
کلید زیرزمین را همیشه پیش از خروج از خانه در مشت میگیرم. شنیدهام اگر چیزی را بهاندازهی کافی با خودت حمل کنی، بالاخره به بخشی از بدنت تبدیل میشود؛ مثل استخوان اضافهای که دیگر درد نمیکند، اما حرکت را محدود میکند.
هر روز سر ساعت مشخصی از خانه بیرون میزنم. همان مسیر، همان میدان آخر شهر، همان جادهای که هرچه جلوتر میروی، کمتر به آدمها برمیخوری.
سوله از دور شبیه اشتباهی است که کسی زحمت اصلاحش را نکشیده. سقف لکهدار، دیوارهای کج و دری فلزی که هنگام باز شدن نالهی کوتاهی میکند. در را تا نیمه پشت سرم میبندم و پایین میروم.
چهارده پله است. پلهی هفتم لبهی شکستهای دارد و پلهی دوازدهم زیر وزنم تق صدا میدهد. سالهاست لازم نیست به آنها نگاه کنم. پاهایم راه را بهتر از حافظهام بلدند.
لامپ زرد زیرزمین نه درست روشن است، نه خاموش. نورش برای دیدن کافی است.
قفس همانجاست.
میلههایش جای ساییدگی دارند و روی کف سیمانی، رد پنجهها در هم فرو رفتهاند. بوی رطوبت و آهن زنگزده با بوی تن حیوان قاطی شده؛ گرم و سنگین.
صندلی چوبیام را از گوشه برمیدارم و سه قدم دورتر از قفس میگذارم. فاصله را خودم انتخاب کردهام. آنقدر نزدیک که بتوانم حرف بزنم و آنقدر دور که مجبور نباشم جواب همهی حرفهایم را با چشمهایش بدهم.
بطری شراب را از کیفم بیرون میآورم. لیوان همیشگیام گوشهای لبپر دارد. هر بار که لبم را به آن نزدیک میکنم، یادم میافتد چیزی لازم نیست کاملا شکسته باشد تا بتواند ببرد.
گرگ بیدار است. از چرخیدن گوشهایش میفهمم. وقتی بطری را روی چهارپایه میگذارم، یکی از گوشهایش به سمت صدا میچرخد.
مینشینم و برای خودم شراب میریزم.
«امروز هم حسابی رفتن روی اعصابم.»
گرگ تکان نمیخورد.
جرعهای مینوشم.
«هی میگن خانم، چرا اینقدر جدی؟ یه لبخند بزن. انگار من مسئولم روزشون رو قشنگ کنم.»
این بار میخندم. کوتاه و بیصدا.
«منم گفتم میشه محض رضای خدا یه بار هم شما ساکت باشین؟ همین. نه فحش دادم، نه داد زدم.»
لیوان را روی صندلی میگذارم و با دست، نگاههای خیالی را از جلوی صورتم کنار میزنم.
«بعد شروع شد. یکی گفت بیادبم. یکی گفت اعصاب ندارم. یکی هم زیر لب گفت آدمای عادی اینطوری نیستن...»
گرگ سرش را کمی پایین میآورد. چشمهایش از زیر ابروهایش به من دوخته میشود.
«جواب بدی، میگن نباید میدادی. سکوت کنی، میگن چرا چیزی نگفتی؟ هر کاری بکنی، یکی پیدا میشه که توضیح بده چرا اشتباه کردی.»
گرگ پلک میزند؛ آهسته، انگار حوصلهاش سر رفته باشد.
«آره. میدونم، حرف تازهای نیست.»
تا تمام شدن شراب دیگر حرفی نمیزنم. گرگ هم ساکت میماند. وقتی بلند میشوم، نگاهش تا پلهها همراهم میآید.
چند روز بعد، کلید را از جیبم بیرون میآورم.
نمیدانم چرا. شاید از همان لحظهای که دستم را در جیب بردم، تصمیمم را گرفته بودم. شاید هم فقط میخواستم ببینم وقتی فلز را میبیند چه میکند.
