
من روی سلامت و مراقبت از بدن بچهها خیلی حساسم.
از تغذیهشان گرفته تا خواب و تحرک و خیلی چیزهای دیگر.
حتی یادم هست تا حدود پنجسالگی آیلین، شاید کمی بیشتر یا کمتر، هیچوقت برایش لاک نخریده بودم.
نه اینکه خودش درخواست کرده باشد و من هر بار گفته باشم «نه».
اصلاً هنوز با لاک آشنا نشده بود.
تا اینکه کمکم در مهد زبان، لاکِ روی ناخن دوستهایش را دید و خودش هم دلش خواست.
من هم هر بار برایش توضیح میدادم:
«مامان، لاک برای ناخنهات خوب نیست. نمیذاره ناخنات نفس بکشن، ممکنه ناخنات نفسشون بند بیاد زرد بشن و...»
البته با همان زبان بچهگانهای که آن موقع میتوانست بفهمد.
یک مدتی قبول میکرد و دوباره چند وقت بعد دلش میخواست.
ما هم یک جور کجدار و مریز جلو میرفتیم. 😄
من خودم هم اهل لاک زدن نبودم و نیستم. یعنی اینطور نبود که چیزی را برای او ممنوع کنم و خودم انجامش بدهم.
بعدها رسیدیم به آرایش.
کلاس اول بود که یک بار در تولد یکی از دوستانش، دید چند نفر از بچهها آرایش ملایمی کردهاند.
خب...
آیلین هم دلش خواست.
من باز شروع کردم:
«مامان، این چیزها برای پوستت خوب نیست و...»
یک بار خواست، نخریدیم.
بار دوم، باز نخریدیم.
بار سوم و چهارم که دیگر دیدم این موضوع واقعاً برایش جذاب شده، با خودم گفتم شاید بهتر باشد به جای اینکه فقط بگویم «نه»، بگذارم خودش تجربه کند.
با همسرم هم صحبت کردم.
او مخالف بود.
در نهایت به این نتیجه رسیدیم که برایش یک پک آرایشی بچگانه بخریم و ببینیم چه میشود.
خریدیم.
و یک هفته، خانهی ما تبدیل شد به سالن زیبایی آیلین! 😂
آرایش میکرد و در خانه راه میرفت و کیف میکرد.
هر چند دقیقه یک بار میآمد:
«مامان، خوشگل شدم؟»
من هم میگفتم:
«آره مامان، ولی خودت خوشگلتری.»
باباش گاهی برای اینکه به خیال خودش کمی بزند توی ذوقش، میگفت:
«نه بابا، زشت شدی!»
تا اینکه یک بار بهش گفتم:
«این کار رو نکن. بهتره به جای اینکه بهش بگی زشت شدی، کمکش کنیم بفهمه ارزشش به این نیست که دیگران بگن خوشگله یا زشته.»
اما قصهی آرایش آیلین خیلی زودتر از چیزی که فکر میکردم تمام شد.
چون من خودم سالهاست به ندرت آرایش میکنم.
تنها دورهای که کمی بیشتر از لوازم آرایشی استفاده میکردم، دوران دانشجویی بود؛ آن هم بیشتر در حد کرمپودر و پنکک و چیزهایی برای پوشاندن و یکدست کردن پوست.
و بعدها فهمیدم همانها، در کنار بیتوجهی به مراقبت از پوست و البته بالا رفتن سن، باعث شده بودند پوست صورتم وضعیت خوبی پیدا نکند.
کمکم حتی از آینه فاصله گرفته بودم.
اما حدود سه سال پیش تصمیم گرفتم جدیتر از پوستم مراقبت کنم.
نه کار عجیب و غریبی.
بیشتر مراقبت، درمان و روتین منظم.
و کمکم تغییر پوست خودم را دیدم.
آیلین هم این تغییر را میدید.
من هم گاهی وسط حرفهایم به او میگفتم:
«مامان، ببین من وقتی بزرگتر بودم از لوازم آرایشی استفاده میکردم، پوستم اینطوری شد. تازه من خیلی بزرگتر از تو بودم... معلوم نیست وقتی تو به سن من برسی، پوستت چه وضعی پیدا کنه.»
