#
آیا وقتی همسرتان به شما توجه نمی‌کند، بارها درباره رفتارش صحبت می‌کنید، از او توضیح می‌خواهید یا ناراحتی‌تان را با اعتراض نشان می‌دهید؟ آیا در مقابل، او سکوت می‌کند، بحث را ادامه نمی‌دهد یا بیشتر از شما فاصله می‌گیرد؟
این وضعیت می‌تواند به چرخه‌ای فرساینده تبدیل شود؛ چرخه‌ای که در آن هرچه یک نفر بیشتر برای نزدیک شدن تلاش می‌کند، دیگری بیشتر عقب می‌کشد. در نتیجه، یکی احساس تنهایی و طردشدگی می‌کند و دیگری احساس فشار و ناتوانی در برقراری ارتباط.
اما چرا این الگو شکل می‌گیرد و چگونه می‌توان آن را تغییر داد؟ **درمان هیجان‌مدار زوجین (EFT)** به ما کمک می‌کند احساسات و نیازهای پنهان در پشت این رفتارها را بهتر بشناسیم.
## چرا هرچه بیشتر اعتراض می‌کنم، همسرم دورتر می‌شود؟
اعتراض در رابطه همیشه از خشم یا تمایل به کنترل ناشی نمی‌شود. گاهی پشت آن، نیاز به توجه، ترس از دست دادن رابطه یا نگرانی از دوست داشته نشدن قرار دارد.
برای مثال، فردی که احساس می‌کند همسرش از او فاصله گرفته است، ممکن است بارها بپرسد: «چرا دیگر مثل قبل نیستی؟» یا بگوید: «تو اصلاً به من اهمیت نمی‌دهی.»
در مقابل، همسر او ممکن است این حرف‌ها را انتقاد یا نشانه نارضایتی دائمی تلقی کند و برای فرار از تنش، سکوت کند یا از گفت‌وگو کنار بکشد.
این کناره‌گیری می‌تواند نگرانی نفر اول را بیشتر کند و اعتراض‌های شدیدتری به دنبال داشته باشد. به این ترتیب، چرخه‌ای شکل می‌گیرد که هر دو نفر را از چیزی که می‌خواهند، یعنی ارتباط و آرامش، دورتر می‌کند.
## چرخه تعقیب و کناره‌گیری چیست؟
در درمان هیجان‌مدار، یکی از الگوهای قابل بررسی در روابط زوجین، چرخه تعقیب و کناره‌گیری است.
در این چرخه، معمولاً یک نفر برای دریافت توجه، اطمینان یا حل اختلاف بیشتر پیگیری می‌کند و نفر دیگر برای کاهش تنش، فاصله می‌گیرد.
این الگو ممکن است به شکل زیر ادامه پیدا کند:
* **مرحله اول:** یکی از زوجین احساس تنهایی یا نادیده گرفته شدن می‌کند.
* **مرحله دوم:** برای جلب توجه، اعتراض می‌کند، سؤال‌های مکرر می‌پرسد یا بر حل فوری مسئله اصرار می‌کند.
* **مرحله سوم:** طرف مقابل احساس فشار، ناکافی بودن یا ترس از ادامه بحث می‌کند و عقب می‌کشد.
* **مرحله چهارم:** عقب‌نشینی او، احساس طردشدگی نفر اول را تشدید می‌کند و چرخه دوباره آغاز می‌شود.
نکته مهم این است که این الگو در همه روابط یکسان نیست و نقش‌ها نیز می‌توانند جابه‌جا شوند. مسئله اصلی، شناسایی چرخه‌ای است که بارها میان دو نفر تکرار می‌شود.
## پشت اعتراض و سکوت چه احساساتی پنهان است؟
در درمان هیجان‌مدار، به‌جای تمرکز صرف بر رفتارهای ظاهری، تلاش می‌شود احساسات و نیازهای عمیق‌تری که این رفتارها را شکل می‌دهند، شناخته شوند.
### پشت اعتراض ممکن است چه چیزی باشد؟
گاهی فرد در ظاهر عصبانی است، اما در عمق تجربه خود احساس تنهایی، ناامنی، ترس از طرد شدن یا نیاز به اطمینان از اهمیت رابطه را تجربه می‌کند.
### پشت سکوت ممکن است چه چیزی باشد؟
سکوت نیز همیشه به معنای بی‌علاقگی نیست. گاهی فرد از تشدید اختلاف می‌ترسد، نمی‌داند چگونه احساساتش را بیان کند یا در مواجهه با انتقاد احساس ناتوانی می‌کند. البته سکوت طولانی و تنبیهی نیز می‌تواند به رابطه آسیب بزند و باید جداگانه بررسی شود.
شناخت این احساسات به معنای توجیه رفتارهای آسیب‌زا نیست؛ بلکه فرصتی است برای درک بهتر مسئله و انتخاب پاسخ‌های مؤثرتر.