گرگ پیش از آنکه کلید را بالا بیاورم، متوجه میشود. گوشهایش جلو میآیند و بدنش سفت میشود. هنوز حرکتی نکرده، اما چیزی در حالت ایستادنش عوض شده؛ مثل کشی که تا آخر کشیده باشند.
از جا بلند میشوم. یک قدم به قفس نزدیکتر میروم.
«خیلی وقته یه چیزی رو به خودم میگم.»
کلید میان انگشتهایم میچرخد.
«اینکه تو... خطرناکی.»
گرگ نگاهش را از کلید برنمیدارد.
«اینقدر گفتم که دیگه دلیل نمیخواد.»
به قفل نگاه میکنم. کوچکتر از چیزی است که باید باشد.
«ولی اگه کسی بپرسه از کجا میدونم...»
گرگ آرام است. این آرامش بیشتر از غرشهایش نگرانم میکند.
کلید را نزدیک قفل میبرم. هنوز چند سانتیمتر فاصله دارد. همان چند سانتیمتر جایی است که سالها نگذاشتهام فکر از آن جلوتر برود.
«اگه آزادت کنم، چی میشه؟»
«میری سراغ اونایی که گفتن زیادیام؟ اونایی که مسخرهام کردن؟»
گرگ نفس میکشد. آرام و سنگین. هیچ قولی در این نفس نیست؛ نه قول ماندن، نه قول رفتن، نه حتی قول اینکه اگر در باز شود، به سمتی که من میخواهم میرود.
انگشتهایم دور کلید محکمتر میشوند.
«من نمیگم تو بدی. فقط...»
جملهام نیمهکاره میماند.
گرگ یک قدم به میلهها نزدیک میشود.
«فقط میگم زیادی خشنی.»
کلید را روی چهارپایه، کنار لیوان میگذارم. صدای برخورد فلز با چوب در زیرزمین میپیچد.
مینشینم. شراب میخورم. از او حرف نمیزنم و او هم چیزی نمیخواهد.
اما وقتی از پلهها بالا میروم، کلید در جیبم سنگینتر از همیشه است.
از آن روز به بعد، گاهی به قفل نگاه میکنم.
مثلا روزی که همکارم در راهرو میگوید:
«تو چرا همیشه اخم داری؟ لبخند زدن بلد نیستی؟»
و من میگویم:
«ببخشید، من فقط خستهام.»
لبخند میزنم. جملهای که واقعا میخواستم بگویم، تا ساعتها پشت دندانهایم میماند. شب، توی ماشین، هنوز مزهاش را حس میکنم.
هر بار که به زیرزمین میرسم، گرگ آنجاست. بعضی روزها دراز کشیده، بعضی روزها روبهروی در ایستاده. هیچوقت نمیفهمم از صدای قدمهایم خوشحال میشود یا فقط میخواهد مطمئن شود آمدهام.
یک روز، از اتفاقی حرف میزنم که هفتهها ذهنم را مشغول کرده بود. از کسی که همیشه میان حرفم میپرید، بیآنکه حتی یک بار به حرفهایم گوش کند؛ از کسی که با تمسخر به من میخندید؛ از کسی که ناراحتیام را دید، اما وانمود کرد اصلا اتفاقی نیفتاده.
حرف میزنم و حرف میزنم. ماجرا را طوری تعریف میکنم که همهچیز سر جای خودش باشد؛ من این طرف، آنها آن طرف. من که چیزی نگفتم، من که کاری نکردم، من که فقط سعی کردم روزم را بگذرانم.
گرگ بلند میشود.
اول فکر میکنم میخواهد جایش را عوض کند، اما موهای پشت گردنش سیخ شده و پنجههایش روی سیمان فشار میآورند. لبهایش کنار میروند و صدای غرشی کوتاه از گلویش بیرون میآید.
