
براساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، ناباروری از جمله اختلالات تولیدمثلی است که زوجین بعد از ۱۲ ماه رابطه جنسی منظم و حفاظت نشده، باروری نداشته باشند.به طور معمول تخمین زده میشود حدود ۱۵-۱۰ درصد زوجین دچار مشکل در ناباروری هستند.این زوجین برای آگاهی از علل ناباروری خود به مراکز تخصصی درمان ناباروری مراجعه می کنند.در ۳۰٪ موارد، علت ناباروری مربوط به زنان است، ۴۰٪ موارد، علت ناباروری در هر دو فرد است (عوامل زن و مرد همزمان) و در ۳۰٪ موارد، علت ناباروری مربوط به مردان می باشد.دلایل زیادی وجود دارند که می توانند ناباروری در مردان را ایجاد کنند. یکی از رایج ترین مشکلات در مبحث ناباروری مردان، آگلوتیناسیون اسپرم است. تاکنون مطالعاتی در ارتباط با اثر آگلوتیناسیون بر اسپرم که منجر به ناباروری در مردان می شود مطالعاتی صورتی گرفته است.
آگلوتیناسیون شامل تشکیل توده یا گروهی از اسپرم ها است که به دلایل مختلف به یکدیگر متصل می شوند.این اتصالات قوی مانع از حرکت طبیعی اسپرم می شوند که این اختلال در حرکت، موجب عدم توانایی اسپرم ها برای رسیدن به تخمک و باروری آن می شوند.
تشخیص آگلوتیناسیون اسپرم ساده است. تجزیه و تحلیل اسپرم انجام می شود. سپس از طریق بررسی نمونه در زیر میکروسکوپ، وجود یا عدم وجود توده ای از اسپرم های بهم چسبیده، مشاهده می شود.اسپرماتوئیدها می توانند از طریق سر_سر، دم _دم و یا دم _سر به هم متصل شوند و گروه هایی از اسپرم های بهم چسبیده تا ۲۰۰ سلول اسپرم را تشکیل دهند.
بسته به چگونگی اتصالات، دو اصطلاح مختلف وجود دارد که معمولاً به عنوان مترادف استفاده می شوند.
برای ارزیابی نوع تجمعات اسپرم های بهم چسبیده، درجات مختلفی از اگلوتیناسیون اسپرم ها وجود دارد:

آگلوتیناسیون شدید بر روی حرکت و ویسکوزیته مایع منی تاثیر می گذاردو به همین علت یکی از فاکتورهای مهم در ناباروری مردان محسوب می شود.
شایع ترین علت آگلوتیناسیون به دلیل وجود آنتی بادی در مایع منی است. مولکول های آنتی بادی، غشای اسپرم را تشخیص داده و به آن ها متصل می شوند و توده ای از سلول های اسپرم بهم چسبیده را تشکیل می دهند.
به دلیل آنکه تمام مراحل اسپرماتوژنز در لوله های منی ساز صورت می گیرد و این لوله ها توسط سد خونی ـ بیضه ای از خون جدا شده اند. در تمام دوران زندگی انسان هیچ گاه اسپرم ها با خون در تماس نبوده و در نتیجه بعنوان عضو خارجی شناخته نمی شوند. هر عاملی که سبب شود این سد خونی ـ بیضه ای آسیب ببیند (مثل عفونت، ضربه فیزیکی، …)، سبب تشکیل آنتی بادی بر علیه اسپرم ها می شود.
آنتی بادی ضد اسپرم در مردان در موارد زیر دیده می شود:

اگر آگلوتیناسیون به دلیل تب یا عفونت باشد، پس از درمان تب یا عفونت و کمی انتظار، آگلوتیناسیون اسپرم باید از بین برود.در مواردی که آگلوتیناسیون خفیف یا متوسط باشد، داروهای مختلفی وجود دارند که موجب کاهش یا از بین رفتن آگلوتیناسیون می شوند.
همچنین مکمل های حاوی ویتامین ها به ویژه ویتامین C توصیه می شود، زیرا ویتامین C پروتئین ضد آگلوتینین را فعال می کند.در موارد شدید، ممکن است که آگلوتیناسیون از بین نرود. اما برای دستیابی به باروری می توان از روش های کمک باروری(به طور مثال ICSI) استفاده کرد.
به این صورت که در آزمایشگاه آندرولوژی، پس از دریافت نمونه، ظرفیت پذیری اسپرم انجام می شود. سپس اسپرم های متحرکی که قادر به حرکت تدریجی هستند از بقیه نمونه (که حاوی اسپرم های بهم چسبیده و غیر متحرک هستند) جدا می شوند.
سپس متخصص، بهترین اسپرم را برای قرار دادن در داخل تخمک انتخاب می کند.
آگلوتیناسیون به معنی اتصال اسپرم ها (چه متحرک و چه غیر متحرک) از سر به سر، دم به دم، و یا ترکیبی از هر دو مدل و یا اتصال اسپرم ها به رشته های موکوس یا سایر سلول ها می باشد.
حرکت اسپرم های بهم چسبیده معمولا نامنظم است، اما در آگلوتیناسیون از نوع شدید، اسپرم ها چنان آگلوتینه می شوند که حرکت آن ها محدود می شود. آگلوتیناسیون معمولأ وجود آنتی بادی بر علیه اسپرم را نشان می دهد.
نویسنده: زهرا روستا / دکتری جنین شناسی