
گاهی در محل کار، احساس بیانگیزگی و بیحوصلگی بر ما غلبه میکند؛ لحظه شماری میکنیم تا ساعت کاری تمام شود. در این مواقع، ممکن است گمان کنیم دچار افسردگی شدهایم؛ در حالی که این احساس اغلب ریشه در محیط کار دارد و یکی از دلایل اصلی آن، پدیدهای به نام فرسودگی شغلی است.
اگر شما هم در محیط کار چنین تجربهای داشتهاید، با ما همراه باشید تا همه چیز را دربارهی این دشمن پنهان سلامت روان، یعنی فرسودگی شغلی، بهتر بشناسیم.
فهرست عناوین:
1-فرسودگی شغلی چیست؟
2-تاریخچه فرسودگی شغلی
3-نشانههای فرسودگی شغلی چیست؟
4-نشانههای فرسودگی در چه مشاغلی بیشتر است؟
5- فرسودگی شغلی به چه دلیلی اتفاق میافتد؟
6-راهکارهایی برای پیشگیری یا درمان فرسودگی شغلی
7- رابطه بین شخصیت و فرسودگی شغلی
8- تفاوت بین فرسودگی شغلی و استرس شغلی
9- فرسودگی شغلی در ادبیات
10- پیشنهاد پادکست
11—نتیجهگیری

فرسودگی شغلی،پدیدهاست که میتواند به آرامی سلامت روان، انگیزه و عملکرد شغلی فرد را تحلیل ببرد. شناخت نشانهها و دلایل آن، نخستین گام در پیشگیری و مقابله با آن است. برای داشتن محیط کاری سالم، مدیران باید به سلامت روان کارکنان توجه ویژهای داشته باشند و فضایی فراهم کنند که در آن خلاقیت عدالت و رضایت شغلی رشد پیدا کند.
فرسودگی شغلی، نامی آشنا برای کارکنان و نیروهای متخصص در نظام سرمایهداری دنیا است. ما در حال حاضر در جهانی زندگی میکنیم که نیازمند صرف دقت و سرعت زیاد با حجم کاری فراوان برای پیشبرد اهداف کاریمان هستیم و همین موضوع ممکن است سلامت روان ما را تحت شعاع قرار دهد. فرسودگی شغلی یکی از همین موارد است که سلامت روان ما را تهدید میکند. در واقع فرسودگی شغلی را میتوان حالتی از احساس دلزدگی و کمبودانگیزه در موقعیتهای کاری نام برد که باعث نوعی خستگی مفرط که در عملکردشغلی فرد میشود و رضایت شغلی او را از کارش به شدت تحت تاثیر قرار میدهد.

در سال 1975 اولین بار "فرودنبرگر" تحقیقاتی را در زمینهی فرسودگی شغلی انجام داد که در آن به اهمیت توجه سلامت روان افراد و پیشگیری در فرسودگی شغلی اشاره کرد. درآن زمان این موضوع بسیار مورد توجه جامعه قرار گرفت به نحوی که سازمان بهداشت جهانی در سال 1978 اعلام کرد 75درصد کسانی که به روانپزشکان مراجعه میکنند دچار فرسودگی شغلی هستند.

نشانههای فرسودگی شغلی در 5 دسته طبقهبندی میشوند:
کاهش اعتماد به نفس.
(دکتر شفیع آبادی، عبدالله(1396) ، راهنمایی و مشاوره شغلی و نظریههای انتخاب شغل، تهران: نشر رشد)

این پدیده در مشاغل خدماتی و انسانی مانند: پرستاری، مددکاری، آتشنشان، مشاوره و رواندرمانی مشاهده میشود؛ چرا که این مشاغل در تعامل مداوم با انسانها و احساسات آنها هستند.



مطالعات انجام شده توسط دو متخصص قلب، دکتر فریدمن و روزنمن، یه شناسایی دو تیپ شخصیتی متفاوت با ویژگیهای متضاد منجر شد. این دو تیپ با نامهای تیپ شخصیتی Aو B شناخته میشوند.
بیحوصلگی، پرانرژی بودن، حساسیت بالا نسبت به ناکامی، عدم تحمل ابهام و رفتارهای تند و قاطع هستند.
این افراد اغلب در تلاش هستند تا به استانداردهای بالایی دست پیدا کنند و زمان زیادی را به انجام وظایف شغلی خود اختصاص میدهند. همین عوامل باعث میشود که این گروه بیش از سایرین در معرض فرسودگی شغلی قرار داشته باشند.

استرس شغلی واکنشی است آنی به فشارهای کاری، اما فرسودگی شغلی فرآیندی تدریجی است که ابتدا احساسات و انگیزه فرد را فرسوده میکند و در ادامه شخصیت کاری او را تحت تاثیر قرار میدهد.

