این مقاله یک تجربه است از تعمیم شرایط حاکم بر پروژه های شرکت ما در چند دوره رکود، آبان، کرونا، پسا برجام، و ... که به شرایط جنگی نگاشتش کردیم.

تجربه های که به ما کمک کرد که بتوانیم دوام بیاریم. مخاطب ما مدیران شرکت های نوین هستن. امیدواریم بتوانیم در این برهه ها این تجربه ها به شما کمک کنه.
در بستر ناپایدار و جنگزده، استارتاپها با تهدیدهای متعددی مواجه میشوند؛ از اختلال در زنجیره تأمین گرفته تا فرار سرمایه انسانی، فروپاشی زیرساختهای ارتباطی و فشارهای روانی گسترده. اما با وجود این موانع، برخی شرکتهای نوپا نهتنها دوام میآورند بلکه با اتخاذ رویکردهای خلاقانه و انسانی، به الگویی برای تابآوری تبدیل میشوند.
این مقاله تجربی است اما مبتنی بر واقعیت از تیم های ما در استارتاپ فینتکی، پلتفرم آنلاین و گروه طراحان صنعتی شرکت که در بازه های یکماهه غیر ممتد بحران، با تصمیمات جسورانه و انسانی توانست بقا یابد و حتی بازسازی شود.
اما اکنون ما آنرا برای یک بازه طولانی تر ۳ ماهه گسترش داده ایم، یک بازه ۳ ماهه در شرایط مشابه ۱۲ روز جنگی که تجربه کردیم، برای آنکه قوی تر بمانیم.
در هفته اول جنگ، دفتر ما در مرکز شهر بهطور کامل تخلیه شد. مدیرعامل، با ارزیابی سریع ریسک، تصمیم گرفت منابع مالی محدود شرکت را صرف پرداخت سه هفته حقوق ثابت به همه کارکنان کند؛ حتی به قیمت توقف برخی پروژهها.
اما نکته کلیدی این بود که حقوقها با یک پیام روشن همراه شد:
«ما در کنار شما هستیم. امنیت و آرامش شما، سرمایه اصلی ماست. به جای تمرکز روی کار، ابتدا مراقب خود و خانوادهتان باشید.»
در ادامهی ماه، ساختار رسمی شرکت بهصورت موقت تعلیق شد. بهجای آن، مدیران تیمها یکبهیک با اعضای تیم تماس گرفتند و از هرکدام خواستند اگر توان و انگیزه دارند، یک پروژه یا محصول کوچک و قابل توسعه پیشنهاد دهند. این کار دو مزیت داشت:
بازگشت حس اختیار و معنا به کارمندان
شناسایی ظرفیتهای مستقل در تیمها
در ماه دوم، پرداخت حقوق بهخاطر کاهش شدید منابع، به دو هفته کاهش یافت، اما همزمان یک طرح ابتکاری معرفی شد:
🔄 "مالکیت محصول در قبال توسعه"
به تیمها پیشنهاد شد پروژههایی در حوزه فینتک (مثل کیف پول آفلاین، داشبورد تحلیل بازار، ابزارهای پرداخت بینالمللی کمهزینه) توسعه دهند و در پایان، آنها را به شرکت بفروشند یا با شرکت شریک شوند. قراردادهایی ساده با ضمانت بازخرید امضا شد، تا انگیزه و اعتماد بین طرفین باقی بماند. اعضا و دولوپر ها مستقل از شرکت با هم تماس گرفتند و حلقه های تیم مستقلی تشکیل شد. همه میدانستن در شرایط عادی شرکت دنبال چه محصولی خواهد بود. به همین خاطر رقابت بقا و توسعه باعث شد تا وقتی دوباره شرکت به شرایط عادی برگشت قوی تر بلند شود. محصولهای آماده و ماوژولار به پروداکت اصلی وصل شدن و تیم ها در آمدهای بیشتری نصیبشان شد و انگیزه چندین برابر.
مزیت این روش:
کاهش هزینه مستقیم بر دوش شرکت
افزایش خلاقیت و مسئولیتپذیری در تیمها
تولید محصولات متنوع بدون ساختار سنگین مدیریتی
دور کردن حس ناکافی بودن
در همین حین، جلسات آنلاین هفتگی برگزار شد با حضور مشاور روانشناس داوطلب، تا اعضای تیم درباره اضطراب، احساس بیمعنایی یا بحران هویت حرف بزنند.