## چگونه این چرخه منفی را متوقف کنیم؟
### ۱. به‌جای سرزنش، احساس واقعی خود را بیان کنید
به‌جای گفتن «تو هیچ‌وقت به من توجه نمی‌کنی»، می‌توانید بگویید:
«وقتی مدت زیادی با هم صحبت نمی‌کنیم، احساس تنهایی می‌کنم و دلم می‌خواهد دوباره به هم نزدیک شویم.»
این شیوه بیان، به‌جای متهم کردن طرف مقابل، احساس و نیاز شما را روشن‌تر می‌کند.
### ۲. به همسرتان فرصت دهید احساساتش را بیان کند
اگر همسرتان در زمان اختلاف سکوت می‌کند، تلاش کنید بدون قضاوت درباره تجربه او سؤال کنید. برای مثال:
«می‌خواهم بفهمم وقتی درباره مشکلاتمان صحبت می‌کنیم، چه چیزی برایت سخت می‌شود؟»
شنیدن پاسخ او به معنای نادیده گرفتن نیازهای خودتان نیست؛ بلکه راهی برای شناخت بهتر الگوی ارتباطی میان شماست.
### ۳. بین فاصله گرفتن موقت و بی‌توجهی مداوم تفاوت بگذارید
گاهی افراد برای آرام شدن به زمان نیاز دارند. در این شرایط، توافق درباره زمان بازگشت به گفت‌وگو می‌تواند مفید باشد؛ مثلاً چند دقیقه استراحت کنید و در زمان مشخصی دوباره درباره موضوع صحبت کنید.
اما اگر سکوت برای تنبیه، کنترل یا فرار دائمی از مسئولیت‌های رابطه استفاده شود، لازم است این الگو جدی‌تر بررسی شود.
### ۴. به چرخه رابطه توجه کنید، نه فقط به مقصر
به‌جای اینکه تمام تمرکزتان بر این باشد که چه کسی شروع‌کننده اختلاف بوده است، از خود بپرسید: «وقتی من اعتراض می‌کنم و همسرم فاصله می‌گیرد، چه اتفاقی برای رابطه ما می‌افتد؟»
این تغییر نگاه می‌تواند کمک کند هر دو نفر سهم خود را در تداوم الگو بشناسند، بدون اینکه مسئولیت رفتارهای آسیب‌زا نادیده گرفته شود.
## درمان هیجان‌مدار چگونه به این مشکل کمک می‌کند؟
در درمان هیجان‌مدار زوجین، درمانگر به زوجین کمک می‌کند چرخه‌های منفی ارتباطی را شناسایی کنند، به احساسات عمیق‌تر خود دسترسی پیدا کنند و نیازهای عاطفی‌شان را به شیوه‌ای روشن‌تر و امن‌تر بیان کنند.
در این فرایند، هدف فقط کاهش دعوا نیست؛ بلکه ایجاد شرایطی است که زوجین بتوانند به‌جای واکنش‌های تکراری، پاسخ‌های تازه‌ای به یکدیگر بدهند.
برای مثال، فردی که معمولاً با اعتراض به دنبال توجه است، ممکن است یاد بگیرد ترس و نیاز خود به نزدیکی را مستقیم بیان کند. فردی که معمولاً کناره‌گیری می‌کند نیز می‌تواند یاد بگیرد بدون قطع ارتباط، درباره احساسات و محدودیت‌های خود صحبت کند.
این رویکرد برای بسیاری از زوج‌های دارای مشکلات عاطفی مفید است، اما میزان اثربخشی آن به شرایط هر رابطه، آمادگی زوجین و نوع مشکلات بستگی دارد.
## چه زمانی باید از زوج‌درمانگر کمک گرفت؟
اگر چرخه اعتراض و کناره‌گیری بارها تکرار شده، گفت‌وگوهای شما به مشاجره ختم می‌شوند یا احساس می‌کنید دیگر نمی‌توانید حرف یکدیگر را بشنوید، کمک تخصصی می‌تواند به شناخت دقیق‌تر این الگو و یافتن راه‌های مناسب برای تغییر آن کمک کند.
### آیا می‌خواهید رابطه‌تان را عمیق‌تر درک کنید؟
گاهی پشت تکرار یک دعوا، نیاز عاطفی‌ای وجود دارد که هنوز به‌درستی شنیده نشده است. شناخت این نیازها می‌تواند نقطه شروعی برای تغییر الگوهای ارتباطی و ساختن رابطه‌ای امن‌تر باشد.
**مریم شهرستانکی، درمانگر هیجان‌مدار**، در مسیر شناخت هیجان‌ها و بررسی الگوهای ارتباطی به مراجعان کمک می‌کند احساسات و نیازهای عاطفی خود را بهتر بشناسند و برای بهبود روابطشان آگاهانه‌تر قدم بردارند.
گاهی برای نزدیک‌تر شدن به یکدیگر، لازم است ابتدا چرخه‌ای را بشناسیم که ناخواسته ما را از هم دور می‌کند.