حرفم قطع میشود.
گرگ خودش را به میلهها میکوبد. قفس صدا میدهد. شراب در لیوان میلرزد و چند قطره روی چوب میریزد.
من اما از جا نمیپرم. لیوان را برمیدارم و کمی مینوشم.
«ببین کاراتو. واسه همینه که همیشه زندانی میمونی.»
گرگ دوباره به میلهها فشار میآورد. این بار دندانهایش را میبینم. برای چند ثانیه، زیرزمین کوچکتر از همیشه به نظر میرسد.
بعد ناگهان ساکت میشود و به من خیره میماند.
من هم نگاهش میکنم. نمیدانم کدام بخش حرفم عصبانیاش کرده؛ اتفاقی که تعریف کردم، چیزی که نگفتم، یا طرز تعریف کردنم.
آن روز زودتر از همیشه میروم.
آخرین باری که به زیرزمین میروم، صندلی را از گوشه برنمیدارم.
مستقیم تا قفس میروم و روبهرویش میایستم. گرگ نزدیک میشود. نفسش از میان میلهها میگذرد و روی دستم مینشیند.
دستم را روی آهن میگذارم. سرد است.
«میدونی؟ سالها فکر میکردم تو از بیرون اومدی.»
گرگ به دستم نگاه میکند.
«از حرفهاشون. از کاری که باهام کردن.»
مکث میکنم.
«ولی تو خیلی قبلتر از اونا هم بودی. فقط اسمت رو نمیدونستم.»
گرگ پلک میزند.
«همون وقتایی که میخواستم نه بگم و نگفتم. همون لبخند زوری و مصنوعی. همون حرفایی که تا ساعتها توی گلوم موند.»
دستم را از روی میله برمیدارم. جای انگشتهایم روی آهن نمانده است.
«شاید بعضی وقتها حق داشتم عصبانی باشم. شاید هم نه. خب، من از کجا باید میفهمیدم؟»
گرگ سرش را کمی کج میکند.
«همیشه یکی بوده که...»
جمله را رها میکنم. چیزی پشتش نیست که بخواهم تمامش کنم.
«آره... تقصیر زندگیه.»
این بار گرگ غرش نمیکند.
فقط نگاهم میکند؛ بیحرکت، با گوشهایی که آرام به عقب میروند. بعد سرش را پایین میاندازد و دندانهایش را روی هم فشار میدهد. صدای خفیف ساییدهشدنشان در زیرزمین میپیچد.
نگاهم را از او میگیرم.
به چهارپایه نگاه میکنم. کلید همانجاست، کنار لیوان لبپر، زیر نور زرد لامپ.
میتوانم بردارمش.
میتوانم قفل را باز کنم و بالاخره بفهمم این همه سال از چه میترسیدم.
گرگ دوباره سرش را بلند میکند. این بار نه به من نگاه میکند، نه به کلید. چشمهایش روی در زیرزمین ثابت ماندهاند.
«ناراحت نباش که آزادت نمیکنم. چون تو اینقدر کینه جمع کردی که اگه آزادت کنم، به هیچکس رحم نمیکنی.»
مکث میکنم.
«حتی به من.»
لیوان را برمیدارم و تهماندهاش را یکنفس سر میکشم. وقتی آن را روی چهارپایه میگذارم، لبپریدگی شیشه رو به من است.
کلید را برمیدارم.
گرگ نگاهم میکند.
چند لحظه هر دو به قفل خیره میشویم.
بعد کلید را در مشت میفشارم و از زیرزمین بیرون میروم. پشت سرم صدایی نمیآید؛ نه غرش، نه برخورد پنجههایش با میلهها.
فقط وقتی به پلهی هفتم میرسم، صدای تقی از پایین میآید.
میایستم.
نمیدانم گرگ به قفس ضربه زده یا چیزی افتاده است.
دستم را دور کلید محکم میکنم و بالا میروم.
این بار پلهها را نمیشمارم.