۱. به نقل از این صفحه توی ویکی‌پدیا، بین ۷۰ تا ۸۵ میلیون نفر توی جنگ جهانی اول کشته شدن که حدود ۵۰ تا ۵۵ میلیون نفرشون غیرنظامی بودن؛ یه فاجعه‌ی بی‌سابقه توی تاریخ. در رابطه با جنگ جهانی کاملا واضحه از هر کس بپرسین مسئول اصلی کشته‌شدن این همه آدم کیه، معمولا یه جواب مشابه دریافت می‌کنین: هیتلر. به احتمال زیاد این تکرارشونده‌ترین اسمیه که وقتی دارین در مورد جنگ جهانی دوم تحقیق می‌کنین بهش برمی‌خورین؛ اسمیه که در موردش حرف زیاد زده شده و نظرات زیادی داده شده.
۲. این‌جا رو نگاه، قوانین طلایی موفقیت: ۳ قانون که موفقیت شما را در زندگی، روابط، ثروت و دیگر زمینه‌ها تضمین می‌کنند. حتما کتاب خوبیه که توی بخش پرفروش‌هاست دیگه! بذار یه نگاهی به داخلش بندازم: قانون اول، فلان کار را انجام دهید. قانون دوم: از بهمان کار بپرهیزید. قانون سوم: قوانین اول و دوم را مرتبا تکرار کنید. چه‌قدر خلاصه و خوب و ساده! همیشه دنبال هم‌چین کتابی بودم. بذار بخرمش.
۳. طبق تحقیقاتی که طی این شش ماه انجام دادم برای تشکیل یه تیم خوب سه مولفه‌ی اساسی وجود داره: اول این‌که اعضای تیم فرهنگ و ارزش‌های مشابهی داشته باشن. دوم این‌که اون‌ها اولویت‌های تیم رو نسبت به اولویت‌های خودشون ارجح بدونن. سوم این‌که این اعضا اعضا پیش هم‌دیگه احساس امنیت کنن و بتونن آسیب‌پذیر باشن، بدون این‌که نگران عواقبش باشن، مثل یه خانواده. اگه ما هم بتونیم این سه تا نکته رو رعایت کنیم، خواه ناخواه یه تیم عالی خواهیم داشت.
چیزی که این روزها بیشتر و بیشتر بهش بر می‌خورم، چیزیه تحت عنوان بیش‌ساده‌سازی؛ در واقع اول کلمه‌ی انگلیسیش (oversimplification) به ذهنم اومد و بعد سعی کردم به فارسی ترجمه‌اش کنم. خیلی کلمه‌ی جالبی نشد ولی چیز بهتری هم به ذهنم نرسید. فکر می‌کنم این کلمه خودش به خوبی گویای حرفی که می‌خوام توی این مقاله بزنم باشه: ساده کردن بیش از حدِ چیزها.
مجددا یه نگاهی به سه بخش ابتدایی بندازین. البته قبلش باید بگم چیزایی که نوشتم ممکنه دقیقا مطابق با واقعیت نباشن، اما قطعا شما نمونه‌های این‌چنینی رو زیاد توی زندگی‌تون دیدین. توی بخش اول، ما سعی می‌کنیم جنگ جهانی اول رو توی شخصی به اسم هیتلر خلاصه کنیم؛ توی قسمت دوم دنبال قوانین طلایی موفقیت می‌گردیم و توی آخرین قسمت هم تیم خوب رو صرفا با سه مولفه تعریف می‌کنیم.
به نظر می‌رسه مغز ما برای ذخیره کردن اطلاعات علاقه‌ی زیادی به خلاصه کردن و ساده‌سازی داره. یکی از خاطراتتون رو در نظر بگیرین و سعی کنین اون رو «به یاد بیارین». اگه دقت کنین مغز ما توی خاطراتمون بخش اعظم اتفاقات اون لحظات رو حذف کرده و فقط قسمت‌هایی رو که از نظرش مهم‌تر بوده به خاطر سپرده. مثلا اگه یه خاطره‌ی خوب با همسرتون داشته باشین، چیزایی مثل چهره‌ی همسرتون، لبخندهاش، صدای خندیدنش، بوی عطرش و حس خوبی که داشتین رو به یاد میارین. اما می‌تونین بگین اون‌جایی که کنار هم نشسته بودین حدودا چند نفر آدم رد شدن؟ نیمکتی که روش نشسته بودین چه رنگی بود؟ یک ساعت قبل و یک ساعت بعدش توی چه وضعیتی بودین؟ ملاقاتتون چه‌قدر طول کشید؟
البته اگه هر کدوم از این موارد از نظر مغز شما مهم بوده باشه، حتما اون رو هم به یاد میارین. توی همون مثال قبل، اگه لباس همسرتون معیار مهمی برای به‌خاطرسپاری اون خاطره بوده باشه حتما خیلی دقیق می‌تونین توصیفش کنین: «اون روز یه پیراهن چارخونه‌ی سبز و آبی پوشیده بودی، آستینات رو هم تا آرنج زده بودی بالا و اتفاقا دکمه‌ی پایینی رو هم یادت رفته بود ببندی.» حالا بگین ببینم، اگه به فرض یه بیماری لاعلاج داشتین و یه روز در کمال ناامیدی رفتین پیش دکتر و دکتر بهتون گفت به طرز عجیبی بیماری‌تون خوب شده، می‌تونین به یاد بیارین دکتر چه لباسی پوشیده بود؟ احتمالا به جز این‌که حدس می‌زنین دکترا لباس فرم سفید می‌پوشن، خیلی جزییات دیگه‌ای از لباس دکتر یادتون نمیاد!
