ویرگول
ورودثبت نام
Mohammad Ali Shahbazi
Mohammad Ali Shahbaziسلام، من محمد على هستم؛ كوچ و منتور مديران ارشد که سازمان ها را همراهى مى‌كنم تا از طريق «كيفيت حضور» اثربخشى خود را عميق تر كنند.
Mohammad Ali Shahbazi
Mohammad Ali Shahbazi
خواندن ۵ دقیقه·۴ ماه پیش

آیا کیفیت حضور یک کوچ، با کیفیت رابطه او با خودش مرتبط است؟


تأملی بر شفقت با خود، ذهنیت کوچینگ و حضور حرفه‌ای

یکی از پرسش‌هایی که مدتی است ذهنم را درگیر کرده، این است که کیفیت حضور یک کوچ، واقعاً از کجا سرچشمه می‌گیرد؟

در آموزش مهارت‌های کوچینگ، به تجربه من معمولاً درباره مهارت‌هایی مانند شنوایی موثر، پرسشگری، بازخورد، بازتاب، سکوت آگاهانه صحبت می‌شود. اما هرچه بیشتر مطالعه کرده‌ام، این احتمال برایم پررنگ‌تر شده است که شاید کیفیت این مهارت‌ها، پیش از آنکه به تکنیک وابسته باشد، با کیفیت رابطه‌ای که کوچ با خودش برقرار می‌کند نیز مرتبط باشد.

اگر رابطه کوچ با خودش، آمیخته با خودانتقادی و درگیر با قضاوت مداوم باشد، این رابطه تا چه اندازه می‌تواند بر کیفیت حضوری که برای مراجع فراهم می‌کند، اثر بگذارد؟

این نوشته تلاشی نه برای ارائه پاسخی قطعی به این پرسش، پویشی است برای کنار هم قرار دادن سه جریان فکری که به نظر می‌رسد میان آن‌ها همپوشانی‌های قابل تأملی وجود دارد:

  • پژوهش‌های دکتر کریستین نف درباره شفقت با خود (Self-Compassion)

  • چارچوب صلاحیت‌های اصلی فدراسیون بین‌المللی کوچینگ (ICF Core Competencies)

  • تأملات شخصی من در مسیر یادگیری و تمرین کوچینگ


شفقت با خود؛ فراتر از مهربان بودن با خود

دکتر کریستین نف، شفقت با خود را بر سه مؤلفه استوار می‌داند:

  • مهربانی با خود (Self-Kindness)

  • انسانیت مشترک (Common Humanity)

  • ذهن‌آگاهی (Mindfulness)

این دیدگاه، شفقت با خود نه به معنای نادیده گرفتن خطاهاست و نه کاهش مسئولیت‌پذیری؛ شیوه‌ای کاربردی و متفاوت برای مواجهه با رنج، شکست و ناکامی است؛ شیوه‌ای که به جای سرزنش، امکان مشاهده، پذیرش و یادگیری را فراهم می‌کند (Neff, 2003a; Neff, 2003b).

آنچه برای من جالب بود، فراتر شناخت یک رویکرد قدرتمند روانشناختی، همپوشانی آن با برخی از صلاحیت‌هایی بود که فدراسیون جهانی کوچینگ ICF برای کوچ حرفه‌ای توصیف می‌کند.


شفقت با خود و ذهنیت کوچینگ

یکی از صلاحیت‌های بنیادین ICF، Embodies a Coaching Mindset (داشتن و به‌کارگیری ذهنیت کوچینگ) است؛ صلاحیتی که بر موارد زیر تأکید دارد:

  • خودآگاهی

  • یادگیری مستمر

  • بازتاب

  • انعطاف‌پذیری

  • مدیریت سوگیری‌ها

  • رشد مداوم کوچ

برای من این پرسش شکل گرفت که آیا تحقق چنین ذهنیتی، بدون نوعی رابطه سالم با خود، با چه کیفیتی امکان‌پذیراست؟

اگر هر کمبودی، به قضاوتی درباره ارزشمندی حرفه‌ای کوچ تبدیل شود، احتمالاً بخش مهمی از انرژی ذهنی او صرف دفاع از خود خواهد شد، نه یادگیری. در مقابل، مهربانی با خود این امکان را فراهم می‌کند که خطا، به‌جای تهدیدی برای هویت، به فرصتی برای بازنگری و رشد تبدیل شود.

همچنین، مؤلفه «انسانیت مشترک» یادآور می‌شود که ناکامل بودن، بخشی از تجربه انسانی است. شاید همین دیدگاه به ظاهر ساده بتواند پیچیدگی فشار پنهانی را که بسیاری از کوچ‌ها برای «بی‌نقص بودن» تجربه می‌کنند، کاهش دهد و فضای بیشتری برای کنجکاوی، اصالت و یادگیری ایجاد کند.

البته این برداشت، به معنای آن نیست که صلاحیت‌های ICF بر نظریه شفقت با خود بنا شده‌اند و نشان می‌دهد این دو چارچوب، در برخی نقاط، همپوشانی‌های قابل توجهی دارند.