در سومین ماه، با تثبیت نسبی شرایط، شرکت به جای بازگشت به مدل سنتی، یک گام فراتر رفت: ساختار نیمهمتمرکز دائمی پایهگذاری شد. تیمها در شهرها و کشورهای مختلف، بهصورت ریموت کار کردند اما با آزادی عمل بالا.
محصولات تولیدشده در دو ماه پیش، حالا به رقبا فروخته شدند یا به عنوان سرویسهای جدید شرکت معرفی شدند. اینجا بود که برند استارتاپ نه بر مبنای "سریع و ارزان"، بلکه بر پایه "استارتاپ مقاوم، انسانی و اخلاقمحور" بازتعریف شد.
چنانچه منابع مالی محدودتر باشد، و شرایط بحرانی طولانی تر باشد، میتوان مرخصی های اجباری رو پیشنهاد داد، خیلی از اعضای تیم از ماه دوم به بعد این شرایط رو ترجیع میدهند. و این وظیفه مدیران است که ارتباط ها و مزیتهای فضای کار را به دوران مرخصی بکشانند، حمایت های روانشناسی، دیلی ها هفتگی، ماینداستورم برای بعد از عبور از شرایط بوجود آماده، همه این ها میتواند ریشه های ارتباطی در تیم را حفظ کند و مانع از فروپاشی تخصص در ساختار تیم شود.
در شهرهایی مثل تهران بسیاری از اعضای تیم به شهرهای خود ممکنه برگردن، در این حالت برای بعضی از شرکت ها که خدماتی هستند و فرایندهای آفلاین را عهده دار هستند (مانند پست و دلیوری و خدمات تعمیر در منزل و آموزش و...) از این پتانسیل بوجود آمده ناخواسته استفاده میکنند و زنجیره آفلاین را به تمام شهرها بسط میدهند. چه در تحویل سفارشات و چه در ارایه سرویس ها، کاربران در آن شهرها رو به نزدیکترین اعضا و متخصین وصل میکنند.
در بحران، مدیر موفق کسی نیست که فقط تصمیمهای سخت میگیرد، بلکه کسی است که درک انسانی عمیقی از وضعیت تیم دارد. در این استارتاپ، رهبران:
شنونده فعال بودند، نه صرفاً فرماندهنده.
آسیبپذیری خود را پنهان نکردند، تا فضای صداقت ایجاد شود.
در جلسات تیمی، سوال اولشان این بود: «الان چه چیزی برایت سختتر است؟»
برای کارکنان، سه عنصر باعث حفظ انگیزه شد:
امنیت روانی (حتی اگر مالی و محدود باشد)
اختیار تصمیمگیری روی پروژهها
احساس اینکه کارشان، حتی در زمان بحران، معنا دارد
با ادغام اصول روانشناسی مثبتنگر و مدیریت بحران، محیطی ساخته شد که کارمندان احساس کردند هنوز "عامل" هستند، نه قربانی.
در پایان سه ماه، این استارتاپ ما:
با ۴ محصول جدید وارد بازار شد
مدل کسبوکارش را به یک ساختار توزیعشده منعطف تغییر داد
برندش را بر پایه «تابآوری انسانی» بازتعریف کرد
و مهمتر از همه، تیمش را حفظ کرد، با انگیزهای حتی بیشتر از پیش
ایجاد صندوق اضطراری مشارکتی با کمک مشتریان وفادار یا سایر استارتاپها
برگزاری Hackathon بحران با جایزههای کوچک ولی معنادار
فروش APIپروژههای غیرحیاتی برای تأمین هزینه ۲ ماه بعد
استفاده از ارز دیجیتال برای پرداختها در صورت اختلال بانکی
راهاندازی میکروکلاسهای آموزشی برای حفظ روحیه و افزایش مهارت تیم
شاید جنگ و بحران، سازههای فیزیکی را نابود کنند، اما میتوانند بنیانی نو برای شرکتهایی بسازند که حاضرند متفاوت فکر کنند، خلاقانه عمل کنند، و در دل تاریکی، نوری برای تیمشان روشن نگه دارند.
ما به عنوان یک تیم در شرکت ساهی راسا، همواره آماده ایم تا تجارب خود را در اختیار مدیران حوزه های مختلف تک و کسب و کار های آفلاین برای عبور از شرایط سخت و بحرانی قرار دهیم، با بهترین امیدواری ها برای آینده. اگر احساس میکنید کمکی از دست ما برمیاد با ما تماس بگیرید.