ایسنا/خراسان رضوی شهادت امام حسین(ع) روح و حیاتی تازه به تشیع بخشیده است. به گونهای که واقعه عاشورا با مذهب تشیع پیوندی ناگسستنی داشته و بخش بزرگی از آموزهها و بنیانهای شیعی را تشکیل میدهد. از این رو عزاداری برای امام حسین(ع) و یاران ایشان در محرم و صفر همواره مورد توجه مردم ایران قرار داشته و با آداب و رسومی متنوع در شهرهای مختلف برگزار میشده است.
تاریخنگاران معتقدند اولین دستههای عزاداری که به طور رسمی در خیابانها با مرثیهخوانی و مقتلخوانی انجام شده در دوره حکومت خاندان آلبویه بوده است اما در دورهها و حکومتهای مختلف با محدودیتها و ممنوعیتهایی مواجه شد و لذا تحت تأثیر تحولات و تغییرات حکومتی قرار گرفت که به سبب اهمیت و جایگاه والای این سنت میان مردم ایران، همواره و در موقعیتهای مختلف برگزاری مراسم عزاداری از سر گرفته شده است.
ایران همواره مقصد سفر بسیاری از جهانگردان بوده است؛ بنابراین آیینها و سنتهای عزاداری امام حسین(ع) نیز توجه جهانگردان و سیاحان را به خود جلب میکرده است؛ لذا آیین عزاداری امام حسین(ع) در بسیاری از سفرنامهها عنوان شده که در ادامه تعدادی از آنها را بیان میکنیم.
خرمشهر
مادام دیولافوا و همسرش، مارسل دیولافوا دو باستانشناس فرانسوی، در ۲ سفر خود به ایران علاوه بر کشف اشیای نفیس و گرانقیمتی که به لوور پاریس اهدا کردند، ۲ سفرنامه با عناوین «کلده و شوش» و «خاطرات کاوشهای باستانشناسی شوش» از تجربههای خود در ایران به یادگار گذاشتند که به قلم مادام دیولافوا نوشته شد و در حال حاضر نیز هر ۲ سفرنامه ترجمه فارسی شده است. ژان دیولافوا مشاهدات و سنتهای مردم شهر خرمشهر در آذرماه سال ۱۲۶۰ که مصادف با محرم سال ۱۲۹۹ بوده را بیان کرده است.
در بخشهایی از این سفرنامه آمده است:
«در طبقه تحتانی عمارت یک مسجد خانگی بود که روشنایی زیادی در آن نمیتابید. تورهای ضخیمی در مقابل ورودیهای درگاهها کشیده شده و صحن مسجد کمی تاریک بود. زنها در اطراف صحن، تکیه به دیوار داده بودند و دوشیزه جوان قشنگی با آهنگ حزنآوری بیاناتی ایراد میکرد و وضع ناراحتکننده شهادت امامان را شرح میداد.
ترکان خانم در وسط صحن نشست و مرا هم کنار خود نشاند. حضار با حال آشفتهای به من نگاه میکردند. البته در این فکر بودند که چگونه یک فرنگی اجازه پیدا کرده در مجلس روضه حاضر شود. حتی دوشیزه هم سخنش را قطع کرد. ترکان خانم با صدای آمرانهای گفت که به کار خود ادامه دهد و دوشیزه ناطق هم اطاعت امر کرد و آرامشی برقرار شد.
همین که چشمان من به تاریکی عادت کرد، عده زیادی از زنان را مشاهده کردم که تا آنوقت آنها را ندیده بودم. همه عباهای خود را به سر کشیده اما سینه و شانه چپ را برهنه کرده و با کف دست با آهنگ صدای روضهخوان به شانه و سینه زده و گریه میکردند. همین که روضه تمام شد قلیانها دستبهدست گشت و کنیز سیاهی برای حضار قهوه آورد. ترکان خانم در این مدت ساکت و موقرانه نشسته بود؛ در صورتی که سایر زنان همه به سر و سینه میزدند. البته ابهت مقام او مانع بود که مانند سایر زنان رفتار کند».