در نوشته قبل روش مطالعه را بصورت خلاصه توضیح دادیم و حالا در این یادداشت روش خلاصهنویسی را معرفی میکنیم.
فواید و اهداف و ضرورت خلاصهنویسی:
*با توجه به محدودیت فرصت و نیز فراوانی آثار، «خلاصهنویسی» ضرورت پیدا میکند
*مخاطب خلاصهنویسی یا خودمان هستیم یا دیگران، روش برای هرکدام متفاوت است. خلاصهنویسی برای دیگران نیاز به مهارت بالاتری دارد.
*در تاریخ تألیف آثاری با نام: خلاصه، وجیزه، گلچین، مختار، چکیده و ... توسط مؤلف یک اثر عظیم یا دیگران نوشته شده است.
*مطالعه و دسترسی به همه کتابها و خواندن همه آثار سخت و غیرممکن است پس خلاصهنویسی و خلاصه نویسان مهم هستند.
*گستره تلخیص از سخنرانی، کتاب و مقاله و فیلم و گزارش حادثه تا پرونده و حادثه و صورتجلسه و بازدید و نقد ادبی و تهیه جزوه و ... را شامل میشود.

*سایر فواید خلاصهنویسی:
1. تمرین کار با قلم و رشد قوه نویسندگی
2. تقویت برداشت شخصی در سایه تلخیص
3. برخورداری از محتویات مقالات و کتابها در حجم کمتر
4. ایجاد انگیزه در قشر کمحوصله و جوان
5. کمک به حفظ مطالب
6. کمک به تمرکز ذهن در حین مطالعه کتب
*هدف در خلاصهنویسی فقط کاهش حجم نوشته است بدون آنکه هدف نویسنده و پیام اصلی از بین برود
*خلاصهنویسی با گزیده و گلچین و یادداشتبرداری متفاوت است بطوریکه در گزیده نویسی و یادداشتبرداری لزومی به انسجام میان گزیدهها وجود ندارد و مطالب از هر جا جمع میشود ولی در خلاصهنویسی فقط حجم نوشته کاهش میابد.
مراحل خلاصهنویسی:
*مراحل پیشنهادی برای انجام خلاصهنویسی:
1. مطالعه یا مرور اجمالی قبل از اقدام به تلخیص
2. مشخص ساختن میزان و درصد تلخیصی که باید انجام شود
3. مشخص کردن موارد و مطالب اصلی و فرعی بهنگام مطالعه اولیه
4. حذف مطالب غیر عمده و باقی گذاشتن نکات اصلی
5. استفاده از نمودار تا حد ممکن
6. حفظ امانت و اصالت محتوا
نکات و مباحث غیر اصلی:
*مطالب غیر اصلی پیشنهاد شامل:
1. توضیحات برای روشن کردن مسئله اصلی
2. نمونههای تاریخی و شاهد مثالها
3. مطالب حاشیهای و غیر مرتبط کنایی
4. لفاظی ها و عبارتهای غیر اصلی
5. موارد تکرار شده
6. عبارات و جملات مترادف و هممعنی و هم مضمون
7. جملات معترضه و اشارات تفسیری
تفاوت تلخیص با بازنویسی و بازآفرینی:
*بازنویسی بهمانند تعمیرات اساسی است
*بازآفرینی به معنای کوبیدن اثر و از نو ساختن آن است
*در بازنویسی مضمون حفظ میشود و اصول رعایت میشود
*در خلاصهنویسی نه پیام عوض میشود، نه قالب و محتوا و نه حتی سبک نوشتاری بهبود میابد

چند نکته تکمیلی:
*انسجام متن را حفظ کنید تا حد ممکن
*ریز نوشتن خلاصه نوشتن نیست
*جملات کوتاه و کلمات ساده بکار ببرید
*همهفهم کردن متن خلاصه مهمترین هدف پیشرفت خلاصهنویسی است
*سلیقه در نوشتن و حتی کاغذ خلاصهنویسی مهم است
*بهتر است برای این کار دفترچهای فراهم کنید و یا از کاغذهایی یکسان استفاده کنید
*در خلاصه مطالبی را قرار ندهید که در متن اصلی نیست و برداشت شماست.