نمیگفتم «نباید».
بیشتر سعی میکردم چیزی را که خودم تجربه کرده بودم، برای او توضیح بدهم.
و عجیب بود که کمکم خودش کمتر و کمتر از آن وسایل استفاده کرد.
تا اینکه یک روز آمد و گفت:
«مامان، بندازیمشون دور.»
گفتم:
«مطمئنی؟ من پول زیادی براشون دادمها! بعداً نگی دوباره برام بخر. دیگه نمیخرم.»
گفت:
«نه مامان، نمیخوام.»
بعد اضافه کرد:
«همین ضدآفتاب و کرم مرطوبکنندهی بچگانه که برام خریدی کافیه.»
و همانجا یک چیزی برای من روشن شد.
شاید تمام این سالها، وقتی به بچههایمان میگوییم «این برایت خوب نیست» یا «این کار را نکن»، یک اشتباه ظریف میکنیم.
فکر میکنیم چون بزرگتریم، چون تجربهی بیشتری داریم، پس باید بتوانیم تصمیم بگیریم و آنها فقط بپذیرند.
اما بچه هم آدم است.
ذهن دارد.
میل دارد.
کنجکاوی دارد.
و مهمتر از همه، میخواهد خودش بفهمد.
من اگر فقط میگفتم:
«لاک نزن، چون من میگم.»
یا:
«آرایش نکن، چون برای پوستت بده.»
شاید فقط یک دستور دیگر به مجموعهی دستورهای زندگیاش اضافه کرده بودم.
و چهبسا یک روز هم، دقیقاً مثل خودم در نوجوانی و جوانی، در برابر یک باور تحمیلی مقاومت میکرد.
من هم زمانی که بعضی باورها از طرف پدرم به من تحمیل میشد، همیشه قانع نمیشدم.
گاهی حتی فقط برای اینکه ثابت کنم «این زندگی من است»، درست برعکسش عمل میکردم.
آن موقع اسمش را شاید فقط لجبازی میگذاشتم.
امروز بهتر میفهممش.
وقتی چیزی را بدون اینکه بفهمی چرا، به تو تحمیل میکنند، گاهی مقاومتت دیگر دربارهی خودِ آن موضوع نیست.
دربارهی حق انتخاب توست.
برای همین فکر میکنم بچهها را نباید فقط مطيع بار آورد.
باید کمکشان کرد بفهمند.
قرار نیست همیشه با آنها موافق باشیم.
قرار نیست هر چیزی را که خواستند برایشان فراهم کنیم.
گاهی باید «نه» بگوییم.
گاهی حتی باید محکم بایستیم.
اما بین «نه، چون من میگم» و «نه، چون بیا ببین چرا»، یک دنیا فاصله است.
اولی ممکن است فقط کودک را متوقف کند.
دومی شاید به او یاد بدهد فکر کند.
و شاید مهمتر از همه این باشد که اگر قرار است روزی خودش تصمیم بگیرد، تصمیمش از ترسِ مخالفت ما نباشد؛ از فهم خودش باشد.
من فکر میکردم آن روزها دارم به آیلین یاد میدهم چه چیزی برای پوستش خوب است.
اما امروز که نگاه میکنم، میبینم شاید خودم هم از او چیزی یاد گرفتم:
بچهها همیشه به کسی احتیاج ندارند که به جای آنها تصمیم بگیرد.
گاهی به کسی احتیاج دارند که کنارشان بنشیند، دلیل بیاورد، سؤالهایشان را جواب بدهد و آنقدر به آنها فرصت بدهد تا خودشان به یک نتیجه برسند.
چون بچهای که فقط یاد گرفته «حرف، حرفِ مامان و باباست»، شاید خوب اطاعت کند.
اما بچهای که یاد گرفته بفهمد چرا، روزی که مامان و بابا کنارش نبودند هم میتواند برای خودش درستتر تصمیم بگیرد.
و شاید این، یکی از مهمترین چیزهایی باشد که میتوانیم به بچهها یاد بدهیم:
قانعشدن، نه سرکوبشدن.
نه فقط برای اینکه امروز بچهی بهتری باشند؛
برای اینکه فردا، آدمهای مستقلتری باشند.