
دیشب نوشتم که «گاهی باید سکوت کرد».
نه از سرِ شکست.
نه از سرِ پذیرفتنِ نظرِ دیگری.
از سرِ احترام به کسی که دیگر توانِ شنیدن ندارد.
و سکوت کردم.
نه برای اینکه حرفی برای گفتن نمانده بود.
برای اینکه میدانستم اگر ادامه بدهم، دیگر گفتوگو نمیکنیم؛ فقط زخمِ یکدیگر را عمیقتر میکنیم.
اما امروز، در همان سکوت، به چیز دیگری رسیدم.
رفتم سراغِ حرفهایی که رد و بدل شده بود.
نه برای اینکه دوباره بحث را باز کنم؛ فقط میخواستم ببینم آیا شاید چیزی را از دست دادهام. آیا پاسخِ آن سؤال، در میانِ همین پاسخها پنهان بوده و من ندیدهام.
و تازه آنجا بود که چشمم به یک الگو افتاد.
وسط مرور حرفهایی که رد و بدل شده بود، ناگهان متوجه چیزی شدم:
هیچکس به سؤال من جواب نداده بود.
نه اینکه جوابش را اشتباه داده باشند.
نه.
اصلاً به آن سؤال پاسخ نداده بودند.
هر کس، به جای آن، با سؤال دیگری جواب داده بود؛ سؤالی که شاید پاسخ دادنش آسانتر بود، یا با چارچوبِ ذهنیِ خودش سازگارتر.
و عجیبتر اینکه من هم تا چند روز متوجه این اتفاق نشده بودم.
آنقدر درگیرِ پاسخها شده بودم که خودِ سؤال را فراموش کرده بودم.
شاید این یکی از اتفاقهای عجیبِ گفتوگوست.
گاهی آنقدر دربارهی پاسخها حرف میزنیم که یادمان میرود گفتوگو از کجا شروع شده بود.
یک نفر سؤال میپرسد.
نفر دیگر پاسخ میدهد.
سومی، پاسخِ او را نقد میکند.
چهارمی، از پاسخ دفاع میکند.
و کمکم، گفتوگو آنقدر از نقطهی آغازش دور میشود که دیگر کسی نمیپرسد:
«اصلاً سؤال چه بود؟»
شاید همیشه مشکل، نداشتنِ پاسخ نیست.
گاهی مشکل این است که ما به دنبالِ پاسخ دادن هستیم، پیش از آنکه مطمئن شویم سؤال را درست شنیدهایم.
چون پاسخ دادن به یک سؤالِ دیگر، حتی اگر پاسخی دقیق و منطقی باشد، هنوز پاسخ دادن نیست.
ممکن است حرفمان درست باشد، استدلالمان محکم باشد، و حتی پاسخمان کاملاً قابل دفاع باشد؛
اما اگر پاسخی برای سؤالِ روبهرویمان نباشد،
فقط یک پاسخِ خوب است...
نه پاسخِ آن سؤال.
اینجا بود که فهمیدم سکوت، گاهی فقط توقف نیست.
سکوتِ دیشب، مرا از یک بحثِ بینتیجه نجات داد.
اما سکوتِ امروز، چیز دیگری بود:
سکوتی که به من اجازه داد ببینم، نه فقط بشنوم.
دیدم که گاهی پاسخها آنقدر بلند هستند که سؤال را میپوشانند.
دیدم که ما آنقدر مشغولِ جواب دادن میشویم که فراموش میکنیم بپرسیم:
«اصلاً از من چه پرسیدی؟»
شاید برای همین، گاهی لازم است پیش از آنکه جواب بدهیم، کمی مکث کنیم.
نه فقط برای پیدا کردنِ پاسخ.
برای اینکه مطمئن شویم هنوز یادمان هست:
سؤال چه بود؟
و شاید گفتوگوی واقعی، نه در پاسخهای قشنگ،
که در شجاعتِ پرسیدنِ دوبارهی سؤالِ گمشده است.
و من، بعد از این همه،
هنوز همان سؤال را دارم...
اما این بار، دیگر عجلهای برای جواب گرفتن ندارم.
چون فهمیدهام:
گاهی مهمترین قدم در یک گفتوگو، پیدا کردنِ پاسخ نیست؛
نگه داشتنِ سؤال است، تا در میانِ پاسخها گم نشود.