حضور کوچینگ؛ شاید بیش از یک مهارت

در صلاحیت (حضور و توجه کامل) Maintains Presence، ICF در این شایستگی، از کوچ انتظار دارد:

  • با آگاهی کامل در کنار مراجع حضور داشته باشد

  • فرایند کوچینگ را با انعطاف‌پذیری پیش ببرد

  • تعادل و اعتمادبه‌نفس داشته باشد

  • با آنچه در لحظه رخ می‌دهد سازگار شود

همین توصیف، پرسش دیگری برای من ایجاد کرد؛ آیا حضور، صرفاً یک مهارت است یا کیفیتی از «بودن»؟

بخشی از پژوهش‌های کریستین نف و همکاران درباره شفقت با خود و ذهن‌آگاهی نشان می‌دهند نحوه مواجهه فرد با افکار و هیجان‌های دشوار، می‌تواند بر ظرفیت او برای تنظیم هیجان و حفظ تعادل روان‌شناختی اثر بگذارد.

از منظر ایشان، ذهن‌آگاهی در شفقت با خود به معنای مشاهده آگاهانه تجربه‌های درونی، بدون انکار یا اغراق در آن‌هاست.

این نگاه به ما کمک می‌کند:

  • رنج خود را به رسمیت بشناسیم («این لحظه برای من دشوار است.»)

  • با افکار و احساسات یکی نشویم

  • تجربه‌ها را به‌عنوان پدیده‌هایی گذرا مشاهده کنیم

شاید یکی از پیامدهای این رویکرد، توانایی تمایز گذاشتن میان این دو باشد:

  • «من شکست را تجربه کردم»

  • «من یک فرد شکست‌خورده هستم»

از نگاه من، یکی از پیوندهای احتمالی میان شفقت با خود و حضور حرفه‌ای کوچ، ظرفیت بیشتر برای خودتنظیمی است.

اگر این نگاه را به جلسه کوچینگ تعمیم دهیم، دیگر حضور فقط معطوف به مراجع نیست، شامل نحوه مواجهه کوچ با تجربه‌های درونی خودش نیز می‌باشد.


توسعه حرفه‌ای کوچ؛ فراتر از توسعه مهارت‌ها

در کوچینگ، به تجربه من تا به اکنون توسعه حرفه‌ای معمولاً با موارد زیر شناخته می‌شود:

  • آموزش

  • تمرین

  • بازخورد

  • منتورکوچینگ

  • یادگیری مستمر

اکنون مطالعه پژوهش‌های شفقت با خود، و اضافه شدن سوپرویژن به مسیر توسعه حرفه‌ای کوچ‌ها این پرسش برای من پرنگ‌تر شد؛ آیا توسعه حرفه‌ای، تنها به توسعه مهارت‌ها محدود می‌شود یا کیفیت رابطه کوچ با خودش نیز بخشی از این مسیر است؟

اگر از منظر من خودِ کوچ را مهم‌ترین ابزار کوچینگ بدانیم، این پرسش چندان دور از ذهن نیست.

در این صورت، شفقت با خود شاید بیش از آنکه راهکاری برای «احساس بهتر» باشد، ظرفیتی برای حضور هر چه موثرتر باشد.

این نگاه، به‌ویژه زمانی برایم معنا پیدا کرد که به تفاوت میان دو شیوه مواجهه با خطا فکر کردم:

  • در یک رویکرد، اشتباه به قضاوتی درباره ارزشمندی فرد تبدیل می‌شود

  • در رویکرد دیگر، همان اشتباه به فرصتی برای یادگیری تبدیل می‌شود

نکته مهم این است که شفقت با خود، جایگزین خودارزیابی حرفه‌ای نیست؛ بلکه کیفیت آن را تغییر می‌دهد.


جمع‌بندی

این نوشتار بیش از آنکه تلاشی برای ارائه پاسخ باشد، تلاشی بود برای طرح یک پرسش.

اگر کیفیت حضور کوچ، تا حدی از کیفیت رابطه او با خودش تأثیر بپذیرد، آیا توسعه حرفه‌ای را می‌توان صرفاً در یادگیری مدل‌ها، ابزارها و تکنیک‌های جدید خلاصه کرد؟

یا شاید لازم باشد در کنار توسعه شایستگی‌های حرفه‌ای، به کیفیت رابطه‌ای که کوچ با خودش برقرار می‌کند نیز توجه کنیم.

پاسخ این پرسش، دست‌کم برای من، هنوز قطعی نیست. اما مطالعه پژوهش‌های شفقت با خود باعث شد توسعه حرفه‌ای کوچ را از زاویه‌ای دیگر نیز ببینم.


منابع

International Coaching Federation Core Competencies Released September 2025

Neff, K. D. (2003a). Self-Compassion: An Alternative Conceptualization of a Healthy Attitude Toward Oneself.

Neff, K. D. (2003b). The Development and Validation of a Scale to Measure Self-Compassion.

Neff, K. D. (2011). Self-Compassion: The Proven Power of Being Kind to Yourself.

Neff, K. D., & Germer, C. K. (2013). Mindful Self-Compassion Program.

کوچحضورذهن‌آگاهی
۱
۰
Mohammad Ali Shahbazi
Mohammad Ali Shahbazi
سلام، من محمد على هستم؛ كوچ و منتور مديران ارشد که سازمان ها را همراهى مى‌كنم تا از طريق «كيفيت حضور» اثربخشى خود را عميق تر كنند.
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید