
گاهی به چیزهایی فکر میکنم که اسمشان را میگذاریم «وحدت».
میگوییم ایران باید یکپارچه بماند.
میگوییم نباید بین مردمش فاصله بیفتد.
میگوییم همهی ما ایرانی هستیم.
اما بعد، در همان حرفها، ناگهان میگوییم:
زبانِ من...
فرهنگِ من...
قومِ من...
خونِ من...
ایرانِ من...
و وقتی از «دیگری» حرف میزنیم، انگار داریم دربارهی کسی حرف میزنیم که تازه وارد این خانه شده است.
اینجاست که برای من یک سؤال شکل میگیرد:
اگر واقعاً ایران را یک خانهی مشترک میخواهیم، چرا در حرفهایمان برای بعضیها سندِ مالکیت صادر میکنیم و برای بعضیها کارتِ مهمانی؟
من نمیخواهم وارد بحث تاریخ شوم.
نمیخواهم بگویم چه کسی زودتر آمده، چه زبانی قدیمیتر است یا کدام قوم چه سهمی در گذشته داشته.
شاید یکی از دلایلی که من هیچوقت با درس تاریخ خیلی ارتباط نگرفتم، همین دستهبندیها بود.
اینکه مدام بگوییم اینها چه کسانی بودند، آنها چه کسانی بودند؛ چه کسی صاحب بود، چه کسی بعداً آمد؛ چه زبانی مال چه کسی بود...
حتی بیشتر از خودِ تاریخ، از جایی خوشم نمیآید که یک گروه، تاریخ را به نفع خودش مصادره کند و بعد با تکیه بر همان روایت، برای آدمهای امروز جایگاه تعیین کند.
به نظرم تاریخ اگر قرار است برای ما فایدهای داشته باشد، باید برای درس گرفتن باشد، نه برای صدور سند مالکیت.
قرار نیست از گذشته بفهمیم چه کسی امروز صاحبخانه است و چه کسی مهمان. قرار است بفهمیم چه اتفاقهایی افتاده، چه اشتباههایی تکرار شده و شاید یاد بگیریم دوباره همان راه را نرویم.
پس حرف من دربارهی همین امروز است.
دربارهی آدمهایی که امروز کنار هم زندگی میکنند.
اگر من بگویم «ایرانِ من»، و منظورم از «من» فقط گروه خودم باشد، و بعد به دیگری بگویم «شما هم ایرانی هستید»؛ آیا واقعاً دارم از «ما» حرف میزنم؟
شاید وحدت، قبل از اینکه روی نقشه اتفاق بیفتد، باید در زبان ما اتفاق بیفتد.
شاید لازم باشد کمتر بگوییم:
«ایرانِ من»
«فرهنگِ من»
«زبانِ من»
و بیشتر بگوییم:
«ایرانِ ما»
«فرهنگهای ما»
«زبانهای ما»
نه برای اینکه تفاوتها را پاک کنیم.
اتفاقاً برعکس.
خانهی مشترک قرار نیست همهی اتاقهایش یکشکل باشند.
آدمهای یک خانواده هم شبیه هم نیستند؛ زبان، سلیقه، نگاه و حتی خاطرات متفاوتی دارند. اما اگر قرار باشد هرکس بگوید «این قسمت فقط مال من است»، دیگر چیزی به نام خانهی مشترک باقی نمیماند.
من فکر میکنم اگر واقعاً نگران تکهتکه شدن ایرانیم، باید حواسمان به همین چیزهای کوچک هم باشد.
چون گاهی چیزی که یک سرزمین را از هم جدا میکند، فقط مرز و سیاست نیست.
گاهی یک «من» است که آنقدر بزرگ میشود که دیگر جایی برای «ما» باقی نمیگذارد.
اگر ایران را خانهی مشترک میخواهیم،
بیایید حداقل در زبانمان،
صاحبخانه و مهمان نسازیم.
بیایید،
نه فقط در کلام،
که با ذرهذرهی وجودمان بگوییم:
ایرانِ ما.