
خبر را خیلی معمولی گفتند؛ درست مثل خبرهای دیگری که هر روز از آدمها میشنویم.
دخترش بورسیه گرفته بود. قرار بود برای ادامهی تحصیل به کانادا برود؛ جایی که تا چند سال پیش شاید حتی تصورش را هم نمیکرد.
برای چند لحظه لبخند روی صورتم ماند. بعد، بیآنکه متوجه شوم، چشمهایم خیس شد.
با خودم فکر کردم اگر مادرش زنده بود، حالا چه حالی داشت؟
احتمالاً اول چند بار میپرسید مطمئنی؟ بعد دوباره خبر را از اول میشنید و شاید برای اینکه اشکهایش را پنهان کند، سرش را پایین میانداخت.
او از آن آدمهایی بود که خوشحالیشان را هم بیصدا زندگی میکردند.
اسمش را بگذاریم ستاره.
ستاره از همان سالهای مدرسه دختر کمحرفی بود. وقتی چیزی میگفت، گاهی باید کمی صبر میکردی تا جملهاش کامل شود. اما در میان خواهر و برادرهایش استعداد خاصی داشت؛ از آن استعدادهایی که اگر فرصت و پشتیبانی مناسبی پیدا کنند، میتوانند آدم را به جاهای دوری برسانند.
اما همهی آدمها از یک نقطه شروع نمیکنند.
خانهای که ستاره در آن بزرگ میشد، جای امنی برای رؤیاهای یک دختر نوجوان نبود. پدرش بیشتر از آنکه تکیهگاه باشد، بخشی از دشواریهای زندگی بود. بچهها با زحمت بزرگ میشدند و گاهی حتی هزینههای معمول زندگیشان را دیگران تأمین میکردند.
ستاره هم مثل خیلی از دخترهای آن روزگار، خیلی زود فهمید که زندگی همیشه منتظر نمیماند تا او درسش را تمام کند، چیزی یاد بگیرد و بعد تصمیم بگیرد چه میخواهد بشود.
باید کاری میکرد.
آن روزها، او و یکی از دخترهای فامیل که همسنوسال خودش بود، برای یک شرکت پخش داروهای گیاهی ویزیتوری میکردند. از این مغازه به آن مغازه میرفتند، محصولات را معرفی میکردند و سفارش میگرفتند.
هر دو هنوز دبیرستانی بودند.
بعضی مسیرها خلوت بود. بعضی جاها هم آنقدر رفتوآمد نداشت که دو دختر نوجوان با خیال راحت واردشان شوند.
برای همین، میان خودشان قراری گذاشته بودند.
اگر قرار بود ستاره به جایی برود، تنها نمیرفتند. اگر مقصد نفر دیگر بود، باز هم تنها نمیرفتند.
فرقی نمیکرد اسم کدامیک روی آن مسیر باشد؛ با هم میرفتند.
شاید آن روزها اسمش را همراهی نمیگذاشتند. شاید فقط راهی بود برای کمتر ترسیدن. اما حالا، بعد از این همه سال، آن قرار ساده معنای دیگری پیدا میکند.
دو دختر نوجوان، در میان راههایی که برایشان چندان امن و آشنا نبود، تصمیم گرفته بودند دستکم مراقب باشند دیگری تنها نماند.
سالها گذشت و ستاره ازدواج کرد.
اوایل زندگی مشترکش، فرصتی پیش آمد تا به دیدنش بروم. خانهاش در شهری دیگر بود. چند ساعتی را مهمانش شدم.
زندگیاش آنطور که باید، برایش آرامش و فرصت تازهای نساخته بود. نه درآمد مستقلی داشت و نه از امکانات چندانی برخوردار بود.
هنوز هم نمیدانم چرا آن روز، بیشتر از آنکه از دیدنش خوشحال باشم، غمگین بودم. شاید چون فاصلهی میان آن دختر دبیرستانی و زنی که حالا روبهرویم نشسته بود، بیشتر از چیزی بود که انتظار داشتم.
دلم میخواست چیزی بگویم. شاید پیشنهادی بدهم، شاید راهی نشانش بدهم، شاید حتی فقط بپرسم واقعاً حالت چطور است؟
اما هیچکدام از این سؤالها را نپرسیدم.
آدم گاهی از ترس اینکه اندوهش را به دیگری منتقل کند، آن را پشت لبخند پنهان میکند.
من هم لبخند زدم و چند ساعتی را کنارش گذراندم.
بعدها بارها به آن دیدار فکر کردم. حتی گاهی با خودم گفتم کاش نرفته بودم؛ شاید دیدن آن زندگی برایم اینقدر سنگین نمیشد.
اما بعد، فکر دیگری سراغم میآمد.
شاید همان چند ساعت برای ستاره خوب بوده باشد. شاید حضور یک آشنا، یادآوری روزهایی که هنوز نوجوان بودیم، یا حتی چند ساعت حرف زدن با کسی که گذشتهی مشترکی با او داشت، تنهاییاش را کمی سبک کرده باشد.
