
آیا کارمندی که در سازمان مرتکب خطایی میشود دیگر هیچوقت میتواند به آدم سابق در جامعه همکاران تبدیل شود؟ در بیشتر موارد، چنین بازگشتی ممکن نیست . آن خطا برچسبی روی شخصیت فرد میچسباند که هیچچیز نمیتواند آن را پاک کند. اما به نظر میرسد در برخی سازمانها بخشش راحتتر صورت می پذیرد، و فرصت دوبارهای به افراد داده میشود. پژوهشگران دریافتهاند که این بخشش قواعدی دارد و اساسا ً سه چیز بر آن تأثیر گذار است : عذر خواهی، خودکم بینی و جبرانکردن خسارتهای بوجود آمده.
. گاهی تصور میکنیم که بخشش یک رفتا کاملاً خصوصی و بینفردی است: فردی تصمیم میگیرد که کار بد فرد دیگری را ببخشد. اما، این دیدگاه تا اندازه ای ناقص است: بخشش اغلب اوقات رفتاری عمومی است.
وقتی سازمانی یکی از کارمندان خطاکار را میبخشد، دارد کار بسیار حساسی را انجام میدهد و تاثیر بسیاری از فرهنگ سازمانی می پذیرد.و این فرهنگ سازمانی است که عدالت رفتاری را در این بخشش تعیین می کند.و اینکه آیا رفتار این کارمند تخلف است یا جرم؟
بخشش سازمانی امکان مجازات را از بین نمیبرد. اما این باور که او یکی از ماست، تأثیری بسزا خواهد گذاشت بر همۀ چیزهایی که در فرهنگ سازمانی رخ میدهند، از زبانی که برای توصیف او و جرم او به کار گرفته میشود و اتهامهایی که ممکن است با آنها مواجه شود، تا قواعدی که برای صدور حکم دربارۀ خطای او به کار گرفته میشوند.
بنابراین، بخشش سازمانی همسو با فرهنگ سازمانی کار میکند و حتی به آن شکل میدهد. بخشش سازمانی معنایی را ایجاد می کند تا ارزش اخلاقی ، و جایگاهی که فرد خاطی در سازمان دارد، آسیب جدی نبیند. و پس از آن چه روالی در سازمان پیگیری می شود و تداوم می یابد . اینگونه است که بخشش سازمانی فقط لطف بینفردی نیست؛ یک رفتار همگانی در سازمان است چرا که می تواند اثرات بسیاری بر رفتار آینده تک تک افراد سازمان داشته باشد.
تمامی اینها پیامهایی قدرتمند برای دیگر افراد سازمان میفرستند. اول اینکه رفتار همراه با خطای آن فرد دلبستگی او به ارزشها و هنجارهای سازمان را انکار نمیکند.فرد خاطی ، با اقرار به اینکه کار اشتباه خود ، درواقع اعلام میکند که در آینده به رعایت قواعد متعهد خواهد بود. این کار هم نشان دهنده این است تا مثل فردی منفور طرد نشود، و هم اطمینانی دوباره میدهد که تهدیدی ایجاد نخواهد کرد. به عبارتی ، فرد با کارهایش میگوید «من یکی از اعضاء سازمان هستم، اگرچه اشتباه کردهام، اما باز هم میشود به من اعتماد کرد. من خطرناک نیستم». بعد هم این چهره با پیرایشی که همکاران و دوستان انجام میدهند بهبود می یابد.در این میان باید مراقب این رفتار یا تفکر بود که تلاش میکند کار خطا را کم رنگ تر کند، بود آنها میگویند فرد خاطی «نمیخواست هیچکدام از اینها اتفاق بیفتد»، و اصلاً «در زمان اشتباهی در یک جای اشتباه بود، و در کنار آدمهای اشتباه». این گفتهها، با تهیکردن رفتار فرد خاطی از هرگونه قصد و منظوری، بخشش را بیاثر میکند. در حالی که هر رفتار اشتباه یا خطایی هر چند بدون نیت قبلی باز هم اثراتی در سازمان میگذارد که نباید به سادگی از کنار آن عبور کرد باید سعی شود همکاران در این مسیر با فرد خاطی همدلی کنند و رنجی که فرد خاطی تحمل می کند را برای فرد خاطی قابل تحمل کنند. خیلی از افراد در شرایطی درست وقتی به رنجکشیدن دیگران برمیخورند آن را احساس میکنند. و تلاش میکنند تا با فرد خاطی همدلی کنند، و از وظایف مدیران سازمان فراهم آوردن چنین شرایطی برای همدلی هستند.
همدلی، نخستین و اصلیترین مسیر بخشش است.
کارشناس ارشد روانشناسی صنعتی و سازمانی