
گاهی بهنظر میرسد، اگر کسی فقط یکی دو تا از پستهای اخیرم را خوانده باشد، نوشتههایم شاید برایش خیلی «ساده» و «راحتالحل» به نظر برسند.
انگار هر مسئلهای با یکی دو دلیل شروع میشود، کمی کالبدشکافی میشود و در نهایت هم با یک نسخهی تمیز و مرتب به پایان میرسد.
و خب، اگر فقط نتیجه را ببینیم، شاید واقعاً همینطور باشد.
اما حقیقت این است که این «سادگی»، از اولِ راه ساده نبوده.
یک گره را تصور کنید.
وقتی تازه بسته شده، شاید با چند حرکت ساده باز شود.
اما اگر همان گره سالها بماند و هر روز، با حرف نزدن، سوءتفاهم، ترس، تحمیل یا لجبازی، محکمتر شود، یک جایی دیگر با دست باز نمیشود.
میشود یک گره کور.
من سالها با گرههایی از همین جنس زندگی کردم؛ گرههایی از سردرگمی، تحمیل و زخمهایی که فرصت پیدا کرده بودند عمیقتر شوند.
باز شدنشان هم یکشبه اتفاق نیفتاد،
با صبوری همسرم،
با گفتوگو،
و همراهی او اتفاق افتاد.
با اینکه کمکم یاد گرفتم بعضی چیزها را ببینم، دربارهشان حرف بزنم و قبول کنم که هر گرهی را نمیشود با یک پاسخ ساده باز کرد.
اما از آن سالها، یک چیز را خیلی جدی با خودم آوردم:
گرهها را قبل از اینکه کور شوند، باز کنیم.
نه اینکه هر مسئلهای را همان لحظه حل کنیم.
گاهی اصلاً نمیتوانیم.
اما دستکم دربارهاش حرف بزنیم.
قبل از اینکه سکوت، دیوار شود.
توضیح بدهیم، قبل از اینکه سوءتفاهم ریشه بدواند.
گوش بدهیم، قبل از اینکه طرف مقابلمان یاد بگیرد حرفهایش را جای دیگری بزند.
و این موضوع برای من، وقتی پای بچههایم وسط میآید، اهمیت خیلی بیشتری پیدا میکند.
مثلاً برگردیم به همان ماجرای آیلین و آرایش.
اگر آن روز فقط میگفتم:
«نه! چون من میدانم چه چیزی برایت خوب است.»
شاید میتوانستم جلوی آرایش کردنش را بگیرم.
اما آیا واقعاً چیزی به او یاد داده بودم؟
شاید فقط یاد گرفته بود که:
«مامان گفت نه، پس باید بیخیالش شوم.»
یا شاید هم یک روز یاد میگرفت چیزی را که میخواهد، از من پنهان کند.
من ترجیح دادم با او حرف بزنم.
دلیل بیاورم.
تجربهی خودم را برایش بگویم.
حتی اجازه بدهم آن پک آرایشی را داشته باشد و یک هفته تمام، خانه را تبدیل کند به سالن زیبایی خودش! 😂
و بعد صبر کنم.
نه برای اینکه ثابت کنم «مامان درست میگفت».
برای اینکه خودش ببیند، فکر کند و تصمیم بگیرد.
و بالاخره یک روز خودش آمد و گفت:
«مامان، بندازیمش دور.»
من حتی گفتم:
«مطمئنی؟ من پول زیادی براش دادمها! بعداً نگی دوباره برام بخر. دیگه نمیخرم.»
گفت:
«نه مامان، نمیخوام.»
و بعد گفت:
«همین ضدآفتاب و کرم مرطوبکنندهی بچگانه که برام خریدی کافیه.»
آن روز برای من، موضوع فقط کنار گذاشتن لوازم آرایش نبود.
یک چیز مهمتر را دوباره دیدم:
بچهها را نمیشود فقط با گفتنِ «من بهتر میدانم» قانع کرد.
گاهی باید کمکشان کنیم بفهمند.
شاید این نگاه، بخشی از تجربهی کودکی خودم باشد.
من هم وقتی بعضی باورها به من تحمیل میشدند، همیشه قانع نمیشدم.