برگردیم به بحث اصلی. فکر می‌کنم علاقه‌ی مغز ما برای ساده‌سازی و خلاصه کردن اون‌قدر بدیهیه که نیازی به این همه توضیح نداره. البته هدف من هم این نیست که بگم این رفتار مغز بیشتر از این‌که یه قابلیت باشه، یه اشکاله. اگه قرار بود مغز ما هر چیزی رو با تمام جزییات ذخیره کنه، احتمال داشت به خاطر حجم بسیار بسیار بالای اطلاعات سر از تیمارستان در بیاریم! واقعا چه اهمیتی داره که جزییات لباس دکتر رو به خاطر بسپاریم وقتی مهم‌ترین اتفاق اون لحظه درمان شدنمون بوده، یا توی یه قرار ملاقات حواسمون باشه که چند نفر از کنارمون رد می‌شن وقتی آدم مهم‌تری هست که بهش توجه کنیم؟
با این اوصاف، وقتی ما سعی می‌کنیم توی هر زمینه‌ای بیش از حد جزییات رو نادیده بگیریم، این رفتار مغز تبدیل به یه مشکل جدی می‌شه که اتفاقا خیلی هم حواسمون بهش نیست. حقیقت اینه که ما عادت کردیم به ساده‌سازی و غافل هستیم از این‌که در موارد بسیاری داریم اطلاعات خیلی مهمی رو پشت «فیلتر اطلاعات بااهمیت» مغزمون جا می‌گذاریم.
بله، هیتلر یکی از موثرترین اشخاص توی کشته شدن اون چند ده‌میلیون نفر بوده؛ اما بقیه چی؟ بیاین برگردیم عقب‌تر: آدم‌هایی که شاید صدها سال قبل روحیه‌ی نژادپرستی رو در آلمانی‌ها رشد دادن چی؟
به طور مشابه، اشخاص و شرکت‌ها و تیم‌های موفق یه سری مشترکات دارن و خیلی خوبه که از اون‌ها مطلع باشیم تا به سمت موفقیت حرکت کنیم. اما آیا این مشترکات قوانین طلایی هستن؟ می‌شه قسم حضرت عباس خورد که اگه اون‌ها رو به کار بگیریم حتما موفق بشیم؟ نظر من مشخصه، نظر شما چیه؟
حقیقت اینه که دنیا بسیار بسیار پیچیده‌تر از اونیه که ما تصور می‌کنیم. دنیا مثل یه شبکه‌ی عظیمه که وضعیت کنونیش تحت تاثیر تک‌تک گره‌هاشه. اگه یه گره یه تغییر خیلی کوچیک داشته باشه ممکنه سال‌ها بعد نتیجه‌اش روی یه گره‌ی دیگه مشخص بشه. یه سیب تا میاد زمین بخوره هزارتا چرخ می‌خوره. یه رفتار ساده از ما ممکنه ده سال دیگه نتیجه‌اش رو روی یه آدم دیگه فرسنگ‌ها دورتر از ما نشون بده. اگه امروز وضعیت دنیا اینه، یک یا دو یا چند نفر مسئولش نیستن. میلیون‌ها آدم انتخاب‌های کوچیک‌کوچیک کردن تا دنیای امروز این شکلی شده. نه فقط آدم‌ها، بلکه خیلی چیزای دیگه هم تاثیرات کوچیک و بزرگی داشتن روی شرایط کنونی ما. جغرافیا، محیط اجتماعی و سیاسی، بلایای طبیعی، دین و مذهب، شانس و خیلی چیزای دیگه. کافیه چشمتون رو باز کنین تا همه‌ی این‌ها رو ببینین. این درست نیست که یک معلول رو نتیجه‌ی فقط و فقط یک علت بدونیم. اون علت به احتمال خیلی زیاد خودش معلول علت‌های دیگه‌ای بوده و اون علت‌ها معلول علت‌های دیگه و همین‌طور تا آخر. شاید این حرف اولش مسخره به نظر بیاد ولی شاید رعایت بهداشت توسط صدمین جد من (به فرض مثال البته!) عامل خیلی مهمی بوده در این‌که شما امروز بتونین این مقاله‌ی من رو بخونین؛ چون رعایت بهداشت باعث شد اون خدا بیامرز طاعون رو که اون روزها بیماری شایعی بود پشت سر بذاره و نسل‌ها بعد از نسل‌ها بیان و برن تا یه روزی بنده به دنیا بیام و توی یه محیط این شکلی رشد کنم و دغدغه‌هام این شکلی بشه و ادامه پیدا کنه تا امروز بشینم و برای شما بنویسم. (خودم می‌دونم، احتمالا توی این پاراگراف دچار «بیش‌پیچیده‌سازی» شدم!)
به نظر من خبر خوب اینه که با آگاهی از این رفتار معمول مغز می‌تونین تا حد خوبی «درست‌تر» فکر کنین. فقط کافیه حواستون باشه که مغز شما چه چیزهایی رو آشغال تشخیص می‌ده و دور می‌ریزه. همون‌طور که گفتم شاید در بسیاری از مواقع اون چیزها واقعا آشغال باشن، اما مواردی هم هستن که جواهرات ارزشمندی لابه‌لای اون آشغال‌ها گم می‌شن و از دستشون می‌دین. خلاصه که حواستون به این عادت مغزتون باشه!
