
پستِ دوستمان، سحابی عزیز، با عنوان «دردسنج»، مرا به تأملی دوباره دعوت کرد.
به این فکر کردم که چرا ما، با وجودِ تجربهی دردهای مشترک، باز هم اینقدر در فهمیدنِ دردِ یکدیگر ناتوانیم؟
و راستش، در میانِ خواندنِ آن پست، به یاد تجربهای در زندگیِ خودم افتادم.
سالها با دردی زندگی کردم که هیچکس نمیفهمید؛ حتی خودم.
درد بود.
شدید بود.
اما نامی نداشت.
تا اینکه بعد از حدود بیست سال، بالاخره تشخیص داده شد: آندومتریوز، با درگیریِ ناحیهی یوتروساکرال و کلدوساک خلفی.
برای توضیح سادهتر، منطقهی درگیری در نزدیکی عصب ساکرال قرار داشت.
یعنی شاید از بیرون، چیزی که من تجربه میکردم همان «درد پریود» به نظر میرسید که خیلیهای دیگر هم تجربه میکنند؛ اما بدن من، همان درد را با شدتی بسیار بیشتر حس میکرد.
اگر کسی دردش را با درجهی یک تجربه میکرد، ممکن بود من همان را با درجهی ده یا حتی صد حس کنم.
نه لزوماً چون خودِ اتفاقی که باعث درد شده بود ده یا صد برابر بزرگتر بود؛ بلکه چون بدن من، آن را جور دیگری دریافت و تجربه میکرد.
و شاید همین، یکی از سادهترین مثالها برای چیزی باشد که در مورد دردهای انسانی هم فراموش میکنیم.
ما معمولاً از بیرون، خودِ اتفاق را میبینیم.
میگوییم:
«مگر چه شده؟»
«فقط یک جمله بوده.»
«فقط یک اتفاق بوده.»
«بقیه بدتر از این را هم تحمل کردهاند.»
اما شاید مسئله فقط آنچه اتفاق افتاده نیست.
شاید مسئله این باشد که آن اتفاق، در وجودِ آن آدم، به کدام نقطه برخورد کرده است.
چیزی که برای یک نفر فقط یک جمله است، ممکن است برای دیگری روی زخمی قدیمی دست بگذارد.
چیزی که برای یک نفر یک فقدان قابلتحمل است، ممکن است برای دیگری به معنای فرو ریختنِ بخشی از جهانش باشد.
چیزی که برای یک نفر یک نگاه ساده است، ممکن است برای دیگری یادآور سالها تحقیر باشد.
ما اندازهی اتفاق را میبینیم؛ اما شدتِ تجربهشدنِ آن را نه.
و شاید همینجا یکی از سوءتفاهمهای ما دربارهی همدلی شکل میگیرد.
فکر میکنیم برای همدل بودن، باید دردِ طرف مقابل را دقیقاً بفهمیم.
باید خودمان را کاملاً جای او بگذاریم.
باید بدانیم دقیقاً چه حسی دارد.
اما شاید هیچوقت نتوانیم.
من نمیتوانم با قطعیت بدانم دردِ دیگری چه شکلی است.
حتی اگر همان اتفاق برای من هم افتاده باشد.
حتی اگر همان بیماری را داشته باشم.
حتی اگر ظاهراً داستان زندگیمان شبیه هم باشد.
چون درد، فقط خودِ اتفاق نیست.
با بدنِ آدم گره میخورد.
با گذشتهاش.
با ترسهایش.
با خاطراتش.
با زخمهایی که شاید خودش هم هنوز نتوانسته برایشان نامی پیدا کند.
پس شاید بزرگترین اشتباه این باشد که برای همدلی، از دیگری بخواهیم اول دردش را برای ما ثابت کند.
لازم نیست بگوییم:
«من هم این را تجربه کردهام، اما اینقدر سخت نگرفتم.»
