جناب میرزا سیگار بر لب دم ایوان بر روی صندلی مطلایشان نشسته بودند و دود میکردند؛ چشم بر هم زدنی پاکت را دود کردند.
_ قربان نگاه نافذتان بروم. نوکر از عیش اربابش رزق میخورد، چه شده که رزق و روزی این غلام بیچیز را بریده اید؟
جنابشان ذرهای تغییر بروز ندادند؛ همانطور پوک میزدند و به دوردستها خیره شده بودند. در خود فرورفته، سگرمهها همچو بیبی مرحومم- خدا نیامرزدش از قهوه قجری هم زهرمارتر بود- در هم فرو رفته. گلایهای از نرخ جدید برزگر پدرسوخته کردم نگاهشان را سریع برگرداندند و هرچه ناسزا بار من بیپدر کردند، یقین پیدا کردم که این همان میرزای همیشگیاست.
بعد از لیچار بار کردن نگاهشان را دوباره به آنسوها دوختند.
+ انگار عزای مادرش است.
_ کدام را میفرمایید قربان قدومتان؟
+ آن پدر سوخته یک لاقبا را میگویم. خرمن به دوش گویی جنازه پسر بیمادرش را به دوش میکشد، لنگ لنگان حاصل هدر رفته زندگیش را با کمری خمیده میکشد، گمانم اگر خرمن از پشتش بیافتد درجا جان بیمقدارش از جسم منحوسش بیرون کشیده شود.
_ فدای عیون عقابتان شوم رعیت همین است دیگر، زاده شده تا جان بکند و فرتوت شود و آخرش هم تنش خوراک مار و افعی شود. جز این که باید همچو شما خان و ارباب زاده میشد. آن بالایی خودش میداند که را چه ارج و جایگاهی دهد، قرار نیست که همه خان و خان زاده شود که، آن موقع دیگر سنگ روی سنگ بند نمیشود.
+ چرا شر و ور میبافی مردک!؟ پشکل صورت خود حیف نون بیمایهات در حد خر مشتی قربان لیاقت نداری. خود را به بلندای قله لیاقت رساندهای که چه؟!
میرزا خیز کرد و با تازیانه به جان حیف نون افتاد. آنقدر زد که از حال رفت اما گویی حیف نون را سکهباران میکرد، به این طرف و آن طرف قل میخورد و قربان صدقه میرزا میرفت. این هم راهی ست برای عیش اربابش دیگر و بالاطبع مایه رزق و روزی خود حیف نونش.
جدای از این قائله و در آن دورها پیر خرمن به دوش کولهبار را بر زمین گذاشت و به درختی تکیه زد. به یاد آورد روزهای خوش را. طعم لذیذ طعامهای رنگارنگ را زیر زبانش حس کرد. ابرها از هم دور میشدند و لطایف آفتاب کم کمک بر صورت پیرمرد نازل میشد. در چشمان همچو دریایش موجهای متلاطم کم کمک آرام میگرفتند، صورت سیاهش آرام و متفکر در فکری عمیق آرامش به خود گرفت. لبخند تلخ آخرین چیزی بود که از حیات بیمقدارش به جا مانده بود و آن هم رفت. تکیه زنان به آرامشی طولانی و ابدی رفت. حق با میرزا بود، چو کوله از پشتش پایین آمد جانش بالا رفت و به آن دور دورها پر کشید.