پست دوست عزیزمان، مهرداد قربانی، با عنوان «وقتی همه خوب می‌نویسند، دیگر خوب نوشتن کافی نیست»، مرا به سال‌ها قبل برد.
به سال ۱۳۷۸؛ وقتی تازه وارد دانشگاه شده بودم و در خوابگاه زندگی می‌کردم.
آن سال‌ها من لپ‌تاپ نداشتم، اما یک سیستم کامل با خودم به خوابگاه برده بودم: کیس، کیبورد و همان مانیتورهای تپل‌مپل که حالا دیگر بیشتر شبیه خاطره‌اند.
دست‌خط خوبی نداشتم. برای همین شب‌ها جزوه‌هایم را تایپ می‌کردم و بعد پرینت می‌گرفتم تا بتوانم از رویشان درس بخوانم.
شاید امروز عجیب به نظر برسد، اما من از همان سال‌ها، تکنولوژی را به‌عنوان یک ابزار کمکی وارد فرایند خواندن و نوشتنم کرده بودم.
نه اینکه کامپیوتر به جای من فکر کند.
نه.
فقط کاری را برایم آسان‌تر می‌کرد که بدون آن، سخت‌تر انجام می‌دادم.
حالا سال‌ها بعد، همان حس را در کیبورد هوشمند گوشی پیدا می‌کنم.
کلمه‌ای را اشتباه تایپ می‌کنم و اصلاحش می‌کند.
گاهی نیم‌فاصله را به یادم می‌آورد.
گاهی جمله‌ای را که با عجله نوشته‌ام، بهتر قابل‌خواندن می‌کند.
و من از این کمک‌ها استفاده می‌کنم.
همان‌طور که سال‌ها قبل از کامپیوتر استفاده می‌کردم.
اما امروز، بعد از خواندن پست دوستمان، بیشتر به این فکر کردم که شاید مسئله هیچ‌وقت خودِ ابزار نبوده است.
کامپیوترِ آن زمان، کیبورد هوشمند امروز و هوش مصنوعی، هرکدام می‌توانند بخشی از مسیر را برای ما آسان‌تر کنند.
می‌توانند غلط‌ها را اصلاح کنند.
جمله‌ها را مرتب‌تر کنند.
حتی به ما پیشنهاد بدهند که چگونه بهتر بنویسیم.
اما سؤال مهم‌تر شاید این باشد:
وقتی همه‌ی این کمک‌ها انجام شد، چه چیزی از خودِ ما در متن باقی می‌ماند؟
این روزها وقتی می‌نویسم، کمتر به «فصاحت» فکر می‌کنم و بیشتر به «هویت».
به اینکه آیا اگر این جمله را از نوشته‌ام حذف کنم، چیزی از «من» کم می‌شود یا نه.
آیا این جمله را فقط چون زیباست نوشته‌ام؟
یا چون واقعاً چیزی از نگاه من به جهان را با خودش حمل می‌کند؟
و شاید «ردِ حضور» دقیقاً همین‌جا شکل می‌گیرد.
در انتخاب‌ها.
در زاویه‌ای که از آن به یک موضوع نگاه می‌کنیم.
در چیزهایی که برایمان آن‌قدر مهم‌اند که مدام، آگاهانه یا ناآگاهانه، دوباره به نوشته‌هایمان برمی‌گردند.
در سؤال‌هایی که هنوز جواب قطعی‌شان را پیدا نکرده‌ایم.
در تجربه‌هایی که حتی اگر مستقیم درباره‌شان ننویسیم، ردشان جایی میان کلماتمان باقی می‌ماند.
برای همین است که گاهی نوشته‌ای را می‌خوانم و، اگر قبلاً با قلم نویسنده آشنا باشم، حتی بدون نگاه کردن به نامش حدس می‌زنم چه کسی آن را نوشته است.
نه به خاطر اینکه همیشه از کلمات مشابهی استفاده می‌کند.
بلکه چون دنیا را به شیوه‌ی خاص خودش می‌بیند.
و گاهی برعکس، متنی را می‌خوانم که آن‌قدر تمیز و بی‌نقص است که اگر نام نویسنده بالای آن نبود، نمی‌توانستم حدس بزنم متعلق به چه کسی است.
شاید مشکل چنین متنی این نباشد که بد نوشته شده.
شاید اتفاقاً خیلی هم خوب نوشته شده باشد.
اما چیزی از نویسنده در آن باقی نمانده است.
و اینجاست که برای من، تفاوت میان یک «متنِ خوب» و یک «نوشته‌ی شخصی» پررنگ‌تر می‌شود.
متن خوب می‌تواند از نظر ساختار، زبان و فصاحت بی‌نقص باشد.
اما یک نوشته، چیزی از نویسنده‌اش را با خودش حمل می‌کند.
چیزی که اگر حذف شود، احساس می‌کنی بخشی از حضور او هم کم شده است.
شاید به همین دلیل است که از تکنولوژی نمی‌ترسم.
من از همان سال ۱۳۷۸، با همان مانیتور تپل‌مپل خوابگاه، یاد گرفته بودم که ابزارها می‌توانند شکل کار کردن ما را تغییر دهند.
امروز هم هوش مصنوعی می‌تواند شکل نوشتن ما را تغییر دهد.
می‌تواند بعضی کارها را آسان‌تر کند.
می‌تواند حتی کمک کند کسانی که حرفی برای گفتن دارند، بهتر شنیده شوند.
اما شاید مسئولیتی که بعد از آسان شدنِ نوشتن بر دوش ما می‌ماند، بیشتر از قبل باشد.
اینکه قبل از انتشار یک متن، فقط از خودمان نپرسیم:
«خوب نوشته شده؟»
بلکه بپرسیم:
«واقعاً من این را گفته‌ام؟»
«به این حرف باور دارم؟»
و شاید مهم‌تر از همه:
«اگر نامم را از بالای این نوشته بردارند، چیزی از من در آن باقی می‌ماند؟»
شاید امروز، در دورانی که همه می‌توانیم با کمک ابزارها بهتر بنویسیم، «خوب نوشتن» دیگر پایان راه نباشد.
شاید تازه از همان‌جا سؤال اصلی شروع می‌شود:
در میان تمام این جمله‌های مرتب و آراسته، ردِ حضورِ من کجاست؟