شاید هم نه.
هیچوقت فرصت نشد از خودش بپرسم.
حدود یک سال از آن دیدار گذشته بود که ستاره باردار شد.
نوزادش هنوز چهل روزه نشده بود که اتفاقی افتاد که بعدها از زبان یکی از نزدیکان خانواده شنیدم.
پدرش او را کاملاً برهنه، لخت و عریان، از خانه بیرون کرده بود؛ فقط برای اینکه وادارش کند به خانهی خودش برگردد.
نمیدانم آن لحظه چه احساسی داشته. نمیدانم در آن مدت کوتاهی که در آن وضعیت بیرون از خانه مانده، بر او چه گذشته است. آنچه میدانم، همان چیزی است که بعدها شنیدم؛ روایتی از اتفاقی که حتی تصورش هم دشوار است.
مدتی کوتاه بعد، خبر رسید که ستاره بر اثر ایست قلبی از دنیا رفته است.
دخترش هنوز آنقدر کوچک بود که مادرش را به خاطر نیاورد.
و من دیگر هیچوقت فرصت نکردم به دیدنش بروم.
سالها گذشت.
از زندگی دختر ستاره خبر چندانی نداشتم. مادرش را از دست داده بود و پدری هم نداشت که بتواند آنطور که باید، پناهش باشد. پدربزرگ و مادربزرگ پدری سرپرستیاش را به عهده گرفتند.
تا اینکه یک روز شنیدم بورسیه گرفته و برای ادامهی تحصیل راهی کانادا شده است.
از شنیدن خبر خوشحال شدم؛ از آن خوشحالیهایی که آدم نمیتواند فقط با یک لبخند از کنارش بگذرد.
اما بلافاصله ستاره به یادم آمد.
به دختری فکر کردم که روزگاری استعداد زیادی داشت، اما فرصت چندانی برای پرورش آن پیدا نکرد. به زنی که زندگی مجال زیادی برای انتخاب به او نداده بود. به مادری که حالا دیگر نبود تا خبر موفقیت دخترش را بشنود.
با خودم فکر کردم اگر ستاره زنده بود، چقدر خوشحال میشد.
شاید همانطور که در سالهای نوجوانی، در مسیرهای خلوت کنار هم راه میرفتیم، حالا هم کنار دخترش میایستاد؛ این بار نه برای اینکه از رفتن به جایی نترسد، بلکه برای اینکه با خیال راحت به راه دوری برود.
شاید دستش را میگرفت، شاید چند بار خبر بورسیه را از او میپرسید، شاید هم مثل همیشه کمحرف میماند و فقط نگاهش میکرد.
نمیدانم.
اما مطمئنم دوست داشت آن روز را ببیند.
گاهی به این فکر میکنم که زندگی بعضی آدمها چقدر نابرابر آغاز میشود.
یکی از کودکی، فرصت دارد استعدادش را بشناسد، درس بخواند، انتخاب کند و برای آیندهاش برنامه بریزد. دیگری هنوز در سالهای نوجوانی، باید بخشی از بار زندگی را به دوش بکشد؛ بعد هم در بزرگسالی، بهجای آنکه فرصتهای ازدسترفته را جبران کند، با دشواریهای تازهای روبهرو شود.
اینها فقط تفاوت در شانس یا انتخاب نیستند. گاهی آدمها پیش از آنکه فرصت انتخاب پیدا کنند، زیر بار انتخابهایی قرار میگیرند که دیگران برایشان کردهاند.
ستاره یکی از آن آدمها بود.
نمیخواهم زندگیاش را با یک پایان خوش بازنویسی کنم. موفقیت دخترش، هرچقدر هم ارزشمند و شادیآور، نمیتواند فرصتهایی را که مادرش از دست داد به او بازگرداند. نمیتواند سالهای سخت را پاک کند یا جای خالیاش را پر کند.
اما شاید بتواند چیزی را روشن کند.
اینکه زندگی دخترش قرار نیست الزاماً ادامهی همان مسیری باشد که مادرش طی کرد. اینکه گاهی راهی که برای یک نفر بسته مانده، برای نفر بعدی باز میشود.
و اینکه بعضی آدمها، حتی وقتی دیگر نیستند، در خبرهای خوب زندگی دیگران حضور دارند.
آن روز که خبر بورسیهی دختر ستاره را شنیدم، برای خوشحالی او هم گریه کردم.
برای مادری که دیگر نبود تا دخترش را در آغوش بگیرد.
برای دختری که توانسته بود راهی را پیدا کند که شاید مادرش همیشه آرزوی رفتنش را داشت.
و برای آن دو دختر دبیرستانی که سالها پیش، در مسیرهای خلوت، قرار گذاشته بودند هیچکدام تنها نروند.
کاش ستاره بود.
کاش میدید که دخترش راه افتاده است.
این بار، به سوی جایی دورتر از تمام آن مسیرهایی که روزگاری برای رفتن به آنها به همراهی یکدیگر نیاز داشتیم.