
بزرگترین مصیبتِ عقل، سکنا گزیدن در عمارتهایی است که دیگران برپا کردهاند. بیشترِ آدمیان، درکِ خویش از هستی را همچون جامهای دستدوم به تن میکنند؛ مفاهیم را به ودیعت میگیرند، معانی را به تقلید تکرار میکنند و مرزهای واقعیت را بر اساسِ نقشههایی میشناسند که قرنها پیش، دستهای ناآشنا یا منافعِ دیگران ترسیم کرده است. زیستن در چنین اسکلتِ فرسودهای، زیستنی عاریتی و تحمیلی است؛ تکرارِ پژواک است بهجای صدورِ صوت.
آدمی تا زمانی که آوارِ برداشتهای پیشساخته را فرونریزد، مالکِ خویشتن نخواهد بود. ما ناگزیریم معمارِ بیرحمِ فهمِ خود از جهان باشیم. معماریِ فهم یعنی برچیدنِ پیرنگهای کور، سنجشِ دوبارهٔ سنگینیِ هر حقیقت، و تراشیدنِ پنجرهها رو به افقهایی که خود کشف کردهایم، نه افقهایی که به تماشایشان گمارده شدهایم. مصالحِ این عمارت، نه تسلیم و تعبد به باورهای موروثی، که تجربههای برآمده از رنج، نگاهِ نقاد، و جسارتِ مواجهه با پوچی و سهمناکیِ واقعیت است.
آنکه جهان را از روزنِ نگاهِ دیگری تماشا میکند، در حقیقت نابیناست و آنکه درکی مستقل پیریزی نکند، تا ابد ساکنِ زاغههای ذهنی دیگران باقی خواهد ماند. انسانِ بیدار، طرحِ هندسیِ جهان را در کورهٔ تفکر و خردِ خویش بازتعریف میکند؛ حتی اگر عمارتی که میسازد، دیوارهایی سرد و سقفی از جنسِ شک و تنهایی داشته باشد، دستکم سرپناهی است که بر شالودهٔ حقیقتِ خودِ او بنا شده است.
:::