
آرامش (serenity) حالتی نسبتاً پایدار اما حساس به موقعیت است که میتوان آن را از سه بُعد مکمل توصیف کرد. نخست، آسودگی و قرار، که غالباً با هیجان مثبتِ کمبرانگیختگی (low-arousal positive affect) همراه است، هرچند ارزشگذاری فرهنگی این هیجان یکسان نیست. دوم، تعادل ذهنی (equanimity)، یعنی مواجههای گشوده، حاضر و نسبتاً غیرواکنشی با تجربههای خوشایند، ناخوشایند و خنثی، بدون انکار احساسات؛ تعادل ذهنی با کرختی عاطفی (emotional numbing) متفاوت است، زیرا مستلزم حضور آگاهانه است، نه فقدان تجربهٔ عاطفی. سوم، هماهنگی نسبی (relative harmony) میان ارزیابیها، ارزشها و شیوهٔ عمل، بیآنکه حل کامل همهٔ تعارضهای درونی شرط آن باشد. صلح ذهن (peace of mind) یکی از نزدیکترین چارچوبهای سنجشپذیر برای بررسی برخی از این ابعاد، بهویژه تجربهٔ صلح و هماهنگی درونی، است؛ بااینحال، این صورتبندی سهبُعدی تلفیقی نظری است، نه ساختاری که بهعنوان یک مدل مستقل اعتبارسنجی شده باشد.
آرامش نه فقدان تنش (distress) است و نه صرفاً حاصل مهار هیجانها. اجتناب تجربهای (experiential avoidance) میتواند از طریق کاهش موقت ناراحتی تقویت شود؛ اما هنگامی که به الگویی انعطافناپذیر برای گریز از تجربههای دشوار بدل شود، ممکن است در بلندمدت با آرامشی پایدار ناسازگار باشد. آنچه به پایداری این حالت کمک میکند، انعطافپذیری روانشناختی (psychological flexibility) است: پذیرش (acceptance) آنچه از اختیار بیرون است، همراه با اقدام مسئولانه (responsible action) در قلمرو اختیار. در چارچوب طرحوارهدرمانی (schema therapy) نیز شناخت و تعدیل حالت والد تنبیهگر (Punitive Parent mode) به یاری حالت بزرگسال سالم (Healthy Adult mode)، همراه با حمایت از حالت کودک شاد (Happy Child mode)، میتواند به احساس امنیت و رضایت کمک کند. معنا در زندگی (meaning in life) و اعتماد بنیادین (basic trust) افقی میگشایند که رنج وجودی (existential suffering) را قابلتحملتر میکند، بیآنکه آرامش با خودِ معنا یکی باشد. در خوانش اسلامی ـ عرفانی، میتوان این افق را با مفاهیم توکل، طمأنینه (tuma’nina) و سکینه (sakina) در گفتوگو نهاد؛ تناظری تفسیری که به معنای همارزی کامل این مفاهیم نیست.
آرامش با شادی (happiness)، بهزیستی روانشناختی (psychological well-being)، بهزیستی معنوی (spiritual well-being) و سعادت فضیلتگرا (eudaimonia) همپوشانی مفهومی دارد. دربارهٔ روابط تجربی میان برخی از این سازهها شواهدی وجود دارد، اما تعمیم این شواهد به همهٔ روابط یادشده و تعیین جهت و ماهیت علّی آنها نیازمند بررسی مستقل است.
### منابع منتخب
* Chawla, N., & Ostafin, B. (2007). Experiential avoidance as a functional dimensional approach to psychopathology: An empirical review. Journal of Clinical Psychology, 63(9), 871–890.
* Desbordes, G., et al. (2015). Moving beyond mindfulness: Defining equanimity as an outcome measure in meditation and contemplative research. Mindfulness, 6, 356–372.
* Hayes, S. C., Wilson, K. G., Gifford, E. V., Follette, V. M., & Strosahl, K. (1996). Experiential avoidance and behavioral disorders: A functional dimensional approach to diagnosis and treatment. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 64(6), 1152–1168.
* Kashdan, T. B., & Rottenberg, J. (2010). Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical Psychology Review, 30(7), 865–878.
* Lee, Y.-C., Lin, Y.-C., Huang, C.-L., & Fredrickson, B. L. (2013). The construct and measurement of peace of mind. Journal of Happiness Studies, 14, 571–590.
* Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52, 141–166.
* Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. Guilford Press.