
پدرم رو کرد به مادرم و گفت: «تا دیدی با اره دارم میرم طرف درخت، باید خودتو برسونی و دستم رو بگیری، فهمیدی؟»
بعد دوباره نشست و از اول، همان داستانی را که از بچگی بارها شنیده بودیم و حفظ بودیم، برایش تعریف کرد؛ همان جریانی که هر وقت میخواست این نمایش را راه بیندازد، مو به مو تعریف میکرد:
«اون بادامی که گوشهٔ باغ میبینید؟ بچه که بودم، بابام اره رو برداشت و رفت که قطعش کنه. اول بهار بود، بوی خاک بارونخورده پیچیده بود تو باغ و شکوفهها پر از زنبور بودن. من تا دیدم، با همهٔ ترسی که از بابام داشتم، دویدم خودم رو انداختم روی دستش و زدم زیر گریه:
— بابا تو رو قرآن دست نگه دار! من ضامنش میشم، نبر! مگه ندیدی لانهی گنجشک توی تنهاشه؟ گناه جوجههاش چیه؟ بابا تو رو خدا نبر، این درخت نصف جون منه!
دیدم بابام ساکت شد، چشمهاش پر از اشک شد و اره رو گذاشت زمین. درخت خاطراتم رو نبرید... سال بعدش چنان باری داد که شاخهشکن شد!»
***
این کارِ هر سالِ بابام بود. از این فیلمها زیاد راه میانداخت؛ یک بار برادر بزرگم ضامن میشد، یک بار شریک ملکمان، و مادرم هم که پای ثابت نقش فرشتهی نجات بود. درختهای باغ همگی به این نمایش عادت کرده بودند؛ تا جایی که دیگر حتی از صدای اره هم نمیلرزیدند.
حالا نوبت رسیده بود به آن گلابیِ تهِ باغ؛ درختی که از پدربزرگ به ارث رسیده بود.
گلابیِ بزرگ، مثل یک عروس سفیدپوش وسط باغ خودنمایی میکرد؛ آنقدر پرگل که انگار رویش برف باریده باشد. مردم میآمدند تا فقط کنارش عکس یادگاری بگیرند. آدم حظ میکرد از نگاه کردن به آن همه زیبایی.
اما یک عیب بزرگ داشت: میوه نمیداد! اگر هم عنایتی میکرد، به ده تا دانه نمیرسید.
پس امروز وقتش بود که ادب شود. ردخور هم نداشت؛ قانون پدر روی تمام درختها جواب داده بود.
پدر راه افتاد سمت تهِ باغ. از همان دور بنا کرد به بلندبلند حرف زدن تا گلابی خوب بشنود و حساب کار دستش بیاید. زیر لب شعری هم از ناصرخسرو چاشنی کار کرد:
«بسوزند چوب درختان بیبر / سزا خود همین است مر بیبری را...»
رسید پای درخت و دستش را محکم زد به تنه:
«دیگه بسه! بیعاری هم حدی داره. امروز روز آخر عمرته درخت حقنشناس! کم پایت آب بستم؟ کم بیل زدم و کود ریختم؟ امروز میبُرمت تا خلاص شوم از دیدن این هیکل بیخاصیت!»
دستی کشید به تنه و زیرچشمی نگاهی انداخت تا ببیند مادر طبق قرار میآید یا نه.
اما مادرم در دنیای خودش بود! با آبوتاب داشت برای خواهرش از مرغ و خروسها تعریف میکرد؛ از چند تا تخممرغی که روباه برده بود، از آن مرغی که آنقدر تخم دو زرده گذاشته بود که پر و بالش ریخته بود و...
پدرم شاخهی کوچکی انتخاب کرد و اره را گذاشت روی آن. صدای خرخر اره توی سکوت باغ میپیچید؛ شبیه سرفهی یک پیرمرد ناخوش که معلوم نبود واقعاً درد دارد یا فقط ادا درمیآورد. بیشتر سر و صدا راه میانداخت تا اینکه بخواهد واقعاً رد بیندازد.
