
شاید برای شما هم پیش آمده باشد؛ ناگهان قلبتان طوری به قفسه سینه میکوبد که گویی قصد فرار دارد، نفس کشیدن سخت میشود، دستها یخ میکنند و ترسی عمیق تمام وجودتان را فرا میگیرد: «نکند سکته کنم؟ نکند کنترلم را از دست بدهم؟» این تجربه هولناک همان حمله پنیک (Panic Attack) یا اوج اضطراب شدید است.
در دنیای پرشتاب امروز، اختلالات اضطرابی و حملات پانیک به یکی از شایعترین دردهای خاموش تبدیل شدهاند. در کنار درمانهای متداول دارویی و رواندرمانی، شاخهای از طب مکمل تحت عنوان EFT (تکنیک رهایی ذهن یا Emotional Freedom Techniques) توانسته توجه پژوهشگران و درمانگران حوزه سلامت روان را به خود جلب کند. اما EFT چیست و چطور به مهار این هیولای درونی کمک میکند؟
تکنیک EFT که گاهی به آن «تپینگ» (Tapping) هم میگویند، پلی است میان حکمت طب سنتی چین (طب سوزنی) و روانشناسی شناختی غربی.
در این روش، نیازی به سوزن نیست؛ بلکه تنها با ضربات آرام و ملایم سرانگشتان روی نقاط خاصی از مسیرهای انرژی بدن (نقاط مریدین)، همراه با تمرکز ذهنی بر حس ناخوشایند، سیستم عصبی آرام میشود. ایده اصلی این است: «علت تمام هیجانات منفی، اختلال در جریان سیستم انرژی بدن است.»
زمانی که دچار پنیک میشوید، ساختاری بادامیشکل در مغز به نام آمیگدال (Amygdala) فعال میشود. آمیگدال بخش هشدار خطر است؛ به محض احساس خطر (حتی خطری غیرواقعی)، هورمونهای کورتیزول و آدرنالین را آزاد کرده و شما را در حالت «جنگ یا گریز» قرار میدهد.
پژوهشهای نوروساینس نشان دادهاند که ضربه زدن به نقاط مریدین در EFT، سیگنالهای الکتریکی آرامکنندهای به مغز ارسال میکند. این سیگنالها مستقیماً به آمیگدال میگویند: «خطر رفع شده، نیازی به ترشح آدرنالین نیست؛ ما در امانیم.» در نتیجه، تپش قلب فروکش میکند، تنفس عمیقتر میشود و اضطراب فرو مینشیند.
اجرای این تکنیک ساده است و در هر مکانی میتوانید آن را پیاده کنید:
در لحظه اضطراب، به احساس بدنی و روانی خود توجه کنید. از ۰ تا ۱۰ به شدت این اضطراب نمره دهید (مثلاً اضطراب من الان در عدد ۸ است).
همزمان با ضربه زدن به لبه خارجی دست (نقطه کاراته)، سه بار این جمله ساختاریافته را تکرار کنید:
«با اینکه احساس ترس شدید و تپش قلب دارم، اما خودم را عمیقاً و کاملاً میپذیرم و بدنم را در امنیت قرار میدهم.»
این گام پذیرش، مقاومت ذهنی را میشکند.
با نوک دو یا سه انگشت، حدود ۵ تا ۷ ضربه آرام به این نقاط بزنید و همزمان عبارت کوتاه یا حس خود را بیان کنید (مثلاً: «این ترس»، «تپش قلبم»):
تاج سر: مرکز بالای سر
ابتدای ابرو: جایی که ابرو از بالای بینی شروع میشود
گوشه خارجی چشم: روی استخوان کناره چشم
زیر چشم: روی استخوان زیر مردمک
زیر بینی: بین بینی و لب بالا
چانه: گودی میان لب پایین و چانه
استخوان ترقوه: کمی پایینتر از محل اتصال دو استخوان ترقوه
زیر بغل: حدود ۱۰ سانتیمتر پایینتر از زیر بغل (در امتداد خط سوتین در بانوان)
یک نفس عمیق بکشید. دوباره شدت اضطراب را از ۰ تا ۱۰ بسنجید. معمولاً عدد کاهش مییابد. میتوانید این چرخه را تکرار کنید تا به عدد صفر یا نزدیک به آن برسید.
همیشه در دسترس: نیاز به وسیله خاصی ندارد؛ دستان شما همراه همیشگیتان هستند.
بدون عوارض جانبی: یک روش کاملاً غیرتهاجمی و ایمن است.
ایجاد احساس کنترل: در لحظه حمله پنیک، فرد حس میکند کنترل خود را از دست داده؛ انجام تپینگ این حس عاملیت و تسلط را مجدداً به فرد بازمیگرداند.
طب مکمل، همانطور که از نامش پیداست، مکمل روندهای درمانی است. اگر حملات پنیک مداوم و ناتوانکننده دارید، مراجعه به روانپزشک یا رواندرمانگر متخصص برای ریشهیابی و دریافت برنامه درمانی جامع ضروری است. EFT یک ابزار تسکینبخش و تسریعکننده فوقالعاده در این مسیر به حساب میآید.
درمانگر نازیلا مجید زاده هروی