انتقادات بر الگوی کرکپاتریک
الگوی کرکپاتریک (Kirkpatrick Model) یکی از شناختهشدهترین چارچوبها برای ارزیابی اثربخشی آموزشها در سازمانهاست. این مدل دارای چهار سطح ارزیابی است:
- واکنش (Reaction) – بررسی واکنش و رضایت فراگیران نسبت به آموزش
- یادگیری (Learning) – ارزیابی میزان یادگیری دانش، مهارت یا نگرش
- رفتار (Behavior) – بررسی تغییر رفتار در محیط کار پس از آموزش
- نتایج (Results) – بررسی نتایج نهایی برای سازمان (مثل افزایش بهرهوری یا کاهش هزینهها)
با وجود کاربرد گسترده، این مدل انتقادات متعددی را نیز برانگیخته است. در ادامه، برخی از مهمترین انتقادات وارد بر الگوی کرکپاتریک آورده شده است:
- این مدل فرض میکند که بین سطوح مختلف، رابطهای خطی و سلسلهمراتبی وجود دارد (یعنی اگر آموزش رضایتبخش باشد، یادگیری اتفاق میافتد، سپس رفتار تغییر میکند و در نهایت نتایج مطلوب حاصل میشود). اما در عمل، این روابط میتوانند پیچیدهتر یا حتی مستقل از هم باشند.
- مدل به محیط، فرهنگ سازمانی، ساختارها و دیگر عوامل خارجی که میتوانند بر اثربخشی آموزش تأثیر بگذارند، توجهی ندارد. این نادیده گرفتن باعث میشود تحلیل نتایج آموزشی نادقیق یا ناقص باشد.
- ارزیابی تغییر رفتار و بهویژه نتایج سازمانی نیازمند زمان، منابع و دادههای دقیق است که اغلب در عمل قابل دسترسی نیست. بنابراین بسیاری از ارزیابیها در سطح 1 و 2 متوقف میشوند.
- مدل مشخص نمیکند که در هر سطح، موفقیت چگونه تعریف و اندازهگیری شود. این ابهام باعث میشود تحلیلهای انجامشده مبتنی بر این مدل، به شدت وابسته به تفسیر فرد ارزیاب باشند.
- مدل کرکپاتریک بهعنوان مدلی یکسویه ارائه شده و بازخورد از سطوح بالاتر به سطوح پایینتر را در نظر نمیگیرد. در حالیکه در عمل، نتایج نامطلوب میتواند نیاز به بازنگری در طراحی آموزش را نشان دهد.
- تمرکز مدل بیشتر بر آموزشهای رسمی است و یادگیریهای غیررسمی یا در جریان کار را کمتر پوشش میدهد؛ در حالیکه یادگیری در محل کار اغلب از طریق تعاملات، تجربه و خودآموزی رخ میدهد.