چند تا از بچههای در و همسایه تا داد و هوار بابا را شنیدند، تند خودشان را رساندند و با اشتیاق ایستادند کنار من برای تماشا.
بابا تا دید تماشاچی جمع شده، حسابی رفت توی نقش و جوگیر شد! ولوم صدایش را برد ته گلو، اره را محکمتر کشید، شاخه را برید و عمداً پرت کرد کنار مادر تا صدایش را بشنود.
اما مادرم حتی سرش را هم برنگرداند؛ قصهی مرغ و تخممرغش تمامی نداشت!
پدر چشمغرهای به من رفت و با ابرو اشاره کرد: «بدو برو صدایش کن!»
دویدم سمت مادر: «مادر! بیا دیگه... مگه نمیبینی داره درخت را نفله میکنه؟»
پدرم هم از آن طرف داد و هوار راه انداخته بود: «باید تمام شاخههای بیهنرش را برید!»
مادرم بالاخره با طمأنینه خداحافظی کرد و آمد ایستاد پای درخت.
پدرم شاخهی کلفتتری انتخاب کرد و این بار جدیتر شروع کرد به بریدن؛ چشم دوخت به مادرم که الان دستش را بگیرد. شاخهی درخت بیچاره داشت قطع میشد، مادرم اما فقط با خونسردی نگاه میکرد.
پدرم که دید هیچگونه نشانهای از ضامن شدن نیست، اره را مثل شمشیرِ شمر در تعزیه بالا گرفت و با تحکّم گفت:
«ای زن! میدانی چرا دارم این درخت را قطع میکنم؟ قطعش میکنم و هیچکس نباید دستم را بگیره!»
مادرم پوزخندی زد و گفت:
«هیچکس نباید دستت را بگیره؟ پس چرا از کلهی صبح به من میگفتی بیا ضامن شو؟ هی گفتی پدرم این کار را کرد، آن کار را کرد… چرا مرا از کار و زندگی انداختی و حالا که آمدهام این حرفها را میزنی؟ خب ببر دیگه! چرا معطلی؟»
پدرم فکر کرد مادرم هم دارد نقش بازی میکند تا درخت بیشتر بترسد. پس با حرص اره را گذاشت روی شاخهی بعدی و زیرچشمی اشاره میکرد: بیا جلو دستم را بگیر!
«پس میبُرم… به خدا قسم میبُرم!»
اما مادرم قدمی برنداشت. شاخه با صدای سنگینی جدا شد و افتاد.
مادرم شانههایش را بالا انداخت، سری تکان داد و گفت:
«واخ واخ… حیفِ این شاخهها! حالا که افتادی به جانش، همهاش را ببر دیگه. من دارم میروم.»
تا گفت «من دارم میروم»، پدرم سرش را جلو کشید و از ته دل با غیظ گفت:
«عجب آدم مزخرفی هستی! بابا بیا ضامن شو دیگه لامصّب!»
همین را که گفت، خنده امان مادرم را برید.
مادرم زد زیر خنده، آنهم چه خندهای! حالا نخند کی بخند!
من خندیدم، بچههای محل غش کردند از خنده، حتی حس میکردم درخت گلابی هم با آن همه شکوفه دارد به بابام میخندد! باغ پر شد از صدای قهقهه.
بابام درمانده نشست پای درخت. خندهاش گرفته بود، ولی دستش را حایل کرد روی صورتش تا نبینیم دارد میخندد. نگاهی به شاخههای بریده کرد؛ نمایشی که اینهمه برایش نقشه کشیده بود، بیضامن روی هوا مانده بود!
تنها راه چاره همین بود؛ بلند شد، با اخم رو کرد به گلابی و گفت:
«امسال هیچی... ولی وای به حالت اگر سال دیگر بار ندهی؛ من میدانم و تو و این اره. خداحافظ!»