
امروز پستی از دوستمان «دستانداز» خواندم با عنوان «یک رئیسجمهور چگونه میتواند باعث تکامل گربهها شود؟!» دربارهی گربههایی که مرغ و خروسها را شکار میکنند.
پست، طنز بود. و تلخ. دربارهی فقر و قدرت و بقا.
اما من، وقتی آن را خواندم، به چیز دیگری فکر کردم.
نه به سیاست.
نه به فقر.
به ما.
به ما که گاهی با نیت «حیواندوستی»، وارد چرخهای میشویم که شاید پیش از آن، مسیر طبیعیتری داشته است.
مثلاً وقتی به گربهها غذا میدهیم، آیا فقط داریم به چند گربه کمک میکنیم؟ یا همزمان داریم در تعدادشان، رفتار شکارشان و رابطهشان با بقیهی موجودات هم تغییری ایجاد میکنیم؟
شاید جایی موشها بیشتر شوند، جایی دیگر گربهها کمتر شکار کنند و جایی دیگر سراغ طعمههای متفاوتی بروند.
و بعد، ما بپرسیم:
«چرا اینطور شد؟»
گاهی با خودم فکر میکنم نکند ما آنقدر غذای آماده جلوی گربهها گذاشتهایم که یک روز گربه به موش نگاه کرده و گفته: «ولش کن بابا، مرغ خوشمزهتره!» 🤣
حالا جدای از شوخی، رابطهی بین غذارسانی، شکارگری و محیط، آنقدرها هم ساده و خطی نیست. پژوهشها هم نشان دادهاند که غذارسانی میتواند با رفتار شکار گربههای آزادگرد ارتباط داشته باشد.
مدتی روی این پست توقف کردم، اما ذهن من، بعد از این سؤال، رفت سمت خانهی خودمان.
مدتی پیش آیلین و آیهان اصرار داشتند:
«مامان، میشه یه سگ نگه داریم؟»
من هیچوقت با سگها یا گربهها مشکلی نداشتهام. اتفاقاً آزارم به هیچکدامشان هم نرسیده.
اما همیشه یک سؤال در ذهنم بوده:
آیا ما حق داریم زندگی یک حیوان را به خواستهی خودمان محدود کنیم؟
به بچهها گفتم:
«مامان، خوشت میآد یه سگ بیاد تو رو ببره جایی که خودش زندگی میکنه، نگهت داره که بچههاش باهات بازی کنن؟»
یک لحظه فکر کردند.
قانع شدند.
اما چند روز بعد، دوباره همان درخواست.
دوباره همان چرخه.
این بار گفتم:
«باشه، بالفرض داشته باشیم. میتونین ازش مراقبت کنین؟
خودتون تمیزش کنین؟
پیپی کرد، تمیز کنین؟»
گفتند:
«نه دیگه مامان، اون کارها رو شما میکنی. ما که بلد نیستیم...»
گفتم:
«نه دیگه. چون شما انتخاب میکنین داشته باشین، باید همهی کاراش رو هم خودتون انجام بدین.»
دیگر چیزی نگفتند.
تا اینکه چند روز پیش، در راه مدرسه، آیهان طبق عادتش یکهو سر صحبت را باز کرد:
«مامان، من دیگه نمیخوام تو خونه سگ نگه دارم. اما باهاشون مهربون خواهم بود و هر جا ببینم، اذیتشون نمیکنم و اجازه هم نمیدم کسی اذیتشون کنه.»
و من، همانجا، به یک چیز فکر کردم:
نگه داشتن، مساوی نیست با دوست داشتن.
شاید بزرگترین درس این گفتوگو همین بود.
اینکه میتوانیم کسی را دوست داشته باشیم، بدون اینکه او را در خانهی خودمان نگه داریم.
میتوانیم مراقب باشیم، بدون اینکه مالک باشیم.
میتوانیم مهربان باشیم، بدون اینکه زندگی کسی را به خواستهی خودمان محدود کنیم.
و شاید این، فقط دربارهی سگها و گربهها نباشد.
شاید دربارهی آدمها هم باشد.
شاید دربارهی بچههایمان.
ما گاهی فکر میکنیم دوست داشتن یعنی نگه داشتن.
اما گاهی، دوست داشتن یعنی رها کردن.
بعد دوباره ذهنم برگشت به گربهها.
به مرغ و خروسها.
به موشها.
به ما.
ما این چرخه را ایجاد نکردیم.
ما وارثش شدیم.
هزاران سال است که رابطهی انسان و حیوانات اهلی، شکلهای مختلفی داشته است. یکی از روایتهای مطرح دربارهی آغاز رابطهی انسان و گرگ این است که نزدیک شدن گرگها به سکونتگاههای انسانی و استفاده از منابع غذایی، بهتدریج رابطهای ایجاد کرد که بعدها به اهلیشدن و همکاری رسید.
در طول زمان، این رابطه تغییر کرد.
و شاید بتوان گفت معامله هم تغییر کرد.
امروز، برای خیلی از ما، سگ دیگر فقط نگهبان نیست؛ همراه است، عضو خانواده است، و گاهی حتی راهی برای پر کردن تنهایی.
گربه هم برای خیلیها دیگر فقط موشگیر نیست؛ عضوی از خانه است، سوژهی عکس و ویدئوست و گاهی ستارهی یک صفحهی مجازی.
حتی گاهی اینفلوئنسر است و لایک هم میگیرد! 😂
یعنی رابطه تغییر کرده است.
اما آیا ما همزمان، مسئولیت تازهای را که با این تغییر رابطه آمده، پذیرفتهایم؟
شاید اینجا دوباره همان سؤال قدیمی برگردد:
ما این چرخه را ایجاد نکردیم.
درست.
اما ادامهاش میدهیم.
و این، تفاوت است.
فرق است بین حیوانی که در طبیعت و در زیستبوم خودش شکل گرفته و حیوانی که در نتیجهی رابطهای طولانی با انسان، به شرایطی وابسته شده که بخشی از آن را خودمان ساختهایم.
اولی اساساً بدون رابطه با ما زندگیاش را پیش میبرد.
دومی، اگر سالها به شرایط انسانی وابسته شده باشد، دیگر نمیتوانیم بهسادگی بگوییم:
«حالا خودش به نحوی زندگی کند.»
هرچه بیشتر در زندگی موجود دیگری دخالت کردهایم، مسئولیت ما نسبت به نتیجهی آن دخالت هم بیشتر شده است.
پس شاید سؤال اصلی این نباشد که:
«به حیوانات غذا بدهیم یا نه؟»
شاید سؤال این باشد:
وقتی وارد چرخهای میشویم، بعد از ما چه چیزی در آن باقی میماند؟
شاید قبل از اینکه بخواهیم یک حلقه از چرخه را نجات بدهیم، بد نباشد کمی بیشتر به خودِ چرخه نگاه کنیم.
ما محکوم به اثرگذاری هستیم.
اما در چگونگی و جهت آن، آزادیم.
شاید این همان چیزی باشد که من اسمش را گذاشتهام:
این نوشته گفتوگوی است که از یک پست طنز شروع شد، به آیلین و آیهان رسید و در نهایت، مرا به یک سؤال بزرگتر رساند.
شاید گاهی مهمترین چیزی که از یک گفتوگو با خودمان یا بچههایمان به دست میآوریم، جواب نباشد.
شاید همان سؤالی باشد که بعد از تمام شدن گفتوگو، هنوز در ذهنمان راه میرود.