گاهی حتی برعکسش عمل میکردم.
نه لزوماً چون انتخاب مخالف را بهتر میدانستم؛
گاهی فقط میخواستم ثابت کنم:
«این زندگی من است.»
امروز بهتر میفهمم که وقتی چیزی را بدون توضیح و بدون فرصت پرسیدن به آدم تحمیل میکنی، ممکن است او دیگر با خودِ آن باور نجنگد؛ با احساسِ نادیده گرفته شدنِ اختیارش بجنگد.
برای همین من نمیخواهم بچههایم فقط یاد بگیرند حرف من و پدرشان را گوش کنند.
میخواهم یاد بگیرند فکر کنند.
سؤال بپرسند.
حتی مخالفت کنند.
البته این به معنی این نیست که همیشه با آنها موافق باشیم یا هر چیزی را که خواستند برایشان فراهم کنیم.
گاهی باید «نه» گفت.
گاهی باید محکم ایستاد.
اما حتی همان «نه» هم میتواند جایی برای گفتوگو باقی بگذارد.
چون اگر هر بار که بچه با ما مخالفت کرد، در را به روی گفتوگو ببندیم، شاید یک روز برسد که دیگر مسئلهاش را با ما مطرح نکند.
اول پنهان میکند.
بعد شاید دروغ بگوید.
و اگر باز هم احساس کند جایی برای حرف زدن با ما ندارد، ممکن است برای فهمیدن، تصمیم گرفتن یا حتی پناه گرفتن، سراغ کس دیگری برود.
و راستش، برای من این قسمت از همه ترسناکتر است.
نه اینکه بچهام یک روز خلاف نظر من تصمیم بگیرد.
نه اینکه با من همعقیده نباشد.
نه حتی اینکه اشتباه کند.
اینکه روزی برسد که دیگر برای تصمیمهای مهم زندگیاش سراغ من نیاید.
من نمیخواهم بچههایم همیشه هممسیر من و همسرم باشند.
زندگی خودشان را خواهند داشت.
فکر خودشان را خواهند داشت.
ممکن است روزی برسد که من و آنها دربارهی چیزی کاملاً مخالف هم فکر کنیم.
حتی شاید من اشتباه کنم و آنها درست بگویند.
شاید هم برعکس.
اما آرزویم این است که حتی در آن روز هم، اگر چیزی آنها را ترساند، اگر جایی گیر کردند، اگر اشتباه کردند، اگر کسی به آنها آسیب زد یا حتی اگر فقط نمیدانستند چه تصمیمی بگیرند، باز هم بتوانند به خانه برگردند.
بیایند و بگویند:
«مامان، بابا، من فکر میکنم شما اشتباه میکنید.»
و ما بتوانیم بگوییم:
«باشه... بیا دربارهاش حرف بزنیم.»
شاید در نهایت آنها قانع شوند.
شاید ما قانع شویم.
شاید هم هیچکدام قانع نشویم.
اما رابطهمان نباید بازندهی اختلافنظرمان باشد.
برای من، پناه بودن یعنی همین.
اینکه اولین پناهشان باشم، نه فقط وقتی هممسیر من هستند؛
حتی وقتی مسیرشان از مسیر من جدا شده است.
و شاید به همین دلیل است که اگر نوشتههایم گاهی از بیرون، ساده به نظر میرسند، معنایش این نیست که گرهی در کار نبوده.
شاید فقط سالهاست یاد گرفتهام گرهها را زودتر ببینم.
قبل از اینکه کور شوند.
چون یک گره کوچک را میشود با حوصله و دست باز کرد.
اما اگر آنقدر محکمش کنیم که دیگر راهی نمانده باشد، شاید آخر کار مجبور شویم با قیچی سراغش برویم.
و بعضی گرهها را حتی با قیچی هم نمیشود درست کرد.
برای همین، من ترجیح میدهم تا جایی که میتوانم، گرهها را قبل از کور شدن باز کنم.
نه برای اینکه بچهها همیشه همان راهی را بروند که من میخواهم؛
برای اینکه اگر روزی راهشان از من جدا شد، هنوز بدانند:
خانه، جای برگشتن است.