
آنجا که هدایت از حدِّ روشنگری درمیگذرد و بر جایگاهِ آزادی مینشیند، خیرخواهی نیز بهآهستگی از معنا تهی میشود و چهرهای دیگر به خود میگیرد. زیرا آزادی، صرفاً حقِّ انتخاب نیست، بلکه شأنِ بنیادینِ انسان در تعیینِ مسیرِ خویش است؛ و هرگاه این شأن به نامِ مصلحت، نجات، یا خیرِ بیشتر از او ستانده شود، حتی نیکترین نیتها نیز در معرضِ تباهی قرار میگیرند. آنچه در آغاز شاید به صورتِ راهنمایی و دلسوزی جلوه میکند، اگر جای ارادهٔ فرد را بگیرد، دیگر هدایت نیست؛ نوعی تملکِ پنهان است که میخواهد روحِ دیگری را به نسخهای مطابقِ خواستِ خود بدل کند.
فسادِ نیتِ خوب، از همانجا آغاز میشود که انسان گمان میبرد حق دارد به جای دیگری انتخاب کند، چون خود را بیناتر، عاقلتر، یا دلسوزتر میپندارد. در این نقطه، خیر دیگر خصلتی رهاییبخش ندارد، بلکه به ابزاری برای سلطه بدل میشود. چه بسیار اجبارهایی که با زبانِ محبت عرضه شدهاند، و چه بسیار محدودیتهایی که در جامهٔ مراقبت و صلاح، آزادیِ انسان را آرامآرام تحلیل بردهاند. زیرا نیتِ خوب، اگر با احترام به اختیارِ دیگری همراه نباشد، دیر یا زود به همان چیزی شباهت پیدا میکند که در ظاهر میخواست از آن جلوگیری کند: به استبدادی نرم، خاموش، و خطرناک.
هدایت، تا وقتی شریف است که چراغی در مسیر باشد، نه زنجیری بر دست و پای انتخاب. وظیفهٔ آن، روشن کردنِ راه است، نه راه رفتن به جای دیگری. انسان تنها زمانی میتواند به معنای حقیقی کلمه رشد کند که امکانِ خطا کردن، آزمودن، و حتی گم شدن را داشته باشد؛ چرا که آزادی بدون امکانِ لغزش، آزادی نیست، بلکه قفسی است که فقط میلههایش زراندود شدهاند. از همین رو، هر جا هدایت، جای آزادی را بگیرد، نیتِ نیک نیز بهتدریج فاسد میشود، زیرا دیگر در خدمتِ شکوفاییِ انسان نیست، بلکه در خدمتِ کنترلِ او قرار گرفته است.