امروز، تقریباً یک ساعت بعد از نوشتنِ پست «ردِ حضور در ویترینِ کلمات»، اتفاق جالبی افتاد.
باید آیهان را به مدرسه می‌بردم.
آیلین و آیهان طبق معمول در صندلی عقب نشسته بودند و من، مثل همیشه، کم‌وبیش به گفت‌وگویشان گوش می‌دادم.
مدتی است آیهان برنامه‌های بزرگی برای آینده دارد.
می‌گوید می‌خواهد یک خانه در آمریکا بخرد، یکی در کره، یکی در تبریز، یکی در تهران، یکی در شمال...
و البته برای هر کدام هم ماشینی بخرد و در پارکینگ بگذارد تا وقتی به آن خانه رفتیم، از آن استفاده کنیم.
قربانش بروم؛ چه‌قدر در آینده زندگی می‌کند.
امروز اما به فهرست برنامه‌هایش یک چیز دیگر هم اضافه شده بود.
گفت:
«یه خونه هم تو تهران می‌خرم که بدم اجاره و ازش پول دربیارم.»
گفتم:
«خب مامان، پول این همه خونه رو از کجا می‌خوای بیاری؟»
گفت:
«مثلاً یه سوپری می‌زنم و چیزمیز می‌فروشم و باهاش پول درمیارم.»
پرسیدم:
«خب برای زدن سوپری و خریدن چیزهایی که می‌خوای بفروشی، پول از کجا میاری؟»
مکث کرد و بعد جواب داد:
«از پول خودم.»
پرسیدم:
«خب، اون پول خودت رو از کجا میاری؟»
کمی فکر کرد.
بعد یاد دفتر نقاشی دیروزش افتادم.
گفتم:
«مثلاً دیروز که بابا برات دفتر نقاشی خرید، یادته؟ پولش رو از کی گرفت؟»
گفت:
«خودش کار کرده.»
گفتم:
«دقیقاً. پس تو هم باید دنبال راهی بگردی که بتونی پول دربیاری.»
حرف‌مان کم‌کم رسید به درس خواندن.
گفتم:
«فعلاً یکی از کارهای شما درس خوندنه. اما درس خوندن فقط برای این نیست که حتماً دکتر یا مهندس بشین.»
بعد گفتم:
«من دلم می‌خواد شما باسواد باشین. حتی اگر یه روز تصمیم گرفتین آشپز بشین، دوست دارم تو همون کار باسواد و متخصص باشین.»
آیلین که آشپزی را خیلی دوست دارد، مثال خوبی برای ادامه‌ی حرفم شد.
گفتم:
«بچه‌ها، شما کلوچه‌ی نادی رو که می‌شناسین؟»
گفتند:
«آره.»
خوب:
«حالا فرض کنین آیلین دقیقاً یه کلوچه درست کنه شبیه کلوچه‌ی نادی. همون شکل، همون ظاهر، همون بسته‌بندی. فقط آرم خودش رو بزنه و اسمش رو بذاره کلوچه‌ی آیلین.»
حالا:
«اگر کسی اونو توی فروشگاه ببینه، شاید از دور فکر کنه همون کلوچه‌ی نادیه. شاید حتی اسم روی بسته رو هم نگاه نکنه و فکر کنه همون نادی رو برداشته.»
اما بعد ادامه دادم:
«حالا فرض کنین آیلین واقعاً آشپزی رو یاد بگیره. تمرین کنه. متخصص بشه. چیزهای مختلف رو امتحان کنه و کم‌کم به دستور، طعم و شکل مخصوص خودش برسه.»
«اون وقت شاید یه روز یه کلوچه، کیک یا بیسکویت درست کنه که مردم وقتی از دور ببیننش، بگن: وای... کلوچه‌ی آیلین دارن!»
و همان‌جا، جمله‌ای گفتم که بعد از پیاده شدن آیهان، دوباره به ذهنم برگشت:
«سواد یعنی اینکه تو هر کاری، بتونی اسم خودت رو بچسبونی کنارِ کارت.»
بعد که تو مسیر برگشت با خودم خلوت کردم، یاد پستی افتادم که امروز صبح نوشته بودم.
«ردِ حضور در ویترینِ کلمات».
شاید تمام حرف همان باشد.
سواد فقط جمع کردنِ اطلاعات نیست.
فقط مدرک گرفتن نیست.
فقط این نیست که بتوانی کاری را درست، تمیز و بی‌اشتباه انجام بدهی.
شاید سواد، در عمیق‌ترین معنایش، یعنی آن‌قدر چیزی را یاد بگیری، بشناسی، تمرین کنی و در آن رشد کنی که در نهایت فقط شبیه دیگران نباشی.
اینکه بتوانی چیزی از خودت به کارت اضافه کنی.
آن‌قدر که یک روز، نتیجه‌ی کارت، ردِ حضور تو را با خودش داشته باشد.
ممکن است ده نفر یک متن خوب بنویسند.
ممکن است ده نفر یک غذا بپزند.
ممکن است ده نفر یک خانه طراحی کنند، یک آهنگ بسازند یا یک محصول تولید کنند.
اما چه چیزی باعث می‌شود یکی از آن‌ها، فقط یک کارِ خوب نباشد و تبدیل شود به کاری که بتوانی با دیدنش بگویی:
«این کارِ فلانی است.»
شاید همان چیزی که امروز به بچه‌ها گفتم.
شاید سواد یعنی بتوانی در هر کاری، ردِ خودت را روی آن بگذاری.
نه از همان ابتدا.
نه بدون یاد گرفتن از دیگران.
شاید حتی در آغاز، همه‌ی ما ناچار باشیم از روی دست دیگران نگاه کنیم.
بخوانیم.
تمرین کنیم.
تقلید کنیم.
اشتباه کنیم.
اما قرار نیست تا آخر، فقط نسخه‌ای از کار دیگران باقی بمانیم.
شاید هدفِ یاد گرفتن، دقیقاً همین باشد:
اینکه یک روز بتوانیم از تقلید عبور کنیم و به چیزی برسیم که اگر اسممان را از روی آن بردارند، باز هم بتوانند ما را در آن پیدا کنند.
امروز، در راه مدرسه، آیهان با رؤیای خریدن خانه‌ای برای اجاره دادن شروع کرد و گفت‌وگوی ما به «کلوچه‌ی آیلین» رسید.
اما من، در پایان، دوباره به همان چیزی برگشتم که صبح درباره‌اش نوشته بودم:
ردِ حضور.
و شاید این نوشته، بیش از آنکه ادامه‌ی پست قبلی باشد، یادگاری باشد برای خودِ آیلین و آیهان.
برای روزی که بزرگ‌تر شدند و شاید از خودشان پرسیدند:
«من چه‌کاره‌ام؟»
امیدوارم آن روز جوابشان فقط نام یک شغل نباشد.
هر کاری که انتخاب می‌کنند، امیدوارم آن‌قدر یاد بگیرند، آن‌قدر رشد کنند و آن‌قدر خودشان را در کارشان پیدا کنند که یک روز، کسی با دیدن نتیجه‌ی کارشان بگوید:
«وای... این کارِ آیهانه.»
یا:
«خدای من... این کارِ آیلینه.»
و شاید آن روز، من با خودم بگویم:
همین کافی بود.