لازم نیست بگوییم:
«اگر جای تو بودم...»
لازم نیست بگوییم:
«بقیه بدتر از این را تحمل میکنند.»
و شاید حتی لازم نباشد فوراً راهحلی پیدا کنیم.
گاهی آدم دردش را نمیگوید تا کسی آن را حل کند.
گاهی فقط میخواهد کسی باشد که دردش را به رسمیت بشناسد.
کسی که نپرسد:
«واقعاً اینقدر سخت است؟»
بلکه بگوید:
«میبینم که برای تو سخت است.»
شاید تفاوتِ بزرگی میان این دو جمله وجود داشته باشد.
من ممکن است ندانم درد تو دقیقاً چه شکلی است.
اما لازم هم نیست برای جدی گرفتنش، آن را دقیقاً تجربه کرده باشم.
همانطور که تو لازم نیست دردِ من را حس کرده باشی تا مجبور نباشم آن را برایت ثابت کنم.
شاید دردها قابلِ مقایسه نباشند.
شاید هیچ دردسنجِ دقیقی وجود نداشته باشد که بگوید دردِ چه کسی بزرگتر است.
اما شاید بتوانیم یاد بگیریم درد را به مسابقه تبدیل نکنیم.
نه مسابقهی «چه کسی بیشتر کشیده؟»
و نه مسابقهی «چه کسی مقاومتر است؟»
چون گاهی آدمی که از بیرون محکم به نظر میرسد، فقط سالها یاد گرفته دردش را پنهان کند.
و گاهی آدمی که با یک اتفاق به ظاهر کوچک میشکند، زخمی قدیمی را همزمان با خودش حمل میکند که ما از آن خبر نداریم.
شاید ما واقعاً هیچوقت نتوانیم دردِ یکدیگر را بهطور کامل بفهمیم.
اما شاید برای کنار کسی بودن، لازم نباشد همهچیز را بفهمیم.
گاهی کافی است چیزی را که نمیفهمیم، کوچک نکنیم.
گاهی کافی است به جای مقایسه کردن، بپذیریم که تجربهی دیگری، مالِ خودِ اوست.
و گاهی کافی است بگوییم:
«نمیفهمم دقیقاً چه حسی داری. شاید هیچوقت هم نتوانم کاملاً بفهمم. اما لازم نیست برای من ثابت کنی که دردت واقعی است.»
شاید این جمله درد را از بین نبرد.
گذشته را تغییر ندهد.
دلتنگی را تمام نکند.
اما شاید باعث شود آدم بداند در لحظهای که درد دارد او را میبلعد، کسی قرار نیست از کنارش فرار کند.
چون گاهی، کنار کسی نشستن، از فهمیدنِ دقیقِ دردش هم عمیقتر است.
و شاید بعضی وقتها، بهترین شکلِ همدلی همین باشد:
«من نمیتوانم دردت را اندازه بگیرم.
نمیتوانم بگویم جای تو چه میکردم.
شاید حتی نتوانم کاملاً بفهممش.
اما کنارت مینشینم.»
و شاید همین فکرهاست که مدتیست مرا به سمت نوشتنِ مجموعهی «درد بینام» کشانده است؛
تلاشی برای اینکه بتوانم، حتی اگر شده برای چند لحظه، بعضی از دردهایی را که شاید هرگز تجربهشان نکردهایم، به تصویر بکشم.
نه برای اینکه بگویم حالا میدانیم دقیقاً چه بر دیگری گذشته است.
شاید هیچوقت ندانیم.
اما شاید اگر بتوانیم برای لحظهای، از زاویهای دیگر به جهان نگاه کنیم، کمتر عجله کنیم که دردِ کسی را کوچک بشماریم.
شاید نتوانیم دردِ دیگری را بفهمیم.
اما میتوانیم کنارش بنشینیم.
و شاید گاهی، همین برای شروعِ فهمیدن کافی باشد.