درد ازدواج میخورد؟»
بلکه فقط برای اینکه ببینیم:
«این آدم واقعاً چگونه انسانی است؟»
در محیط دانشگاه.
در محل کار.
در یک جمع دوستانه.
در همکاری.
در گفتوگو.
در اختلاف نظر.
در موقعیتهایی که قرار نیست برای به دست آوردن ما، بهترین نسخهی خودش را نمایش دهد.
شاید اینطور، وقتی احساس وارد ماجرا شد، چیزی برای دوست داشتن داشته باشیم که کمی بیشتر به واقعیت نزدیک باشد.
نه اینکه عشق را حذف کنیم.
نه.
اتفاقاً شاید برعکس.
شاید بتوانیم عشق را روی شناخت بنا کنیم، نه اینکه شناخت را بعد از عشق شروع کنیم.
و شاید مسئلهی اصلی این نباشد که شاهزادهمان روزی قورباغه میشود یا نه.
شاید گاهی مشکل این باشد که ما قبل از آنکه او را ببینیم، عاشق بلورهایی شدهایم که ذهنمان روی او ساخته است.
من شاید خوششانس بودم که اول، همسر آیندهام را دیدم؛ بعد عاشقش شدم.
و شاید یکی از دلایلی که هنوز، بعد از این همه سال، انتخابم را دوست دارم همین باشد.
نه اینکه آن انتخاب بینقص بوده؛
بلکه چون قبل از اینکه قلبم برایش تصمیم بگیرد، چشمهایم فرصت داشتند او را ببینند.
پس شاید سؤال اصلی این نباشد که:
«ازدواج سنتی بهتر است یا ازدواج از طریق دوستی؟»
سؤال مهمتر این است:
«چقدر فرصت داریم آدم مقابل را قبل از اینکه احساسمان دربارهاش تصمیم بگیرد، ببینیم؟»
چون گاهی عشق باعث میشود چیزی را ببینیم که دوست داریم وجود داشته باشد؛ اما شناخت، فرصت دیدن چیزی را میدهد که واقعاً وجود دارد.
و شاید عشق، وقتی روی شناخت بنا شود، فرصت بیشتری دارد که خودش را در برابر واقعیت حفظ کند.
در این نوشته، «عشق» را به معنای عام آن به کار بردهام؛ همان حالتی که در زبان روزمره، هم برای غلیانِ احساسی و دلباختگی به کار میرود و هم برای احساسی که به شناخت، انتخاب و تعهد رسیده است. اینکه همهی اینها واقعاً شایستهی نام «عشق» هستند یا نه، خودش بحث دیگری است که در این نوشته فرصت پرداختن به آن نبود.