
ایبنا نوشت: تهران روزگار پر نشیب و فرازی را از سرگذرانده چهرههای زیادی عوض کرده است؛ روزگاری دهکدهای کوچک و خوش آبوهوا بوده و در عهدی دیگر در قامت پایتخت ظاهر شده است. مرور سفرنامههای تاریخی این تغییر و تحولات را به خوبی نشان میدهد.
آثار بسیاری درباره این شهر به رشته تحریر درآمدند که مطالب ارزشمندی درباره پیشینه تاریخی این شهر ارائه میدهند، اما آنچه در این گزارش به بررسی آن پرداختهایم کتابهایی است که هریک میتوانند منبعی قابل اعتنا برای تألیف آن آثار باشند. سفرنامههای تاریخی که از سوی سیاحان و جهانگردان خارجی نوشته شدهاند که به ایران سفر کردند و برخی مدتی را در تهران اقامت داشتند، این سفرنامههای توصیفات جالبی از تهران در دورههای صفویه، قاجاریه و پهلوی ارائه میدهند که در این گزارش سعی کردهایم با تکیه بر تعدادی از این آثار، چهره پایتخت ایران را در دورههای مختلف تاریخی برایتان ترسیم کنیم.
تهران؛ شهر چنار
پیترو دلاواله در بین جهانگردان ایتالیایی که از دوره امپراتوری مغول به بعد، خاطرات مسافرتهای خود را به آسیا در قالب سفرنامه درآوردند، جایگاه ویژهای دارد. این جهانگرد که در سال ۱۰۲۵ ه.ق برابر با دوره صفویه به ایران سفر کرد، از خود سفرنامه بسیار ارزشمندی درباره ترکیه، ایران و هند به یادگار گذاشت. وی در بخشی از سفرنامه خواندنی خود اشارهای هم به تهران عصر صفوی میکند و در توصیف آن چنین مینویسد: «تهران شهر بزرگی است که از قزوین وسیعتر است، ولی عده کمی در آن ساکن هستند. تمام این شهر از باغهای بسیار بزرگی پوشیده شده و همه رقم میوه در آنها یافت میشود، منتهی به علت گرمی هوا صبح خیلی زود باید آنها را بچینند و برای فروش به اطراف بفرستند. تهران پایتخت ایالتی است که به همین نام خوانده میشود و مقّر خان است. این شهر بر سر راه فیروزکوه واقع شده و خیابانهای آن از نهرهایی که تعداد آنها فوقالعاده زیاد است سیراب میشود و همین نهرهای پهن و باریک و کوتاه و طویل، برای آبیاری باغات نیز مورد استفاده واقع میشوند. خیابانها پر از درختهای چنار است که همه پربرگ و قطور و زیبا هستند و باید بگویم که در تمام مدت عمر خود هیچوقت تعداد به این زیادی چنارهای تنومند زیبا ندیدهام. تنه این درختان به اندازهای قطور است که اگر دو مرد دست به دست یکدیگر بدهند، باز هم نمیتوانند یکی از آنان را در بغل بگیرند و من باید واقعا تهران را شهر چنار بنامم. از این گذشته، عمارت یا چیز زیبای دیگری در این شهر نیست.»