شاید شما هم شاهکار آلبرکامو "افسانه سیزیف" به گوشتان خورده است. افسانهای که به جای تاکید بر معنا از پوچی در زندگی و اهمیت آن سخن میگوید. در کتاب داستانی را نقل میکند از یونان باستان، پادشاهی به نام سیزیف که با اعمالی که مرتکب میشود خدایان را خشمگین میکند و در نهایت برای او مجازاتی کسالتبار و عذابآور در نظر گرفته میشود تا او را برای گناهانش مجازات کنند.
او محکوم میشود تا سنگی را از پایین کوهی بالا ببرد و هنگامی که به قله میرسد آن را رها کند و بارها این کار را تکرار کند. انجام این کار پوچ عذابی است وحشتناک که ملالی زیادی را به همراه دارد.
این افسانه نمادی از تکرار بیمعنا و ملالآور زندگی کاری بسیاری از ماست؛ کارهای یکنواخت و بدون انگیزهای که ما را فرسوده میکند و سلامت روانمان را به خطر میاندازد.

در کتاب فرسودگی شغلی و خستگی، یکی از عناوین دلنشین پادکست دکتر آذرخش مکری، در خلاصه آن آمده است که فرسودگی شغلی تنها یک مسئله روانشناختی یا روانپزشکی نیست، بلکه ریشههای عمیقی در تاریخ، فلسفه و جامعهشناسی دارد.
بسیاری از افراد بهطور مداوم از کمبود انرژی، خستگی مزمن و بیحوصلگی شکایت دارند؛ حالاتی که میتوانند نشانههایی از «سندرم خستگی» باشند. در گذشته، این وضعیتها با عنوان «ملانکولیا» یا مالیخولیا شناخته میشد. در یونان باستان، کسانی که بیانرژی و ناامید بودند، ملانکولیک تلقی میشدند. اما در تعریف امروزی سندرم خستگی، تمرکز اصلی بر خستگی است؛ بهطوریکه اگر منابع انرژی این افراد تأمین شود، به فعالیت و انگیزه بازمیگردند و دیگر نشانی از ناامیدی در آنها دیده نمیشود.
روانپزشکان امروزی بیشتر به تشخیص افسردگی توجه دارند، در حالیکه روانشناسان اجتماعی، سازمانی و جامعهشناسان، به فرسودگی و سندرم خستگی نیز توجه ویژهای دارند.
در برخی کشورها، این پدیده حتی جنبهای سیاسی پیدا کرده است. مثلاً در سوئد، فرسودگی شغلی به رسمیت شناخته شده و میتوان در صورت تشخیص، از مرخصی استعلاجی بهرهمند شد. اما در کشورهایی مانند ایالات متحده، اولویت تشخیصی همچنان با افسردگی است و فرسودگی شغلی هنوز بهطور کامل پذیرفته نشده است.
نظریههای گوناگونی درباره ریشههای خستگی و فرسودگی مطرح شدهاند. برخی، این حالات را نتیجه زندگی در دنیای مدرن و فشارهای اقتصادی میدانند. نظریهای روانکاوانه نیز خستگی را حاصل فشارهای روانی ناشی از کنترل تکانهها و ضرورتهای مرزگذاری در زندگی اجتماعی میداند؛ بهایی که انسان در ازای تمدن میپردازد.
در علوم جدید، مفاهیم فرسودگی و خستگی از زوایای مختلف بررسی شدهاند. برای نمونه، «روی باستر» به مفهوم «تخلیه انرژی» اشاره میکند و معتقد است حتی عملی به ظاهر ساده چون «نه گفتن» میتواند منجر به خستگی و تحلیل روانی شود.
در همین راستا، دکتر آذرخش مکری در یکی از پادکستهای شنیدنی خود، به شکلی جامع و چندبُعدی به موضوع فرسودگی شغلی و سندرم خستگی پرداخته است. او با نگاهی تحلیلی و عمیق، تفاوت میان مفاهیمی چون افسردگی، ملانکولیا و فرسودگی را روشن میکند و تأثیر زندگی مدرن بر روان انسان را به خوبی نشان میدهد. شنیدن این پادکست میتواند دریچهای تازه برای درک بهتر خستگیها و بیانگیزگیهای فردی و جمعی باز کند و به مخاطب کمک کند تا با دیدی جامعتر به تجربههای درونی خود بنگرد.
فرسودگی شغلی،پدیدهاست که میتواند به آرامی سلامت روان، انگیزه و عملکرد شغلی فرد را تحلیل ببرد. شناخت نشانهها و دلایل آن، نخستین گام در پیشگیری و مقابله با ان است. برای داشتن محیط کاری سالم، مدیران باید به سلامت روان کارکنان توجه ویژهای داشته باشند و فضایی فراهم کنند که در آن خلاقیت، عدالت و رضایت شغلی رشد پیدا کند.