
یک هفتهای هست، بعد از «سهشنبههای حسابِ دل»، جسارت کردم و در حد توان خودم ایدهای به ذهنم رسید؛ ادای دینی کوچک به نویسندگان اهل قلمی که در ویرگول مینویسند. تصمیم گرفتم هفتهای یکبار، با انتخابی از نوشتههای هر نویسنده (تنها یکبار برای هر عزیز)، به احترام کلماتی که در این روزهای پر از اضطراب، سایهی سنگین جنگ، نامردمیها و فشار فرسایندهی تورم، مرهمِ روح میشوند و دلیلِ حال خوب دیگران، متنی بنویسم و به آنها تقدیم کنم.
پیش از این، قرعه به نام برادران عزیزم «پیام جانا» و «امین ظاهری» افتاده بود، و امروز با کمال احترام و کسب اجازه از نویسندهی گرانقدر، خانم زهرا چنانیزاده، این روایت تقدیم به نگاه ایشان میشود، تا در هفتههای بعد نوبت به دیگر همراهان اهل قلم برسد.
از میان جانمایهی کلامِ ایشان:
«کمی لبخندهِ
کوتاهی دلم خواست
نگو دردت
علاجِ بیعلاج است…
رها کردن مرا در من
سزا نیست.»
(#زهرا_چنانیزاده)
قابِ ترکخوردهی چهرهنما
#روایت_کوچک
پشتِ میزِ درازِ چوبِ راش در کارگاهِ مرمتِ عکسهای قدیمی، همهچیز بوی اسید استیک، الکلِ صنعتی و مقوایِ مرطوبِ کهنه میداد. سهراب، با کاردکِ بسیار نازکِ جراحی، گوشهی نگاتیوهای شیشهای را از بسترِ چسبناکِ قابهای چوبیِ قرنِ گذشته جدا میکرد؛ کاری میان باستانشناسی و احضارِ ارواح. آدمهایی که روبهروی دوربینهای فانوسی ایستاده بودند، سالها پیش مرده بودند، اما نگاههایشان هنوز پشتِ لعابِ نقره نفس میکشید. نورِ موضعیِ چراغِ نقشهکشی روی میز، خطِ سربیِ گردوغبار را روی لبهی تیغ روشن نگه داشته بود.
عصرِ ابریِ پنجشنبه بود که زن وارد کارگاه شد. پالتوی تیره و شالِ پشمیاش بوی بارانِ خاکآلودِ ولیعصر را به فضای بسته میآورد. چیزی زیر بغل داشت؛ یک فریمِ عریضِ بیضیشکل با چوبِ گردوی شیاردار که شیشهاش از گوشهی راست ترک برداشته بود. زن فریم را روی نمدِ سبزِ میز گذاشت، اما دستش را از روی شیشه برنمیداشت؛ انگار مهارِ یک بمبِ ساعتیِ خانگی را در دست گرفته باشد. پشتِ شیشه، عکسی سیاهوسفید و نقرهفام قرار داشت: چهرهی زنی جوان با موهای تابدار که در آستانهی یک لبخندِ درخشان و بیپروا، درست روبهروی لنز متوقف شده بود. نوری در چشمهای آن عکس بود که شبیه به یک امیدِ بیپایان به فردا میمانست.
زن با سرانگشتِ بدونِ لاک، ترکِ شیشه را لمس کرد. صدایش بم، بریده و خالی از هرگونه آهنگ بود: «میخوام این عکس رو از قاب دربیارید. شیشهش رو خرد کنید و عکس رو بسوزونید. فقط قاب رو میخوام؛ سیاه و ماتش کنید. خالی باشه.»
سهراب عینکِ ذرهبینیاش را بالا زد. به خطوط چهرهی زن نگاه کرد؛ خطِ عمیقی میان دو ابرو، لبهایی فشرده و چشمهایی که در تالابِ یک انزوای خودخواسته، رمقی برای تابیدن نداشتند. بعد دوباره به پرترهی زیر شیشه چشم دوخت. عکس، تصویرِ همین زن بود؛ متعلق به شاید پنج یا شش سال پیش، پیش از آنکه سیلابِ رنجها و نامردمیها لبخندش را ببلعد.
سهراب با احتیاط پرسید: «چرا سوزاندن؟ تصویر سالمه، حتی شکستگیِ شیشه به سطحِ کاغذ نرسیده.»
زن تلخ خندید؛ تلختر از بوی داروهای کهنه. سرش را چرخاند و گفت: «چون دروغ بود. اون خنده مالِ وقتی بود که فکر میکردم دنیا جای موندنه، فکر میکردم دردم درمانی داره. بعد همه رفتن. یکییکی. تنهایی منو جا گذاشت توی یک چهاردیواری که سقفش هر روز کوتاهتر میشه. هر بار نگاهش میکنم، حس میکنم اون دختر توی عکس داره به حالِ امروز من پوزخند میزنه. رها شدن توی این برزخ، دیدن نداره آقا.»
سهراب سکوت کرد. کاردک را آرام روی میز گذاشت. دستهایش را با پارچهی کتان پاک کرد و بدون آنکه عکس را تکان دهد، شیشهی شکسته را با یک انبرکِ تخت، در کمال ظرافت بیرون کشید. دستش روی لبهی کاغذِ باریم نشست. به جای آنکه فریم را باز کند، یک تکه شیشهی بیرنگِ کریستال از قفسه برداشت، گردوخاکش را گرفت و آن را روی عکس نشاند. سپس، با تکهای پنبهی آغشته به روغنِ سدر، شروع به صیقل دادنِ گوشههای کدرِ پرتره کرد. رنگِ خاکستریِ تیره، زیر حرکتِ دوارِ پنبه شفاف شد و برقِ زنده در مردمکهای دخترِ درونِ عکس دوباره جان گرفت.
سهراب فریم را بالا آورد، آن را در امتداد نورِ ملایم قرار داد و به زن نگاه کرد. نگاهی کوتاه، بیآلایش و زلال؛ با لبخندی آرام در کنجِ لب که در آن هیچ نصیحتی نبود، جز درکِ عمیقِ انسانی که میداند فرو رفتن در آوارِ خویشتن چقدر هولناک است. گفت: «اون آدم دروغ نگفته بود خانم. خندیدنش جرم نبود؛ گناه مالِ روزگاریه که خیال میکنه میتونه آدم رو در خودش دفن کنه و یادش بره که روزی زنده بوده. این قاب خالی بشه، شما تسلیمِ تاریکی شدید.»
زن به انعکاسِ دو چهره در شیشهی نو خیره شد: چهرهی یخزدهی امروزش و آن لبخندِ نجیبِ کهنه که در چند سانتیمتریِ او دوباره زنده شده بود. چیزی در انقباضِ شانههایش شکست؛ مثل فروریختنِ برفی سنگین از شاخهای باریک. دستی به گوشهی گونهاش کشید، قطرهی اشکی گرم، خطِ خاکستریِ غرور را شست. قاب را با هر دو دست گرفت، اما این بار نه با انزجار، بلکه شبیه به مادری که کودکِ گمشدهاش را پس از سالها در آغوش کشیده باشد.
«هولناکترین تنهایی، دفن کردنِ خویشتن در آوارِ رنجهاست؛ گاه تمامِ سهمِ انسان از نجات، تنها یک لبخندِ واقعی و دستیست که نگذارد چراغِ چهرهات پیش از مرگ به دستِ تاریکی خاموش شود.»
✍️ جهان کوچک من؛ روایتِ بزرگِ جزئیات
🖋️ نویسنده: م. پاپا
صاحب و نویسندهٔ کانال «جهان کوچک من»