
در دیوانِ تکوینِ نفسِ هر سالک، صحیفهای گشوده است که اعادهٔ آن، مرورِ سادهٔ سوانح نیست؛ بلکه مواجههای است مکرر با جراحتِ جانکاهِ آگاهی. در این ساحتِ مغموم، آدمی درمییابد که پارهای از تمناهای شورانگیز، چیزی جز تکاپو در برهوتِ فقدان نبوده است؛ التجا بر سایههای بیاصالت که نقابِ هویت بر چهره داشتند، و تفویضِ اطمینان در بزنگاهی که ستونهای تکیهگاه، سرابگونه فرو پاشیدند.
مرارتِ حقیقیِ این فصل، در فرو ریختنِ صنمِ پندار است. آنجا که انسان درمییابد فریب، نه از جانبِ «دیگری»، که از لغزشِ معرفتشناختیِ خویش در بازنماییِ حقیقت سرچشمه گرفته است. ما نه با هستیِ واقعیِ ابژهها، بلکه با تجسمِ مطلوبِ خویش در آمیخته بودیم. و زخمِ ماندگار، دقیقاً از همین گسستِ ناگهانی میانِ تخیلِ سلیم و سهمگینیِ واقعیت متولد میشود.
برخی از المها را توانِ تجسد در کلام نیست؛ نه از بهرِ ناچیزیِ رنج، بلکه از آنرو که از قلمروِ بیان و ظرفیتِ واژگان فراتر رفتهاند. این سکوتِ عظیم، مدفنِ زخمهایی است که در خفا نفس میکشند و هرگز به نیستی نمیگرایند. این جراحاتِ مستور، در اعماقِ ساختارِ روان رسوب کرده و نسبتِ غاییِ انسان را با مفاهیمِ قدسیِ محبت، باور و امنیت، برای همیشه بازتعریف میکنند.
تراژدیِ نهایی در این است که انسان پس از این دگردیسیِ دردناک، از بهشتِ معصومیتِ نخستینِ خویش رانده میشود. او اکنون واجدِ دانشی است سرد و عبوس؛ دانشی که فضیلتِ آرامش را میستاند تا جایش، هشیاریِ هراسآلود و محتاطی بنشاند که پیشاپیش، فرجامِ هر اتصالی را انقطاع، و انتهای هر نوری را ظلمت میبیند.